{"id":1159,"date":"2012-04-07T16:32:42","date_gmt":"2012-04-07T11:32:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159"},"modified":"2012-04-07T16:32:42","modified_gmt":"2012-04-07T11:32:42","slug":"h%c9%99s%c9%99n-b%c9%99y-z%c9%99rdabi-m%c9%99ni-t%c9%99nt%c9%99n%c9%99li-d%c9%99fn-etm%c9%99yin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159","title":{"rendered":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi: &#8220;M\u0259ni t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn etm\u0259yin&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/659F920D-8202-4DF4-9A5B-12B239B6F30C_mw800_s.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-1160\" title=\"659F920D-8202-4DF4-9A5B-12B239B6F30C_mw800_s\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/659F920D-8202-4DF4-9A5B-12B239B6F30C_mw800_s.jpg\" alt=\"\" width=\"800\" height=\"564\" \/><\/a>Az\u0259rbaycanda milli m\u0259tbuat\u0131n tarixini &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259k \u0259n\u0259n\u0259si n\u0259y\u0259 \u0259saslan\u0131r? Halbuki, b\u0259zi m\u0259x\u0259zl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, 1828-32-ci ill\u0259rd\u0259 A. Bak\u0131xanovun redaktorlu\u011fu il\u0259 fars dilind\u0259 &#8220;Tiflisskiye vedomosti&#8221;, 1838-45 ill\u0259rd\u0259 is\u0259 &#8220;Zakavkazki vestnik&#8221;in az\u0259rbaycanca bir ne\u00e7\u0259 n\u00f6mr\u0259si \u00e7ap olunmu\u015fdu. \u018fvv\u0259la, A. Bak\u0131xanovun &#8220;Tiflisskiye vedomosti&#8221; q\u0259zetini \u00e7\u0131xarmas\u0131 bir ehtimald\u0131r.<br \/>\n\u018fg\u0259r bu q\u0259zetin bir-iki n\u00f6mr\u0259si tap\u0131lsayd\u0131, onda bunu Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131n\u0131n fars dilind\u0259 \u00e7\u0131xan ilk n\u00fcmun\u0259si hesab etm\u0259k olard\u0131. Bu q\u0259zetin \u00e7\u0131xma ehtimal\u0131n\u0131 q\u0259bul ets\u0259ydik bel\u0259, o, fars dilind\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 v\u0259chl\u0259 milli m\u0259tbuat\u0131n ilk b\u00fcn\u00f6vr\u0259 da\u015f\u0131 statusuna cavab ver\u0259 bilm\u0259zdi. \u0130kincisi, &#8220;Zakavkazki vestnik&#8221;in az\u0259rbaycan dilind\u0259 \u00e7ap\u0131 \u0259sas\u0259n r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259rin ruscadan t\u0259rc\u00fcm\u0259sind\u0259n ibar\u0259t olub. Q\u0259zet az tirajla \u00e7ap olunmu\u015f v\u0259 \u00f6mr\u00fc d\u0259 uzun olmay\u0131b. Bu q\u0259zeti az\u0259rbaycan dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 v\u0259 \u00e7ap ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rin he\u00e7 biri Az\u0259rbaycan reall\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan onu milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n s\u0259l\u0259fi hesab etm\u0259y\u0259 \u0259sas yoxdur.<\/p>\n<p><strong>&#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fcn\u00f6vr\u0259 da\u015f\u0131d\u0131r<\/strong><br \/>\nG\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, xalq\u0131n bilavasit\u0259 maddi-m\u0259n\u0259vi h\u0259yat\u0131na s\u00f6yk\u0259n\u0259n, redaktoru, m\u00fc\u0259llifl\u0259ri, dili \u00e7ap olundu\u011fu torpaqla ba\u011fl\u0131 olan birinci q\u0259zet &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;dir. H\u0259min s\u0259b\u0259bd\u0259n Az\u0259rbaycan milli m\u0259tbuat\u0131n\u0131n tarixinin bu qazetl\u0259 ba\u015flanmas\u0131 tamamil\u0259 t\u0259bii, do\u011fru v\u0259 \u0259dal\u0259tlidir. Q\u0259zetin ictimai-siyasi h\u0259yatdak\u0131 roluna v\u0259 &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;-Z\u0259rdabi v\u0259hd\u0259tin\u0259 toxunan \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov 1925-ci ild\u0259 yaz\u0131b: &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;!&#8230; Bu s\u00f6z\u00fc q\u0259lb\u0259n titr\u0259m\u0259d\u0259n v\u0259 h\u0259yacans\u0131z s\u00f6yl\u0259m\u0259k olmur: onda h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcq\u0259dd\u0259slik var. &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n, onun dilinin, xalq mahn\u0131lar\u0131n\u0131n, poeziyas\u0131n\u0131n, \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n, tarixinin m\u00f6c\u00fcz\u0259li emblemidir. Bu b\u00fct\u00fcn az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ifad\u0259si v\u0259 ni\u015fan\u0131d\u0131r, onun g\u00fcc\u00fcn\u00fcn, azad \u0259m\u0259y\u0259 sevgisinin, ideya v\u0259 ideallar\u0131n\u0131n a\u015fkara \u00e7\u0131xmas\u0131d\u0131r. &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; v\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov-Z\u0259rdabi, H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov-Z\u0259rdabi v\u0259 &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; tarixd\u0259 v\u0259 xalq yadda\u015f\u0131nda el\u0259 qaynay\u0131b-qovu\u015fmu\u015fdur ki, onlar bir-birind\u0259n ayr\u0131lmazd\u0131r. Onlar birlikd\u0259dir v\u0259 ayr\u0131lmazd\u0131r. Az\u0259rbaycan bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fanda, H\u0259s\u0259n b\u0259yi xat\u0131rlayanda, haql\u0131 olaraq, onun Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 b\u00fct\u00fcn Qafqaz\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 maarif, siyasi v\u0259 iqtisadi inki\u015faf tarixind\u0259 \u0259n \u015f\u0259r\u0259fli yerl\u0259rd\u0259n birini tutdu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. H\u0259s\u0259n b\u0259y &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; il\u0259 ni\u015fanverici v\u0259 xilasedici bir mayak yaratd\u0131. Bel\u0259 faydal\u0131 v\u0259 ruhland\u0131r\u0131c\u0131 i\u015f\u0131q m\u0259nb\u0259yini ehtiramla yad etm\u0259k b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n, h\u0259r bir az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n \u0259xlaqi, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik borcudur&#8221;.<\/p>\n<p><strong>M\u0259dr\u0259s\u0259d\u0259n MDU-ya<\/strong><br \/>\nH\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov ke\u00e7mi\u015f \u015eamax\u0131 quberniyas\u0131n\u0131n G\u00f6y\u00e7ay q\u0259zas\u0131n\u0131n Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259 yoxsulla\u015fm\u0131\u015f b\u0259y ail\u0259sind\u0259 anadan olub. Atas\u0131 S\u0259lim b\u0259y ki\u00e7ik H\u0259s\u0259nin t\u0259hsili il\u0259 \u0259vv\u0259l \u00f6z\u00fc m\u0259\u015f\u011ful olub. Sonra u\u015fa\u011f\u0131 Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259ki m\u0259dr\u0259s\u0259d\u0259 oxutdurub. M\u0259dr\u0259s\u0259d\u0259 H\u0259s\u0259n dini t\u0259hsil\u0259 maraq g\u00f6st\u0259rm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn atas\u0131 onu 1852-ci ild\u0259 \u015eamax\u0131dak\u0131 rus dilind\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259 q\u0259bul etdirib. Bu m\u0259kt\u0259bi \u0259la qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 qurtaran H\u0259s\u0259n b\u0259y, Qafqaz t\u0259hsil dair\u0259sinin m\u00fcdiri baron Nikolay t\u0259r\u0259find\u0259n d\u00f6vl\u0259t hesab\u0131na 1-ci Tiflis gimnaziyas\u0131na daxil olub. H\u0259s\u0259n b\u0259y Gimnaziyan\u0131 1860-c\u0131 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 bitirib v\u0259 1861-ci ild\u0259 Moskva D\u00f6vl\u0259t Universitetinin (MDU) Fizika-Riyaziyyat Fakult\u0259sinin t\u0259biyy\u0259t\u015f\u00fcnasl\u0131q \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 imtahans\u0131z q\u0259bul edilib. O, 1865-ci ild\u0259 MDU-nu \u0259la qiym\u0259tl\u0259 qurtar\u0131b. El\u0259 h\u0259min il Universitetin Elmi \u015euras\u0131 n\u00fcmun\u0259vi \u0259xlaq v\u0259 \u0259la m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 ona namiz\u0259dlik d\u0259r\u0259c\u0259si verib.<br \/>\nUniversitetd\u0259ki t\u0259l\u0259b\u0259 h\u0259yat\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259yin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn formala\u015fmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oyany\u0131b. H\u0259s\u0259n b\u0259yin universitet h\u0259yat\u0131 demokratik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li ziyal\u0131lar aras\u0131nda ke\u00e7ib. O, tarix\u00e7i Solovyov v\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 s\u00fcrg\u00fcnd\u0259 olan \u015fair Ple\u015feyev ail\u0259l\u0259rinin \u0259ziz qona\u011f\u0131 olub. Solovyovlardan Sergey Mixaylovi\u00e7 (1820-1879) tarix\u00e7i, MDU-nun rektoru (1871-1877), onun o\u011flu Vladimir Sergeyevi\u00e7 (1853-1900) is\u0259 teoloq, filosof, \u015fair v\u0259 publisist idi. H\u0259s\u0259n b\u0259yin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 H\u0259nif\u0259 xan\u0131m\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, Z\u0259rdabi Solovyovun evin\u0259 tez-tez getdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn onun q\u0131z\u0131na a\u015fiq imi\u015f.<br \/>\nQ\u0131z da H\u0259s\u0259n b\u0259yi \u00e7ox sevirmi\u015f. Lakin H\u0259s\u0259n b\u0259y t\u0259hsil alm\u0131\u015f bir m\u00fcs\u0259lman kimi xristian q\u0131z\u0131 almaqla savads\u0131z xalq\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131raca\u011f\u0131ndan ehtiyat ed\u0259r\u0259k onunla evl\u0259nm\u0259kd\u0259n imtina etmi\u015fdi. Qeyd ed\u0259k ki, Solovyovla H\u0259s\u0259n b\u0259y aras\u0131nda monoteist dinl\u0259r v\u0259 x\u00fcsus\u0259n \u0130slam bar\u0259d\u0259 d\u0259 \u00e7oxlu disskussiyalar olub. \u00c7ox ehtimal ki, V.Solovyovun sonradan \u0130slam bar\u0259d\u0259 dediyi s\u00f6zl\u0259r d\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259yin \u0130slam\u0131n mahiyy\u0259tini ona d\u00fczg\u00fcn \u015f\u0259rh etm\u0259sind\u0259n qaynaqlan\u0131b. Solovyov yaz\u0131rd\u0131: &#8220;M\u0259h\u0259mm\u0259d Allah\u0131n \u0130smay\u0131l haqq\u0131nda dedikl\u0259rinin t\u0259sdiqi kimi bir pey\u011f\u0259mb\u0259r olub. M\u0259h\u0259mm\u0259din t\u0259limind\u0259 Allah, Onun sif\u0259tl\u0259ri, k\u0259lamlar\u0131, d\u00fcnya v\u0259 axir\u0259t haqq\u0131nda he\u00e7 bir yalan yoxdur&#8221;. Qeyd ed\u0259k ki, o d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn xristian tarix\u00e7isi, filosofu v\u0259 teoloqun bu tezisi \u00e7ox irad\u0259li \u015f\u0259xsin m\u0259suliyy\u0259tli add\u0131m\u0131 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir. \u00c7\u00fcnki el\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 b\u0259zi xristian teoloqlar\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259yl\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin n\u0259tic\u0259si olaraq Solovyovun bu ifad\u0259sini &#8220;xristian aliminin \u0130slama m\u0259dhnam\u0259si&#8221; kimi qiym\u0259tl\u0259ndirirl\u0259r.<br \/>\nMDU bitirdikd\u0259n sonra H\u0259s\u0259n b\u0259y\u0259 Moskvada qalmaq t\u0259klif edils\u0259 d\u0259, o, do\u011fma Az\u0259rbaycana qay\u0131d\u0131r v\u0259 b\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259tini xalq\u0131n marifl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259rf edir. Z\u0259rdabi \u0259vv\u0259l Tiflis &#8220;Mejevoya palata&#8221;s\u0131nda, sonra is\u0259 Qubada m\u0259hk\u0259m\u0259 katibi v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Lakin H\u0259s\u0259n b\u0259y \u00f6z irad\u0259sinin \u0259ksin\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259y\u0259 v\u0259 m\u0259murlar\u0131n \u0259dal\u0259tsiz \u0259mrl\u0259rini yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edildiyind\u0259n bu v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n imtina edir.<br \/>\nBir ild\u0259n \u00e7ox i\u015fsiz qalan Z\u0259rdabi n\u0259hay\u0259t, 1869-cu ild\u0259 Qafqaz m\u0259kt\u0259b dair\u0259sinin m\u00fcdirinin \u0259mri il\u0259 Bak\u0131 realn\u0131 gimnaziyas\u0131nda t\u0259biyy\u0259t tarixi m\u00fc\u0259llimi i\u015fl\u0259yir. O bu ill\u0259rd\u0259 d\u0259rs dem\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmir. 1872-ci ild\u0259 Z\u0259rdabi yoxsul t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 maddi k\u00f6m\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 &#8220;C\u0259miyy\u0259ti-xeyriyy\u0259&#8221; t\u0259sis edir v\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn iri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini g\u0259zir.<\/p>\n<p><strong>&#8220;Q\u0259zet d\u0259rvi\u015f kimi na\u011f\u0131l dey\u0259 bilm\u0259z&#8221;<\/strong><br \/>\nZ\u0259rdabi 1873-ci ild\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259si N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirovla birlikd\u0259 M. F. Axundovun &#8220;Hac\u0131 Qara&#8221; komediyyas\u0131n\u0131 s\u0259hn\u0259l\u0259\u015fdirir. V\u0259 bu tama\u015fa il\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Az\u0259rbaycan teatr\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoyur. Lakin Z\u0259rdabi bilirdi ki, yaln\u0131z bir-iki m\u0259d\u0259ni t\u0259dbir h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 i\u015f bitmir. H\u0259s\u0259n b\u0259y \u00f6z\u00fcn\u00fcn dediyi kimi &#8220;yuxulu qarda\u015flar\u0131n\u0131 q\u0259fl\u0259t yuxusundan oyatmaq&#8221; v\u0259 xalq\u0131n &#8220;q\u0259lbin\u0259 daxil olmaq&#8221; \u00fc\u00e7\u00fcn alternativ vasit\u0259l\u0259r axtar\u0131rd\u0131. Z\u0259rdabi yaz\u0131rd\u0131: &#8220;Bizim sabiq&#8221; c\u0259miyy\u0259ti-xeyriyy\u0259&#8221; buna tutmad\u0131\u011f\u0131ndan, teatr oynanan otaq bo\u015f qald\u0131\u011f\u0131ndan a\u015fkar oldu ki, m\u00fcs\u0259lman qarda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 bir yer\u0259 c\u0259m edib, m\u0259kt\u0259bxanalar a\u00e7d\u0131r\u0131b u\u015faqlar\u0131 oxutmaq olmayacaqd\u0131r. H\u0259r k\u0259si \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ram g\u0259lm\u0259yir, g\u00f6st\u0259rir\u0259m g\u00f6rm\u0259yir, deyir\u0259m qanmay\u0131r. Ax\u0131rda g\u00f6rd\u00fcm ki, onlar\u0131 haraylay\u0131b \u00e7a\u011f\u0131rmaqdan, onlara dem\u0259kd\u0259n ba\u015fqa bir qeyri \u0259lac yoxdur. Olmaz ki, m\u0259nim s\u00f6z\u00fcm\u00fc e\u015fid\u0259nl\u0259rd\u0259n he\u00e7 bir qanan\u0131 olmas\u0131n! &#8230; Bel\u0259d\u0259 q\u0259zet \u00e7\u0131xarmaqdan savay\u0131 bir qeyri \u0259sas yoxdur&#8230;&#8221;<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, Z\u0259rdabi ana dilind\u0259 q\u0259zet \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn 1872-ci ild\u0259n \u0259m\u0259li f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r. Ciddi \u00e7\u0259tinlikl\u0259r v\u0259 t\u0259zyiql\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y n\u0259hay\u0259t, 1875-ci il iyul ay\u0131n\u0131n 22-d\u0259 Rusiya imperiyas\u0131nda Az\u0259rbaycan dilind\u0259 ilk q\u0259zet olan &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;ni n\u0259\u015fr etm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q olur. Rastla\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0259tinlikl\u0259r v\u0259 q\u0259zetin n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hz &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; adland\u0131r\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y yaz\u0131b: &#8220;B\u0259s q\u0259zeti nec\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131m? Pul yox, \u00e7ap\u00e7\u0131 yolda\u015f\u0131 yox. 1-2 y\u00fczd\u0259n art\u0131q oxuyan da yox. D\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n izi almaq da ki, bir b\u00f6y\u00fck b\u0259lad\u0131r. Bizim qubernator m\u00fct\u0259v\u0259ffi (v\u0259fat etmi\u015f-V.C) general Sta\u00e7oselski, do\u011frudur xalis rus idi, amma \u00f6vr\u0259ti g\u00fcrc\u00fc q\u0131z\u0131 idi. Ona g\u00f6r\u0259 Qafqaz\u0131n yer \u0259hlini art\u0131q dost tuturdu. M\u0259n ona d\u0259rdimi dey\u0259nd\u0259n sonra m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6rd\u00fc ki, q\u0259zetin ad\u0131n\u0131 &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; qoyum ki, g\u00fcya, m\u0259hz \u0259kin v\u0259 zira\u0259td\u0259n dan\u0131\u015facaq v\u0259 \u00f6z\u00fc d\u0259 boynuna \u00e7\u0259kdi ki, senzorlu\u011fu q\u0259bul el\u0259sin. Bu t\u00f6vr \u0259riz\u0259 verib izin ald\u0131m&#8221;.<br \/>\n&#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; q\u0259zetinin \u0259sas m\u0259qs\u0259d v\u0259 v\u0259zif\u0259sini \u015f\u0259rh ed\u0259n Z\u0259rdabi yaz\u0131rd\u0131: &#8220;Q\u0259zetin murad\u0131 xalq\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7maqd\u0131r&#8230; Q\u0259zet d\u0259rvi\u015f kimi na\u011f\u0131l dey\u0259 bilm\u0259z. Onun borcudur i\u015fl\u0259rin yax\u015f\u0131 v\u0259 yamanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayna kimi xalqa g\u00f6st\u0259rsin&#8221;. Do\u011frudan da &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; q\u0259zeti n\u0259\u015fr olundu\u011fu 1875-1877-ci ill\u0259rd\u0259 m\u0259hz bu v\u0259zif\u0259l\u0259ri layiqinc\u0259 yerin\u0259 yetirmi\u015fdir.<br \/>\nLakin t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 qeyd edilm\u0259lidir ki, Z\u0259rdabinin z\u0259hm\u0259ti \u0259v\u0259zind\u0259 o d\u00f6vr\u00fcn nankorlar\u0131 q\u0259zet\u0259 h\u0259cv dolu m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rib H\u0259s\u0259n b\u0259yi t\u0259hdid etm\u0259kd\u0259n d\u0259 \u00e7\u0259kinmirdil\u0259r. Qaraba\u011fdan s\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259 dolu g\u00f6nd\u0259ril\u0259n m\u0259ktublar\u0131n birini ixtisarla \u00e7ap ed\u0259n Z\u0259rdabi, m\u0259ktub m\u00fc\u0259llifin\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259n bu qeydini d\u0259 verir: &#8220;C\u0259nab Hadiy\u00fcl-M\u00fcz\u0259llin Qaraba\u011f\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131da zikr olunan H\u0259cvini onlar\u0131n xahi\u015fin\u0259 m\u00fcvafiq tamam \u00e7ap etm\u0259y\u0259 izn olmad\u0131&#8230; Amma o c\u0259nab v\u0259 onu fitl\u0259y\u0259n \u0259\u015fxaslar (\u015f\u0259xsl\u0259r-V.C) m\u0259yus olmas\u0131nlar ki, bel\u0259 kamall\u0131 s\u00f6z p\u00fcnhan qalacaq. Fikrim budur ki, bizim Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259, Qaraba\u011f\u0131n s\u0259rh\u0259ddind\u0259 bir da\u015f qoydurub, onun \u00fcst\u0259 zikr olunan H\u0259cvi tamam yazd\u0131r\u0131m ki, m\u0259n bu z\u0259hm\u0259t il\u0259 mill\u0259ti-islami q\u0259fl\u0259td\u0259n ay\u0131ltmaq ist\u0259y\u0259n vaxtda nec\u0259 nadanlara rast g\u0259lmi\u015f\u0259m&#8221;.<\/p>\n<p><strong>T\u0259k adam d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda \u0259sg\u0259rdir<\/strong><br \/>\n1878-ci ild\u0259 t\u0259zyiql\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalan Z\u0259rdabi Bak\u0131 realn\u0131 m\u0259kt\u0259bind\u0259n xaric edilir v\u0259 2 il i\u015fsiz qal\u0131r. O, 1880-ci ild\u0259 \u00f6z ail\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 do\u011fma k\u0259ndi Z\u0259rdaba k\u00f6\u00e7\u00fcr v\u0259 16 il orada ya\u015fay\u0131r. H\u0259s\u0259n b\u0259y Bak\u0131ya 1896-c\u0131 ild\u0259 qay\u0131d\u0131r v\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn ax\u0131r\u0131nad\u0259k &#8220;Kaspi&#8221; q\u0259zetind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edir. &#8220;Kaspi&#8221; q\u0259zetini is\u0259 o vaxt H.Z.Ta\u011f\u0131yevd\u0259n Z\u0259rdabinin k\u00fcr\u0259k\u0259ni \u018f.M.Top\u00e7uba\u015fov icar\u0259y\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. Z\u0259rdabi son n\u0259f\u0259sin\u0259d\u0259k v\u0259t\u0259ni v\u0259 xalq\u0131n\u0131 b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 sevmi\u015fdir. &#8220;Uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 o \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u0259xsus bir d\u0259yan\u0259t v\u0259 c\u0259sar\u0259tl\u0259 \u015f\u0259h\u0259r Dumas\u0131nda \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131\u011fa qar\u015f\u0131, \u015f\u0259h\u0259rin da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131 t\u0259klikd\u0259, m\u0259rdan\u0259likl\u0259 vuru\u015fmu\u015f, onun if\u015fa edici s\u0259sini he\u00e7 vasit\u0259 il\u0259 bo\u011fa bilm\u0259mi\u015fl\u0259r. Bununla da o, z\u0259ifl\u0259rin \u015f\u00fcar\u0131 olan &#8220;t\u0259k adam d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda \u0259sg\u0259r ola bilm\u0259z&#8221; misal\u0131n\u0131 r\u0259dd etmi\u015fdir&#8221; (&#8220;Kaspi&#8221; N 266, 1907). Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, bu misal\u0131n ke\u00e7\u0259rsizliyini H\u0259s\u0259n b\u0259yin M.F.Axundova g\u00f6nd\u0259rdiyi cavab m\u0259ktubundak\u0131 bu s\u00f6zl\u0259r d\u0259 t\u0259sdiq edir: &#8220;P\u0259s, m\u0259nim dostum, halva dem\u0259kl\u0259 a\u011f\u0131z \u015firin olmaz, siz d\u0259 m\u0259nim kimi bald\u0131r\u0131n\u0131z\u0131 \u00e7\u0131rmalay\u0131b meydana daxil olun ki, b\u0259lk\u0259 zikr olunan x\u0259yal (xalq\u0131n maarifl\u0259nm\u0259si-V.C) \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lsin&#8221;.<br \/>\nH\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi 1907-ci il noyabr\u0131n 28-da Bak\u0131da, \u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259rd\u0259, Qo\u015fa qala qap\u0131s\u0131n\u0131n arxas\u0131ndak\u0131 kas\u0131b evind\u0259, quru taxt\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 iflic x\u0259st\u0259liyind\u0259n v\u0259fat edib. O, \u00f6l\u00fcm yata\u011f\u0131nda olark\u0259n demi\u015fdir: &#8220;Sizd\u0259n xahi\u015f edir\u0259m: t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn m\u0259rasimi d\u00fcz\u0259ltm\u0259yin, m\u0259ni \u00e7ox sad\u0259 d\u0259fn edin. D\u0259fn \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259rcl\u0259nm\u0259si laz\u0131m g\u0259l\u0259n v\u0259saiti m\u00fcs\u0259lmanlar aras\u0131nda savad yayan c\u0259miyy\u0259t\u0259 verin. Bu m\u0259nim ba\u015f\u0131 b\u0259lalar \u00e7\u0259kmi\u015f xalq\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn daha faydal\u0131 olar&#8221;.<br \/>\nH.B.Z\u0259rdabinin v\u0259fat\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar Bak\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m bir izdiham olub. Xalq nadir bir insanla, xalq m\u00fc\u0259llimil\u0259, b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc xalq\u0131n s\u0259ad\u0259tin\u0259 h\u0259sr ed\u0259n \u0259m\u0259li saleh bir insanla, mill\u0259tin &#8220;m\u0259n\u0259vi atas\u0131&#8221; il\u0259 vidala\u015f\u0131rd\u0131. Q\u0259zetl\u0259rin mat\u0259m n\u00f6mr\u0259l\u0259ri \u0259ld\u0259n-\u0259l\u0259 ke\u00e7irdi. Bu h\u0259qiq\u0259t\u0259n &#8220;yetim qalm\u0131\u015f mill\u0259tin yas\u0131&#8221; idi.<br \/>\n&#8220;C\u0259nn\u0259t d\u00fcnyadak\u0131 kef, \u0259yl\u0259nc\u0259 v\u0259 rahatl\u0131qda yox, m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tl\u0259r\u0259 d\u00f6z\u0259n \u0259zabl\u0131 saleh \u0259m\u0259ld\u0259, \u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259dir&#8221; Pey\u011f\u0259mb\u0259r (\u0259) k\u0259lam\u0131d\u0131r. Bu k\u0259lama g\u00f6r\u0259, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi kimi bayraq, mill\u0259t, v\u0259t\u0259n v\u0259 dinin safl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda can\u0131n\u0131 f\u0259da ed\u0259nl\u0259rin d\u00fcnyas\u0131n\u0131n n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tli olmas\u0131 da, h\u0259tta onlar\u0131n q\u0259birl\u0259rind\u0259n bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131l\u0131b yenid\u0259n d\u0259fn edilm\u0259si d\u0259 h\u0259min \u0259rl\u0259rin Allah dostlar\u0131ndan olmas\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259yir. H\u0259s\u0259n b\u0259yin d\u0259fni bar\u0259d\u0259 m\u0259rhum professor Abbas Zamanov &#8220;\u018fm\u0259l dostlar\u0131&#8221; kitab\u0131nda yaz\u0131b: &#8220;M\u0259rhumun evinin qar\u015f\u0131s\u0131nda, &#8220;Kaspi&#8221; q\u0259zeti redaksiyas\u0131 v\u0259 \u015e\u0259h\u0259r Dumas\u0131n\u0131n qaba\u011f\u0131nda mitinql\u0259r ke\u00e7irildi, onun h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti, xalq yolunda, V\u0259t\u0259n yolunda g\u00f6st\u0259rdiyi xidm\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda alovlu nitql\u0259r s\u00f6yl\u0259ndi. Sonra d\u0259niz\u0259 b\u0259nz\u0259r insan ax\u0131n\u0131 Bibiheyb\u0259t q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131na do\u011fru y\u00f6n\u0259ldi. Z\u0259rdabi m\u00fcs\u0259lman icmas\u0131n\u0131n \u0259n n\u00fcfuzlu, say-se\u00e7m\u0259 insanlar\u0131n\u0131n d\u0259fn olundu\u011fu yerd\u0259-Bibiheyb\u0259t m\u0259scidinin h\u0259y\u0259tind\u0259 torpa\u011fa tap\u015f\u0131r\u0131ld\u0131&#8221;.<br \/>\n\u0130ll\u0259r ke\u00e7di&#8230; 1937-ci ild\u0259 x\u0259b\u0259r yay\u0131ld\u0131 ki, yeni \u00e7\u0259kil\u0259n Salyan \u015fosesi \u015e\u0131x k\u0259ndind\u0259 Bibiheyb\u0259t m\u0259scidinin yerind\u0259n ke\u00e7\u0259c\u0259k. Kim ist\u0259yir do\u011fmalar\u0131n\u0131n m\u0259zar\u0131n\u0131 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcb apars\u0131n, yoxsa q\u0259birl\u0259r yolun alt\u0131nda qalacaq. Z\u0259rdabil\u0259r ail\u0259si iki adam tap\u0131b &#8220;mill\u0259tin m\u0259n\u0259vi atas\u0131&#8221;n\u0131n qal\u0131qlar\u0131n\u0131 ki\u00e7ik bir ye\u015fiy\u0259 y\u0131\u011fd\u0131r\u0131b, sakit, miskin, q\u0259rib bir k\u0259d\u0259rl\u0259 ikinci d\u0259f\u0259 d\u0259fn etdi.<\/p>\n<p><strong>Z\u0259rdabi F\u0259xri Xiyabanda<\/strong><br \/>\n1957-ci il. Z\u0259rdabinin v\u0259fat\u0131n\u0131n 50 illiyi. Bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 Az\u0259rbaycan KPMK-d\u0259 \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri i\u015fl\u0259y\u0259n m\u0259rhum \u015e\u0131x\u0259li Qurbanovla g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259n Abbas m\u00fc\u0259llim t\u0259dbirl\u0259r plan\u0131 haz\u0131rlay\u0131r. &#8220;Yubiley\u0259 ciddi haz\u0131rl\u0131q g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. N\u00f6vb\u0259 h\u0259min o&#8221; m\u0259zar abadla\u015fd\u0131r\u0131ls\u0131n&#8221; b\u0259ndin\u0259 \u00e7atanda al\u0259m qar\u0131\u015f\u0131r bir-birin\u0259. S\u0259n dem\u0259 he\u00e7 kim bilmir ki, Z\u0259rdabinin q\u0259bri hardad\u0131r&#8230; Z\u0259rdabinin sa\u011f qalan qohumlar\u0131 deyir ki, m\u0259zar\u0131n yerini bils\u0259-bils\u0259 m\u0259rhumun q\u0131z\u0131 Q\u0259ribsoltan bil\u0259c\u0259k. Abbas m\u00fc\u0259llim bioloq Mir\u0259li Axundov v\u0259 bir filosofla Q\u0259ribsoltan xan\u0131m-gil\u0259 gedir. Q\u0259ribsoltan &#8220;m\u0259zar&#8221; s\u00f6hb\u0259tini e\u015fid\u0259n kimi deyir: Atam\u0131n h\u0259r \u015feyini m\u0259hv el\u0259diniz, indi g\u0259lmisiz s\u00fcm\u00fckl\u0259ri aparma\u011fa. Bir d\u0259 bu ev\u0259 ayaq basmay\u0131n&#8230; Q\u0259ribsoltan xan\u0131m\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259yin q\u0131z n\u0259v\u0259si, g\u0259nc b\u0259st\u0259kar Rauf Hac\u0131yev dil\u0259 tutur. Xo\u015fb\u0259xtlikd\u0259n, Rauf m\u00fc\u0259llim m\u0259zar\u0131n yerini \u00f6yr\u0259nir. Deyir ki, babam\u0131n s\u00fcm\u00fckl\u0259ri 37-ci ild\u0259 \u015f\u0259h\u0259r q\u0259birstanl\u0131\u011f\u0131nda H\u0259nif\u0259 n\u0259n\u0259min (Z\u0259rdabinin h\u0259yat yolda\u015f\u0131, 1928-ci ild\u0259 Bak\u0131da v\u0259fat edib-V.C) q\u0259brinin yan\u0131nda basd\u0131r\u0131l\u0131b. Abbas m\u00fc\u0259llim bir qrup jurnalist, filoloq t\u0259l\u0259b\u0259 il\u0259 ni\u015fan veril\u0259n yer\u0259 gedir. T\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r q\u0259brin \u0259traf\u0131n\u0131 bir nec\u0259 yerd\u0259n qaz\u0131rlar. Bird\u0259n H\u0259nif\u0259 xan\u0131m\u0131n m\u0259zar\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 k\u00fcnc\u00fcnd\u0259 bel n\u0259y\u0259s\u0259 ili\u015fir. Taxta de\u015fiyin \u00fcst\u00fc a\u00e7\u0131landa g\u00f6zl\u0259r\u0259 i\u015f\u0131q g\u0259lir, sanki, misilsiz bir d\u0259fin\u0259 tap\u0131bm\u0131\u015f kimi ham\u0131 n\u0259f\u0259s d\u0259rm\u0259d\u0259n ye\u015fiyin \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259yir&#8230;&#8221; (&#8220;H\u0259nif\u0259 xan\u0131m M\u0259likova-Abayevan\u0131n xatir\u0259l\u0259ri&#8221;, Bak\u0131-2005).<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, H\u0259s\u0259n b\u0259yin c\u0259naz\u0259si 3-c\u00fc d\u0259f\u0259-1957-ci ild\u0259 F\u0259xri xiyabanda d\u0259fn olundu. H\u0259min g\u00fcnd\u0259n bu m\u0259zar jurnalistl\u0259rin, h\u0259r bir q\u0259l\u0259m sahibinin and yerin\u0259 \u00e7evrilib. M\u0259rhum Abbas m\u00fc\u0259llim demi\u015fk\u0259n, H.Z\u0259rdabi Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixin\u0259 milli teatr\u0131m\u0131z\u0131n banisi, m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131, ilk q\u0131z m\u0259kt\u0259binin m\u00fc\u0259ssisi, 1-ci m\u00fc\u0259lliml\u0259r qurultay\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259 s\u0259dri, t\u0259biyyat alimi, g\u00f6rk\u0259mli ictimai xadim v\u0259 f\u0259dakar bir m\u00fc\u0259llim kimi daxil olmu\u015fdur. H.Z\u0259rdabinin bu z\u0259ngin f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259n m\u00fch\u00fcm sah\u0259si, tac\u0131 v\u0259 \u00e7\u0259l\u0259ngi onun n\u0259\u015fr etdiyi &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;q\u0259zetidir.<br \/>\nZ\u0259rdabi h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 R\u0259bb k\u0259lamlar\u0131 kontekstind\u0259n t\u0259hlil edil\u0259rs\u0259 ayd\u0131n olar ki, o, h\u0259m d\u0259 elm, maarif m\u00fccahidi v\u0259 f\u0259daisi olub. H\u0259s\u0259n b\u0259y m\u00fcq\u0259dd\u0259s amallar namin\u0259 can\u0131n\u0131 bir anda qurban ver\u0259n \u015f\u0259hidd\u0259n f\u0259rqli olaraq, b\u00fct\u00fcn m\u0259nal\u0131 \u00f6mr\u00fcn\u00fc Xaliq v\u0259 xalq yolunda f\u0259da ed\u0259n \u015f\u0259hid \u00fcst\u00fc \u015f\u0259hiddir. Bel\u0259 saleh b\u0259nd\u0259l\u0259r haqq\u0131nda H\u0259z.Pey\u011f\u0259mb\u0259r buyurub: &#8220;Biliyil\u0259 xalq\u0131 maarifl\u0259ndir\u0259n bir alim, 70 il ibad\u0259t ed\u0259n adamdan xeyirlidir&#8221;; &#8220;Aliml\u0259rin m\u00fcr\u0259kk\u0259bi \u015f\u0259hid qan\u0131ndan \u00fcst\u00fcnd\u00fcr&#8221;. M\u0259nc\u0259, &#8220;Z\u0259rdabinin Bak\u0131ya ac g\u0259lib, ac da getm\u0259sinin&#8221; s\u0259b\u0259bini d\u0259 bu d\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259 axtarmaq laz\u0131md\u0131r.<br \/>\nQ\u0259brin nurla dolsun, H\u0259s\u0259n b\u0259y! M\u00fcjd\u0259niz olsun ki, arzular\u0131n\u0131z \u00e7in olub. Bu g\u00fcn m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycanda 4000-d\u0259n art\u0131q m\u0259tbu orqan, M\u0259tbuat \u015euras\u0131, K\u0130V-\u0259 D\u00f6vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Fondu, m\u00fcxt\u0259lif jurnalist qurumlar\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Onlar\u0131n ham\u0131s\u0131 Sizin 135 il bundan qabaq \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259ziyy\u0259tl\u0259 \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirdiyiniz &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;nin x\u0259l\u0259fi-\u00f6vlad\u0131d\u0131r.<br \/>\nF\u0259xri xiyabandak\u0131 m\u0259nzilin and yerimizdir. Allah s\u0259n\u0259 r\u0259hm\u0259t el\u0259sin. Amin!<\/p>\n<p>Vaqif C\u0259lilo\u011flu,<br \/>\nvaqif_44@mail.ru<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda milli m\u0259tbuat\u0131n tarixini &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259k \u0259n\u0259n\u0259si n\u0259y\u0259 \u0259saslan\u0131r? Halbuki, b\u0259zi m\u0259x\u0259zl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, 1828-32-ci ill\u0259rd\u0259 A. Bak\u0131xanovun redaktorlu\u011fu il\u0259 fars dilind\u0259 &#8220;Tiflisskiye vedomosti&#8221;, 1838-45 ill\u0259rd\u0259 is\u0259 &#8220;Zakavkazki vestnik&#8221;in az\u0259rbaycanca bir ne\u00e7\u0259 n\u00f6mr\u0259si \u00e7ap olunmu\u015fdu. \u018fvv\u0259la, A. Bak\u0131xanovun &#8220;Tiflisskiye vedomosti&#8221; q\u0259zetini \u00e7\u0131xarmas\u0131 bir ehtimald\u0131r. \u018fg\u0259r bu q\u0259zetin bir-iki n\u00f6mr\u0259si tap\u0131lsayd\u0131, onda bunu Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131n\u0131n fars [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21,20],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1159","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-zrdab","7":"category-kinci-zrdab-ziyali-qzet-tbitsunas"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi: &quot;M\u0259ni t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn etm\u0259yin&quot; - Z\u0259rdab.com<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi: &quot;M\u0259ni t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn etm\u0259yin&quot; - Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Az\u0259rbaycanda milli m\u0259tbuat\u0131n tarixini &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259k \u0259n\u0259n\u0259si n\u0259y\u0259 \u0259saslan\u0131r? Halbuki, b\u0259zi m\u0259x\u0259zl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, 1828-32-ci ill\u0259rd\u0259 A. Bak\u0131xanovun redaktorlu\u011fu il\u0259 fars dilind\u0259 &#8220;Tiflisskiye vedomosti&#8221;, 1838-45 ill\u0259rd\u0259 is\u0259 &#8220;Zakavkazki vestnik&#8221;in az\u0259rbaycanca bir ne\u00e7\u0259 n\u00f6mr\u0259si \u00e7ap olunmu\u015fdu. \u018fvv\u0259la, A. Bak\u0131xanovun &#8220;Tiflisskiye vedomosti&#8221; q\u0259zetini \u00e7\u0131xarmas\u0131 bir ehtimald\u0131r. \u018fg\u0259r bu q\u0259zetin bir-iki n\u00f6mr\u0259si tap\u0131lsayd\u0131, onda bunu Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131n\u0131n fars [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-04-07T11:32:42+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/659F920D-8202-4DF4-9A5B-12B239B6F30C_mw800_s.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"18 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"headline\":\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi: &#8220;M\u0259ni t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn etm\u0259yin&#8221;\",\"datePublished\":\"2012-04-07T11:32:42+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159\"},\"wordCount\":3579,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/659F920D-8202-4DF4-9A5B-12B239B6F30C_mw800_s.jpg\",\"articleSection\":[\"C\u018fM\u0130YY\u018fT\",\"H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130\"],\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159\",\"name\":\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi: \\\"M\u0259ni t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn etm\u0259yin\\\" - Z\u0259rdab.com\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/659F920D-8202-4DF4-9A5B-12B239B6F30C_mw800_s.jpg\",\"datePublished\":\"2012-04-07T11:32:42+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/659F920D-8202-4DF4-9A5B-12B239B6F30C_mw800_s.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/659F920D-8202-4DF4-9A5B-12B239B6F30C_mw800_s.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi: &#8220;M\u0259ni t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn etm\u0259yin&#8221;\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\",\"name\":\"Z\u0259rdab.com\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi: \"M\u0259ni t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn etm\u0259yin\" - Z\u0259rdab.com","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi: \"M\u0259ni t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn etm\u0259yin\" - Z\u0259rdab.com","og_description":"Az\u0259rbaycanda milli m\u0259tbuat\u0131n tarixini &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259k \u0259n\u0259n\u0259si n\u0259y\u0259 \u0259saslan\u0131r? Halbuki, b\u0259zi m\u0259x\u0259zl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, 1828-32-ci ill\u0259rd\u0259 A. Bak\u0131xanovun redaktorlu\u011fu il\u0259 fars dilind\u0259 &#8220;Tiflisskiye vedomosti&#8221;, 1838-45 ill\u0259rd\u0259 is\u0259 &#8220;Zakavkazki vestnik&#8221;in az\u0259rbaycanca bir ne\u00e7\u0259 n\u00f6mr\u0259si \u00e7ap olunmu\u015fdu. \u018fvv\u0259la, A. Bak\u0131xanovun &#8220;Tiflisskiye vedomosti&#8221; q\u0259zetini \u00e7\u0131xarmas\u0131 bir ehtimald\u0131r. \u018fg\u0259r bu q\u0259zetin bir-iki n\u00f6mr\u0259si tap\u0131lsayd\u0131, onda bunu Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131n\u0131n fars [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159","og_site_name":"Z\u0259rdab.com","article_published_time":"2012-04-07T11:32:42+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/659F920D-8202-4DF4-9A5B-12B239B6F30C_mw800_s.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"18 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"headline":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi: &#8220;M\u0259ni t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn etm\u0259yin&#8221;","datePublished":"2012-04-07T11:32:42+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159"},"wordCount":3579,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/659F920D-8202-4DF4-9A5B-12B239B6F30C_mw800_s.jpg","articleSection":["C\u018fM\u0130YY\u018fT","H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130"],"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159","name":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi: \"M\u0259ni t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn etm\u0259yin\" - Z\u0259rdab.com","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/659F920D-8202-4DF4-9A5B-12B239B6F30C_mw800_s.jpg","datePublished":"2012-04-07T11:32:42+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#primaryimage","url":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/659F920D-8202-4DF4-9A5B-12B239B6F30C_mw800_s.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/04\/659F920D-8202-4DF4-9A5B-12B239B6F30C_mw800_s.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1159#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.zerdab.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi: &#8220;M\u0259ni t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn etm\u0259yin&#8221;"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/","name":"Z\u0259rdab.com","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1159","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1159"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1159\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1161,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1159\/revisions\/1161"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1159"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1159"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1159"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}