{"id":1364,"date":"2013-05-10T23:45:54","date_gmt":"2013-05-10T18:45:54","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364"},"modified":"2023-10-10T19:29:35","modified_gmt":"2023-10-10T15:29:35","slug":"h%c9%99myerlimiz-professor-eld%c9%99niz-h%c9%99s%c9%99nov-z%c9%99rdabin-tarixin%c9%99-dair-indiy%c9%99d%c9%99k-qaranliq-qalan-faktlari-aciqladi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364","title":{"rendered":"Z\u0259rdab\u0131n tarixi sirli bir d\u0259ryad\u0131r, ara\u015fd\u0131ran g\u0259r\u0259k&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, Beyn\u0259lxalq Ekoenergetika Akademiyas\u0131n\u0131n ekologiya \u00fczr\u0259 professoru, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131, z\u0259rdabi\u015f\u00fcnas alim, h<strong><strong>\u0259<\/strong><\/strong>myerlimiz Eld<strong>\u0259<\/strong>niz H<strong>\u0259<\/strong>s<strong>\u0259<\/strong>novun Zerdab.com sayt\u0131na m\u00fcsahib<strong>\u0259<\/strong>si&#8230;<\/strong><\/span><\/p>\n<p><strong>&#8211; Eld\u0259niz m\u00fc\u0259llim, \u00f6nc\u0259 Z\u0259rdab\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015fi bar\u0259d\u0259 bir q\u0259d\u0259r m\u0259lumat verm\u0259yiniz maraql\u0131 olard\u0131.<\/strong><br \/>\n&#8211; Hesab edir\u0259m ki, Z\u0259rdab\u0131n tarixini geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 bilm\u0259k ist\u0259yiriks\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 dahi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na istinad etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Z\u0259rdabl\u0131lar\u0131n ulu d\u0259d\u0259-babalar\u0131, \u0259cdadlar\u0131 tarix\u0259n \u015eirvan\u015fahlar \u00f6lk\u0259sinin, diyar\u0131n\u0131n Da\u011f \u015eirvan, Aran \u015eirvan iqtisadi rayonlar\u0131na daxil olan b\u00f6lg\u0259l\u0259rin, el\u0259c\u0259d\u0259\u00a0 K\u00fcr-Araz oval\u0131\u011f\u0131ndan, Mil-Qaraba\u011f\u0131n, Mil d\u00fcz\u00fcn\u00fcn elatlar\u0131 il\u0259 icma hal\u0131nda Az\u0259rbaycan daxilind\u0259, ayr\u0131-ayr\u0131 vaxtlarda ictimai-siyasi birlik olaraq yarad\u0131lan d\u00f6vl\u0259t, \u015f\u0259h\u0259r, b\u0259yl\u0259rb\u0259ylik, xanl\u0131q, sultanl\u0131q, quberniya, q\u0259za, mahal v\u0259 sair kimi inzibati \u0259razi daxilind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r.<br \/>\nZ\u0259rdab\u0131n q\u0259dimliyini t\u0259sdiq ed\u0259n \u00e7oxlu sayda faktlar vard\u0131r. Q\u0259dim B\u0259rz\u0259nc Z\u0259rdab\u0131n X \u0259sr tarixinin simvoludur. Tarix\u00e7il\u0259r haql\u0131 olaraq qeyd edirl\u0259r ki, Z\u0259rdab\u0131n indiki K\u00f6rp\u00fck\u0259nd k\u0259ndi d\u0259 el\u0259 B\u0259rz\u0259ncl\u0259 bir tarixin yadigar\u0131d\u0131r. B\u0259li, qeyd etm\u0259liyik ki, orta \u0259srl\u0259rd\u0259 \u015e\u0259rqin \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin\u0259-Qaraba\u011fa, Az\u0259rbaycan \u0130r\u0259van\u0131na, D\u0259rb\u0259nd\u0259, \u015e\u0259rqi Az\u0259rbaycana-Tiflis\u0259, Beyl\u0259qana, B\u0259rd\u0259y\u0259, Rusiyaya, H\u0259\u015ft\u0259rxana, \u0130rana ticar\u0259t yollar\u0131 buradan-K\u00f6rp\u00fck\u0259ndd\u0259n k\u00f6rp\u00fc vasit\u0259si il\u0259 ke\u00e7irdi.<br \/>\nM\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n biz\u0259 m\u0259lumdur ki, \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai S\u0259f\u0259vi qo\u015funlar\u0131 il\u0259 1500-1501-ci ill\u0259rd\u0259 \u018frzicandan T\u0259briz\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259rk\u0259n indiki Z\u0259rdab \u015f\u0259h\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131ndan K\u00fcr\u00fc ke\u00e7mi\u015f, Z\u0259rdaba-&#8220;Qoyun \u00fclumu&#8221;na (bu Z\u0259rdab\u0131n ke\u00e7mi\u015f ad\u0131 olmu\u015fdur) g\u0259lmi\u015f, buradan Q\u0259b\u0259l\u0259y\u0259, sonra is\u0259 \u015eamax\u0131ya y\u00fcr\u00fc\u015f etmi\u015fdir (&#8220;Qoyun \u00fclumu&#8221;- qoyun y\u0131\u011f\u0131\u015fan, qoyun c\u0259ml\u0259\u015f\u0259n, topla\u015fan yer m\u0259nas\u0131n\u0131 verir).<br \/>\nOktay \u018ff\u0259ndiyev &#8220;Az\u0259rbaycan S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: &#8220;I \u015eah T\u0259hmasib G\u00fcrc\u00fcstan y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n qay\u0131dark\u0259n G\u0259nc\u0259d\u0259n ke\u00e7di, &#8220;Yevlax&#8221; adlanan yerd\u0259 dayand\u0131&#8230; Z\u00fclhiccinin 11-d\u0259 &#8220;Qoyun \u00fclumu&#8221; ke\u00e7idinin yan\u0131ndan K\u00fcr\u00fc ke\u00e7di&#8230;&#8221;<br \/>\nZ\u0259rdab\u0131n indiki \u018flv\u0259nd k\u0259ndinin &#8220;Beyl\u0259qan&#8221; adlanan m\u0259h\u0259ll\u0259si d\u0259 \u00e7ox q\u0259dim zamanlardan x\u0259b\u0259r verir. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr XIII \u0259srd\u0259 monqollar t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lan beyl\u0259qanl\u0131lar bu k\u0259ndd\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015flar.<br \/>\n\u018flv\u0259nd bazar\u0131 \u015e\u0259rqin \u0259n b\u00f6y\u00fck bazarlar\u0131ndan olmu\u015fdur. \u018flv\u0259nd k\u0259ndi il\u0259 yana\u015f\u0131, Z\u0259rdab\u0131n indiki D\u0259li Qu\u015f\u00e7u (ke\u00e7mi\u015f L\u0259l\u0259 \u018fhm\u0259dli) k\u0259ndinin d\u0259 tarixi \u00e7ox q\u0259dimliy\u0259 s\u00f6yk\u0259nir. L\u0259l\u0259hm\u0259dli s\u00fclal\u0259si q\u0259dim Qu\u015f\u00e7u tayfas\u0131ndan olmaqla, o indiki D\u0259li Qu\u015f\u00e7u (L\u0259l\u0259 \u018fhm\u0259dli), D\u0259kk\u0259oba (M\u0259scidli oba), Qo\u015faoba (V\u0259lixanl\u0131, N\u0259c\u0259fal\u0131l\u0131, Hac\u0131l\u0131, Qarav\u0259lili), Xanm\u0259mm\u0259dli v\u0259 H\u00fcsenxanl\u0131 k\u0259ndl\u0259rini \u0259hat\u0259 etmi\u015fdir. Bu q\u0259dim L\u0259l\u0259hm\u0259dli elinin d\u0259fn olundu\u011fu indiki D\u0259li Qu\u015f\u00e7u k\u0259nd q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 500 illik tarixi vard\u0131r. Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, bu 500 illik tarixd\u0259n qabaq l\u0259l\u0259hm\u0259dlil\u0259rin indiki m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeri onlara m\u0259xsus olmu\u015f, &#8220;\u00c7al\u0131 Piri&#8221; deyil\u0259n \u0259razid\u0259 m\u00f6v\u00e7ud olmu\u015fdur.<br \/>\n&#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fchafiz\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259t d\u0259r\u0259c\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u00fcn t\u0259sdiq edilm\u0259si haqq\u0131nda&#8221; Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Nazirl\u0259r Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli (N -132) q\u0259rar\u0131 il\u0259, L\u0259l\u0259hm\u0259dli tayfas\u0131n\u0131n bir qolu olan Xanm\u0259mm\u0259dli k\u0259ndi \u0259razisind\u0259 a\u015fkar edilmi\u015f k\u00fcp q\u0259birl\u0259r nekropolu I \u0259sr\u0259 aid edil\u0259r\u0259k \u00f6lk\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli da\u015f\u0131nmaz tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin siyah\u0131s\u0131na daxil edilmi\u015fdir. Qeyd ed\u0259k ki, &#8220;nekropol&#8221; yunan s\u00f6z\u00fc olub &#8220;\u00f6l\u00fc \u015f\u0259h\u0259r&#8221; v\u0259 ya &#8220;\u015f\u0259h\u0259r-q\u0259biristanl\u0131q&#8221; m\u0259nas\u0131n\u0131 verir.<br \/>\nM\u0259nim do\u011fulub boya-ba\u015fa \u00e7atd\u0131\u011f\u0131m L\u0259l\u0259 \u018fhm\u0259dli elinin indiki D\u0259li Qu\u015f\u00e7u (ke\u00e7mi\u015f L\u0259l\u0259hm\u0259dli k\u0259ndi) k\u0259ndi \u0259razisind\u0259 d\u0259 k\u00fctl\u0259vi q\u0259biristanl\u0131q-&#8220;A\u011ft\u0259p\u0259&#8221; adlanan kurqan bu g\u00fcn d\u0259 m\u00f6vcuddur v\u0259 bu k\u00fctl\u0259vi m\u0259zarl\u0131\u011f\u0131n tarixi bar\u0259d\u0259 konkret bilgi yoxdur v\u0259 burada \u0259sasl\u0131 qaz\u0131nt\u0131-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131na ciddi ehtiyac vard\u0131r.<br \/>\nXX y\u00fczilliyin 70-ci ill\u0259rind\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n meliorasiya-irriqasiya i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 bu yerl\u0259rd\u0259n ke\u00e7\u0259n q\u0259dim karvan yollar\u0131 boyunca ovdanlar, k\u00fcp q\u0259birl\u0259r \u0259srl\u0259r boyu torpaq alt\u0131nda qalsa da r\u0259ngini v\u0259 keyfiyy\u0259tini itirm\u0259y\u0259n \u00e7ini v\u0259 keramik qablar Eld\u0259gizl\u0259r (Az\u0259rbaycan Atab\u0259yl\u0259ri) v\u0259 dig\u0259r hakimiyy\u0259tl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 burax\u0131lm\u0131\u015f mis pullar, q\u0259dim b\u0259z\u0259k \u015feyl\u0259ri, m\u0259i\u015f\u0259t v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f v\u0259 indi bunlar\u0131n bir \u00e7ox n\u00fcmun\u0259l\u0259ri Z\u0259rdab Tarix Diyar\u015f\u00fcnasl\u0131q Muzeyind\u0259 eksponat kimi n\u00fcmayi\u015f etdirilir.<br \/>\nH\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi &#8220;Kaspi&#8221; q\u0259zetinin 5 noyabr 1882-ci say\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: &#8220;Z\u0259rdab, 26 oktyabr 1882-ci il. 600 evi \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n Z\u0259rdab ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si K\u00fcr\u00fcn h\u0259r iki sahili boyunca 50 verst (53.3 km) uzan\u0131rd\u0131 ki, qon\u015fulu\u011fu \u015eirvan, Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259ki il\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259nirdi. Dem\u0259k olar ki, h\u0259min \u0259razil\u0259r b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 Z\u0259rdab b\u0259yl\u0259rinin s\u0259rb\u0259st m\u00fclkl\u0259ri idi. Bu b\u0259yl\u0259r v\u0259ziyy\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k gah bu, gah da o biri s\u0259rh\u0259d xanl\u0131\u011f\u0131na birl\u0259\u015fmi\u015fl\u0259r&#8221;.<br \/>\nB\u00f6y\u00fck \u0259razil\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n Z\u0259rdab torpa\u011f\u0131 vaxt\u0131 il\u0259 G\u00f6y\u00e7ay, \u015eu\u015fa, \u018fr\u0259\u015f, Cavad q\u0259zalar\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 olundu\u011funu v\u0259 torpaqlar\u0131n bu q\u0259zalar\u0131n inzibati s\u0259rh\u0259ddi daxilind\u0259 yerl\u0259\u015fdiyini g\u00f6st\u0259r\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi h\u0259r hans\u0131 bir hadis\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 insanlar\u0131n Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259n ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n q\u0259zalar \u00fczr\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259r\u0259 uzun m\u0259saf\u0259 q\u0259t etm\u0259l\u0259rini \u00f6z yaz\u0131lar\u0131nda \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131, \u00fcr\u0259k yan\u011f\u0131s\u0131 il\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nM\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, Z\u0259rdab Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n olsa da r\u0259smi olaraq onun ad\u0131 1578-ci ild\u0259n &#8220;Z\u0259rdab sanca\u011f\u0131&#8221; kimi \u00e7\u0259kilmi\u015fdir. Z\u0259rdab xanl\u0131qlar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 iri ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si olmu\u015fdur. O vaxt Bak\u0131-Salyan yolunun Sanqa\u00e7aldan ayr\u0131lan bir qolu N\u0259vahi, Cavad, Tilan-Qoyun k\u0259ndl\u0259rind\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k Z\u0259rdaba g\u0259lib \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, sonra da bu yol G\u0259nc\u0259y\u0259 v\u0259 ya Ming\u0259\u00e7evir k\u0259ndin\u0259 uzanm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nH\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi 1892-ci ild\u0259 &#8220;Kaspi&#8221; q\u0259zetind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: &#8220;Bizim k\u0259ndimizd\u0259 800-\u0259 yax\u0131n ev var, g\u00fcman ki, Z\u0259rdabda 5 min\u0259 yax\u0131n adam ya\u015fay\u0131r&#8230;&#8221;<br \/>\nK\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n Qaraba\u011f tay\u0131na d\u0259v\u0259 karvan\u0131 il\u0259 neft da\u015f\u0131yanlar indiki Z\u0259rdab \u015f\u0259h\u0259rinin m\u0259rk\u0259zind\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f b\u0259r\u0259d\u0259n ke\u00e7mi\u015fl\u0259r. 1827-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq K\u00fcr \u00e7ay\u0131 m\u0259ns\u0259bin\u0259 \u0259rzaq v\u0259 s. g\u0259tir\u0259n yelk\u0259nli iri g\u0259mil\u0259r h\u0259min \u0259traf\u0131ndak\u0131 dayanaca\u011fa yan alard\u0131lar.<br \/>\n<strong>&#8211; H\u00f6rm\u0259tli professor, Z\u0259rdab\u0131n hans\u0131 ke\u00e7mi\u015f ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri olmu\u015fdur v\u0259 onlar haqq\u0131nda n\u0259 dey\u0259 bil\u0259rsiniz?<\/strong><br \/>\n&#8211; B\u0259li, onlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 sadalaya v\u0259 h\u0259min ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda bir q\u0259d\u0259r q\u0131sa da olsa m\u0259lumat ver\u0259 bil\u0259r\u0259m. Adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259c\u0259yim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin ke\u00e7mi\u015f yurd yerl\u0259ri, onlar\u0131n \u0259hat\u0259 etdiyi \u0259razil\u0259r Z\u0259rdab\u0131n n\u0259inki ya\u015fl\u0131 insanlar\u0131na, eyni zamanda g\u0259nc n\u0259slin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 d\u0259 yax\u015f\u0131 m\u0259lumdur.<br \/>\n<strong>B\u0259rz\u0259ng<\/strong> \u015f\u0259h\u0259rinin ad\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 b\u0259z\u0259n B\u0259rz\u0259nd, B\u0259rz\u0259nc v\u0259 yaxud B\u0259rdic kimi \u00e7\u0259kilir. Bu \u015f\u0259h\u0259r X-XIII \u0259srin \u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259n hesab edilmi\u015fdir. Ticar\u0259t \u015f\u0259h\u0259ri kimi T\u0259briz, D\u0259rb\u0259nd, B\u0259rd\u0259, Beyl\u0259qan kimi \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri il\u0259 b\u0259hsl\u0259\u015f\u0259n B\u0259rz\u0259ng \u015f\u0259h\u0259ri Z\u0259rdab\u0131n indiki K\u00f6rp\u00fck\u0259nd k\u0259ndinin \u0259razisind\u0259 olmu\u015fdur.<br \/>\n<strong>Suffin \u015f\u0259h\u0259ri<\/strong> &#8211; Z\u0259rdab \u0259razisind\u0259 b\u00f6y\u00fck ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zi hesab edil\u0259n \u015f\u0259h\u0259r olmu\u015fdur. \u015eirvanda \u0130slam dinini yaymaq \u00fc\u00e7\u00fcn apar\u0131lan Suffin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fc bu \u015f\u0259h\u0259rin ad\u0131 il\u0259 bel\u0259 adlan\u0131r. B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00dcveys-\u018fL-Q\u0259rani (Veyis baba) bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir. Q\u0259bri d\u0259 el\u0259 burada b\u00f6y\u00fck pir kimi ziyar\u0259tgaha \u00e7evrilmi\u015fdir.<br \/>\n<strong>Yas\u0259r \u015f\u0259h\u0259ri<\/strong>. Bu \u015f\u0259h\u0259r Suffin \u015f\u0259h\u0259ri il\u0259 qon\u015fuluqda yerl\u0259\u015f\u0259n, d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn iri ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur. Bu b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rin indi yaln\u0131z ad\u0131 qal\u0131b. Yas\u0259r \u015f\u0259h\u0259ri indiki Yuxar\u0131 Seyidl\u0259r k\u0259ndinin yerind\u0259 olub.<br \/>\n<strong>Yerayiz \u015f\u0259h\u0259ri<\/strong>. B\u0131\u00e7aq\u00e7\u0131 k\u0259ndi \u0259razisind\u0259 bel\u0259 bir adda ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zi olan b\u00f6y\u00fck bir \u015f\u0259h\u0259r olub. Onun da indi yaln\u0131z ad\u0131 qal\u0131b.<br \/>\n<strong>Xasa k\u0259ndi<\/strong> &#8211; vaxt\u0131 il\u0259 K\u00f6rp\u00fck\u0259nd k\u0259ndi \u0259razisind\u0259 olub. &#8220;Xasa arx\u0131&#8221; adlana arx\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 olan bu k\u0259ndin d\u0259 indi ancaq ad\u0131 var.<br \/>\n<strong>Ulubiyan k\u0259ndi<\/strong>. Otmanoba k\u0259ndinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda olub. K\u0259ndin \u0259halisi indiki Z\u0259rdab, A\u011fcab\u0259di, \u0130mi\u015fli v\u0259 Beyl\u0259qan rayonlar\u0131nda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015flar.<br \/>\n<strong>Seyidmahmudlu k\u0259ndi<\/strong>. Bu k\u0259nd B\u00f6y\u00fck D\u0259kk\u0259 k\u0259ndi il\u0259 T\u0259z\u0259k\u0259nd k\u0259ndinin aras\u0131nda, K\u00fcr \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si kimi m\u00f6vcud olmu\u015fdur. Sonradan, y\u0259ni 1950-ci ill\u0259rd\u0259 T\u0259z\u0259k\u0259nd k\u0259ndin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k onunla bir kolxoz t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda birl\u0259\u015fmi\u015fl\u0259r.<br \/>\n<strong>Yast\u0131yol k\u0259ndi<\/strong>. Z\u0259rdab \u0259razisind\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f bu k\u0259nd K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259, ke\u00e7mi\u015f Z\u0259rdab-A\u011fcab\u0259di b\u0259r\u0259si \u0259traf\u0131nda, \u00e7ay\u0131n sa\u011f v\u0259 sol sahilind\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015fdir. \u0130ndi bu k\u0259ndin bir qisim sakini K\u00fcr\u00fcn sa\u011f sahilind\u0259, A\u011fcab\u0259di rayonuna aid olunan Yast\u0131yol k\u0259ndind\u0259, bir qismi is\u0259 Z\u0259rdab\u0131n Sar\u0131qaya v\u0259 Qoruqba\u011f\u0131 k\u0259ndl\u0259ri il\u0259 bir t\u0259s\u0259rr\u00fcfatda birl\u0259\u015fmi\u015fl\u0259r ki, indi bu k\u0259nd ayr\u0131ca s\u0259rb\u0259st k\u0259nd olaraq m\u00f6vcud deyildir.<br \/>\n<strong>&#8220;Dolanbaba&#8221;<\/strong> adl\u0131 yurd yeri. Z\u0259rdab rayonunun indiki M\u0259mm\u0259dqas\u0131ml\u0131 v\u0259 P\u0259rvanl\u0131 k\u0259ndl\u0259ri aras\u0131nda, K\u00fcr \u00e7ay\u0131 \u0259traf\u0131nda yurd yeri olmu\u015fdur. Hans\u0131 ki, h\u0259l\u0259 1880-1896-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin &#8220;Dolanbaba&#8221; adl\u0131 yurd yeri \u0259razisind\u0259 geni\u015f tax\u0131l z\u0259mil\u0259ri olmu\u015fdur. Sonradan bu yurd yeri l\u0259\u011fv edilmi\u015fdir.<br \/>\n<strong>Q\u0259dirb\u0259yli yurdu<\/strong>. Bu yurd yeri Z\u0259rdab\u0131n indiki \u018flib\u0259yli v\u0259 Allahquluba\u011f\u0131 k\u0259ndl\u0259ri aras\u0131nda, K\u00fcr \u00e7ay\u0131 \u0259traf\u0131nda olmu\u015f, sonradan h\u0259mi k\u0259ndl\u0259rl\u0259 bir olmu\u015fdur.<br \/>\n<strong>Gur-Gur<\/strong> adl\u0131 k\u0259nd \u00f6t\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 indiki Otmanoba k\u0259nd me\u015f\u0259sinin i\u00e7ind\u0259 olmu\u015fdur. \u0130ndi d\u0259 orada ke\u00e7mi\u015f yurd yerl\u0259ri qal\u0131r. Bu g\u00fcn &#8220;Gur-Gur&#8221; deyil\u0259n \u0259razid\u0259 7 ail\u0259 ya\u015fay\u0131r ki, art\u0131q bu ail\u0259l\u0259r d\u0259 Otmanoba k\u0259nd sakinl\u0259ri say\u0131l\u0131rlar. &#8220;Gur-Gur&#8221; q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda 1702-ci il\u0259 aid da\u015f m\u0259zar-ba\u015f da\u015f\u0131 bu g\u00fcn d\u0259 m\u00f6vcuddur.<br \/>\n<strong>Mirz\u0259xanl\u0131 k\u0259ndi<\/strong>. Bu g\u00fcn bu adda k\u0259nd m\u00f6vcud deyil, lakin 1850-ci ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r Z\u0259rdab \u0259razisind\u0259 Mirz\u0259xanl\u0131 k\u0259ndi olmu\u015fdur.<br \/>\n<strong>Yetimli k\u0259ndi<\/strong>. Bir zamanlar &#8220;Yetimli&#8221; adlanan ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u018flib\u0259yli k\u0259ndin\u0259 qar\u0131\u015faraq ayr\u0131ca k\u0259nd kimi m\u00f6vcudlu\u011funu itirmi\u015fdir.<br \/>\n<strong>Yediyarl\u0131 k\u0259ndi<\/strong>. Bu ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si rayon m\u0259rk\u0259zinin 2 kilometrliyind\u0259, Qarasu \u00e7ay\u0131n\u0131n sa\u011f sahilind\u0259 yerl\u0259\u015fir. M\u00fc\u0259yy\u0259n ill\u0259rd\u0259 bu k\u0259nd G\u0259lm\u0259 k\u0259ndinin t\u0259rkibin\u0259 daxil edils\u0259 d\u0259, \u018flib\u0259yli k\u0259ndi il\u0259 birl\u0259\u015fmi\u015fdir. K\u0259ndd\u0259 onlarla ail\u0259 ya\u015fay\u0131r.<br \/>\n<strong>Baqi (Be\u015f q\u0131zlar) k\u0259ndi<\/strong> deyil\u0259n bel\u0259 bir k\u0259nd d\u0259 Z\u0259rdab \u0259razisind\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015fdur.<br \/>\n<strong>L\u0259l\u0259 \u018fhm\u0259dli k\u0259ndi.<\/strong> Rayon m\u0259rk\u0259zind\u0259n 3-5 km \u015eimal &#8211; Q\u0259rbd\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259kl\u0259 q\u0259dim zamanlardan b\u0259ri indiki Z\u0259rdab \u0259razisind\u0259 \u0259n iri ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si olmu\u015fdur. K\u0259nd \u00e7ox b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuz sahibi olmu\u015f L\u0259l\u0259 \u018fhm\u0259din \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 bel\u0259 adlan\u0131b.\u00a0 \u0130ndi bu k\u0259nd D\u0259li Qu\u015f\u00e7u adlan\u0131r.<br \/>\n<strong>V\u0259lixanl\u0131 k\u0259ndi<\/strong>. Z\u0259rdab\u0131n \u0259sas ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n biri olmu\u015f V\u0259lixanl\u0131 k\u0259ndi \u00f6t\u0259n \u0259srin 50-ci ill\u0259rind\u0259 Qo\u015faoba k\u0259ndi il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k &#8220;Kommunist&#8221; kolxozunun t\u0259rkibin\u0259 daxil edilmi\u015f, sonralar k\u0259nd tam \u015f\u0259kild\u0259 Qo\u015faoba \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. V\u0259lixanl\u0131lar\u0131n ata-baba yurdu indiki Z\u0259rdab Pe\u015f\u0259 Liseyind\u0259n bir q\u0259d\u0259r ir\u0259lid\u0259, Z\u0259rdab-Mollak\u0259nd \u015fosse yolunun sol k\u0259nar\u0131nda, D\u0259li Qu\u015f\u00e7u (ke\u00e7mi\u015f L\u0259l\u0259hm\u0259dli k\u0259ndi) k\u0259nd q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131na biti\u015fik olan \u0259razid\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015fdur.<br \/>\n<strong>Hac\u0131l\u0131 yurdu<\/strong>. Hac\u0131l\u0131 yurdu da kolxoz qurulu\u015funun qurban\u0131 olmu\u015f, &#8220;Kommunist&#8221; kolxozunun t\u0259rkibin\u0259 daxil edil\u0259r\u0259k \u0259razisin\u0259 pamb\u0131q \u0259kilmi\u015f, \u0259halisi is\u0259 bir camaat olduqlar\u0131 Qo\u015faoba k\u0259ndin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<br \/>\n<strong>N\u0259c\u0259fal\u0131l\u0131 k\u0259ndi<\/strong>. Bu k\u0259nd Z\u0259rdab-Ucar \u015fosse yolundan B\u0259yimli q\u0259s\u0259b\u0259sin\u0259 d\u00f6n\u0259n yolun sol hiss\u0259sind\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f v\u0259 V\u0259lixanl\u0131 k\u0259ndi il\u0259 b\u0259rab\u0259r indiki Qo\u015faoba \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, &#8220;Kommunist&#8221; kolxozunun t\u0259rkibin\u0259 daxil edilmi\u015fdir. N\u0259c\u0259fal\u0131l\u0131 k\u0259ndi d\u0259 V\u0259lixanl\u0131 k\u0259ndinin aqib\u0259tini ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. \u018fslind\u0259 bu iki k\u0259ndin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n Qo\u015faoba k\u0259ndi yaranm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n<strong>Qarav\u0259lili yurdu<\/strong>. Qarav\u0259lili yurdu da N\u0259c\u0259fal\u0131l\u0131 k\u0259ndinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda m\u00f6vcud olmu\u015fdur. Sovet h\u00f6kum\u0259tinin g\u00fccl\u00fc kollektiv t\u0259s\u0259rr\u00fcfat (kolxoz) yaratmaq ideyas\u0131n\u0131n qurban\u0131 olan bu ya\u015fay\u0131\u015f yeri d\u0259 V\u0259lixanl\u0131 v\u0259 N\u0259c\u0259fal\u0131l\u0131 k\u0259ndl\u0259rinin aqib\u0259tini ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n<strong>Kir\u0259\u015fli k\u0259ndi<\/strong>. Stalinin \u0259mri il\u0259 1950-ci ild\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n Abaran rayonunun Kir\u0259\u015fli k\u0259ndind\u0259n, d\u0259d\u0259-baba yurdlar\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131laraq zorla Z\u0259rdaba k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n 36 ail\u0259 burada m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015flar. Bin\u0259 olduqlar\u0131 yer\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandak\u0131 do\u011fma Kir\u0259\u015fli k\u0259ndinin ad\u0131n\u0131 vermi\u015f v\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t Lenin ad\u0131na kolxozda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Da\u011fl\u0131q \u0259razid\u0259n isti arana zorla k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n v\u0259 yerli iqlim\u0259 uy\u011funla\u015fa bilm\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn tez-tez x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 d\u00fc\u00e7ar olan bu ail\u0259l\u0259r az vaxtda ba\u015fqa yerl\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcb getmi\u015fl\u0259r.<br \/>\n<strong>Xalac k\u0259ndi<\/strong>. G\u00f6y\u00e7ay q\u0259za, b\u00f6lg\u0259 olan zaman da &#8220;Xalac&#8221; adl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si m\u00f6vcud olmu\u015fdur. Qeyd ed\u0259k ki, 1935-ci ild\u0259 Z\u0259rdab rayonu t\u0259\u015fkil edildikd\u0259n sonra rayonun inzibati \u0259razisi daxilind\u0259, 1936-c\u0131 ilin d\u00f6vl\u0259t akt\u0131na \u0259sas\u0259n ona t\u0259hkim olunmu\u015f torpaq sah\u0259sind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259, Xalac k\u0259ndi Ba\u011f\u0131rov ad\u0131na kolxoz kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Bu k\u0259nd o zaman \u0259razisin\u0259 g\u00f6r\u0259 rayonun \u0259n b\u00f6y\u00fck kolxozlar\u0131ndan biri olmu\u015fdur.<br \/>\nSonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 Z\u0259rdab v\u0259 Ucar rayonlar\u0131n\u0131n inzibati \u0259razisind\u0259 d\u0259yi\u015fiklik apar\u0131lan zaman Ucar rayonu il\u0259 qon\u015fu olan Xalac (Yuxar\u0131 Xalac) Ucar rayonunun \u0259razisin\u0259 daxil edilmi\u015fdir. H\u0259min tarixi s\u0259n\u0259d\u0259 baxd\u0131qda, tarixi yadda\u015flara vard\u0131qda ya\u015fl\u0131 insanlar\u0131n el aras\u0131nda &#8220;Yuxar\u0131 Xalac&#8221; adlanan h\u0259min k\u0259ndin ikinci bir <strong>&#8220;Komsomol Xalac\u0131&#8221;<\/strong> adlanan ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sinin d\u0259 1936-c\u0131 ild\u0259 ayr\u0131ca kolxoz t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 kimi Z\u0259rdab rayonu \u0259razisind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi m\u0259lum olur. Zaman k\u0259siyind\u0259\u00a0 T\u00fcrk-O\u011fuz elinin bir n\u0259slind\u0259n, k\u00f6k\u00fcnd\u0259n olan bu elat\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri <strong>Xalac k\u0259ndi (A\u015fa\u011f\u0131 Xalac)<\/strong> sakinl\u0259ri t\u0259dric\u0259n k\u00f6\u00e7\u0259r\u0259k\u00a0 <strong>Yuxar\u0131 Xalac<\/strong> k\u0259ndind\u0259 birl\u0259\u015fmi\u015f, h\u0259r iki k\u0259ndin bir qisim ail\u0259l\u0259ri is\u0259 sonradan G\u00f6y\u00e7aya k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, &#8220;Komsomol Xalac\u0131&#8221; adl\u0131 k\u0259nd l\u0259\u011fv edilmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq ist\u0259r Ucar, ist\u0259rs\u0259 d\u0259, G\u00f6y\u00e7ay rayonunda ya\u015fayan h\u0259r bir Xalacl\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc Z\u0259rdabl\u0131 hesab edir.<br \/>\n<strong>Mehdil\u0259r k\u0259ndi.<\/strong> K\u00fcr sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n bu k\u0259nd s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 ayr\u0131ca k\u0259nd kimi qeyd olunmasa da, faktiki olaraq bu adda k\u0259nd m\u00f6vcuddur. Burada t\u0259qrib\u0259n 20 ail\u0259 ya\u015fay\u0131r. Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, bu k\u0259ndin ad\u0131n\u0131 Mehdi adl\u0131 \u015f\u0259xs qoymu\u015fdur, &#8220;Mehdil\u0259r n\u0259sli&#8221; dem\u0259kdir. Z\u0259rdab\u0131n ke\u00e7mi\u015f ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 \u0259limd\u0259 olan h\u00fcquqi-arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri, tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r, apard\u0131\u011f\u0131m t\u0259dqiqatlar m\u0259n\u0259 h\u0259l\u0259 ki, q\u0131saca olaraq bildikl\u0259rimi bu q\u0259d\u0259r \u015f\u0259rh etm\u0259y\u0259 imkan verir. Hesab edir\u0259m ki, Z\u0259rdab\u0131n ke\u00e7mi\u015f ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rin\u0259 dair alim v\u0259 ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n, Z\u0259rdab\u0131n bilavasit\u0259 yerli ya\u015fl\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin yax\u0131ndan k\u00f6m\u0259klikl\u0259ri say\u0259sind\u0259 daha geni\u015f m\u0259lumatlar\u0131n \u0259ld\u0259 olunmas\u0131 biz\u0259 b\u0259lli olmayan bir \u00e7ox tarixi faktlar\u0131n \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131nda yard\u0131m\u00e7\u0131 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Z\u0259rdab rayonunda ba\u011f, me\u015f\u0259 adlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin, yer adlar\u0131n\u0131n m\u00f6vcud olmas\u0131 n\u0259 il\u0259 izah olunur?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Z\u0259rdab \u0259razisind\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti K\u00fcr \u00e7ay\u0131 sahili boyunca yerl\u0259\u015fmi\u015fdir. K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n \u0259traf\u0131nda is\u0259 qal\u0131n, s\u0131x \u015f\u0259kild\u0259 Tuqay me\u015f\u0259l\u0259ri inki\u015faf etmi\u015fdir. Bir vaxtlar h\u0259min k\u0259ndl\u0259r bu s\u0131x me\u015f\u0259likl\u0259rin \u0259hat\u0259sind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131r. Odur ki, burada sal\u0131nan k\u0259ndl\u0259r \u0130saqba\u011f\u0131, Qoruqba\u011f\u0131, Yarm\u0259mm\u0259dba\u011f\u0131, \u015e\u0131xba\u011f\u0131, L\u0259l\u0259a\u011fac\u0131, A\u011faba\u011f\u0131, Allahquluba\u011f\u0131 v\u0259 sair adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nEyni zamanda, Z\u0259rdab K\u00fcr vadisind\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259kl\u0259, h\u0259m d\u0259 ba\u011flar diyar\u0131 olmu\u015fdur. Bel\u0259 ki, &#8220;Otmanoba me\u015f\u0259si&#8221;, &#8220;Ceyranl\u0131 me\u015f\u0259&#8221;, &#8220;Ell\u0259r me\u015f\u0259si&#8221;, &#8220;Eyvazallar me\u015f\u0259si&#8221;, &#8220;\u015e\u0259ftahal ba\u011f\u0131&#8221;, &#8220;Seyidl\u0259r ba\u011f\u0131&#8221;, &#8220;N\u0259z\u0259r\u0259lixan ba\u011f\u0131&#8221;, &#8220;Mirz\u0259 ba\u011f\u0131&#8221;, &#8220;M\u0259likli ba\u011f\u0131&#8221;, &#8220;Mehman ba\u011f\u0131&#8221;, &#8220;Kaz\u0131ma\u011fa ba\u011f\u0131&#8221;, &#8220;K\u0259nd ba\u011f\u0131&#8221;, &#8220;G\u00fcll\u0259r ba\u011f\u0131&#8221;, &#8220;A\u015fa\u011f\u0131 \u018flv\u0259nd ba\u011f\u0131&#8221;, &#8220;D\u00f6yl\u0259r me\u015f\u0259si&#8221;, &#8220;Baharl\u0131 ba\u011f\u0131&#8221; v\u0259 sair yer adlar\u0131 bu q\u0259bild\u0259ndir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Eld\u0259niz m\u00fc\u0259llim, Z\u0259rdabi yurdundan hans\u0131 tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r? V\u0259 onlar haqq\u0131nda olan bilgil\u0259rinizd\u0259n m\u0259lumatlanmaq ist\u0259rdik.<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bunlar\u0131 sadalamaqla, onlar\u0131n ke\u00e7diyi h\u0259yat yoluna n\u0259z\u0259r salsaq, tarixi prosesl\u0259rd\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7as\u0131 olsaq, buna g\u0259r\u0259k aylarla vaxt ayr\u0131ls\u0131n. \u00c7\u00fcnki Z\u0259rdab\u0131n tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri, g\u00f6rk\u0259mli adamlar\u0131 y\u00fczl\u0259rl\u0259dir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, Z\u0259rdab torpa\u011f\u0131 k\u0259nd v\u0259 xalq t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r, tan\u0131nm\u0131\u015f\u00a0 aliml\u0259r yetirmi\u015f, n\u00fcfuzlu el a\u011fsaqqallar\u0131, din xadiml\u0259ri \u0259m\u0259k v\u0259 m\u00fcharib\u0259 q\u0259hr\u0259manlar\u0131 b\u0259x\u015f etmi\u015fdir. Onlardan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabini, onun atas\u0131 S\u0259lim b\u0259yi, babas\u0131 R\u0259him b\u0259yi, v\u0259fal\u0131 h\u0259yat yolda\u015f\u0131 H\u0259nif\u0259 xan\u0131m M\u0259likovan\u0131, o\u011fullar\u0131 Midh\u0259d b\u0259yi, S\u0259ff\u0259t b\u0259y M\u0259likovllar\u0131, q\u0131zlar\u0131 P\u0259ri xan\u0131m Top\u00e7uba\u015fovan\u0131, Q\u0259ribsoltan xan\u0131m M\u0259likovan\u0131, H\u0259s\u0259n b\u0259yin atas\u0131n\u0131n day\u0131s\u0131 general &#8211; leytenand F\u0259r\u0259c b\u0259y A\u011fayevi, qarda\u015f\u0131 o\u011flu &#8211; ilk az\u0259rbaycanl\u0131 professor R\u0259him b\u0259y M\u0259likovu, yax\u0131n qohumlar\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d b\u0259y M\u0259likov \u018flv\u0259ndini, akademik B\u00f6y\u00fckki\u015fi A\u011fayevi, eyni zamanda Z\u0259rdab\u0131n B\u0131\u00e7aq\u00e7\u0131 k\u0259ndind\u0259n olan, Sovet \u0130ttifaq\u0131 q\u0259hr\u0259man\u0131 M\u0259lik M\u0259h\u0259rr\u0259movu, D\u0259li Qu\u015f\u00e7u k\u0259ndind\u0259n Sosialist \u018fm\u0259yi Q\u0259hr\u0259man\u0131 Seyfi Mehral\u0131yevi, respublikada quruculuq, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat, partiya, sovet i\u015fl\u0259rind\u0259ki \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259ti d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndiril\u0259n, Z\u0259rdabdan ilk olaraq Rayon PK-n\u0131n I katibi olmu\u015f v\u0259 uzun ill\u0259r bu v\u0259zif\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f \u018fl\u0259ddin H\u0259s\u0259novu, M\u0259mm\u0259dqas\u0131ml\u0131 k\u0259ndind\u0259n olan, adl\u0131-sanl\u0131 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat r\u0259hb\u0259ri Nur\u0259hm\u0259d M\u00fcz\u0259ff\u0259rovu, Z\u0259rdabl\u0131 \u018fdliyy\u0259 general\u0131 Az\u0259r C\u0259f\u0259rovu, b\u0259st\u0259kar Rauf Hac\u0131yevi v\u0259 bir \u00e7ox h\u0259myerlil\u0259rimizin adlar\u0131n\u0131 f\u0259xrl\u0259 \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, biz Z\u0259rdabi yurdunun \u00f6vladlar\u0131 onlarla f\u0259xr edir v\u0259 q\u00fcrur hissi duyuruq. Bu kimi h\u0259myerlil\u0259rimizin siyah\u0131s\u0131n\u0131 uzada bil\u0259rik.<br \/>\nYeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, bu tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, z\u0259rdabl\u0131 Xan\u00e7oban\u0131 tayfa ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015f \u018fsg\u0259r b\u0259yin o\u011fullar\u0131 A\u011fas\u0131 xan v\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d S\u0259id xan Xan\u00e7obanl\u0131n\u0131n, eyni zamanda A\u011fas\u0131 xan\u0131n o\u011flu Mustafa xan\u0131n \u0259sl\u0259n Z\u0259rdab rayonunun indiki \u018flv\u0259nd k\u0259ndind\u0259n olmalar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir q\u0259d\u0259r m\u0259lumat verm\u0259kl\u0259, onlar\u0131n ke\u00e7diyi tarixi prosesl\u0259ri bu g\u00fcn geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259dqiq etm\u0259y\u0259 ciddi z\u0259rur\u0259t duyuldu\u011funu vur\u011fulamaq ist\u0259rdim.<br \/>\nT\u0259r\u0259k\u0259m\u0259\u00e7ilikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan tayfa ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u018fsg\u0259r b\u0259yin, onun o\u011fullar\u0131n\u0131n o zaman indiki Z\u0259rdab rayonu \u0259razisind\u0259ki q\u0259dim \u018flv\u0259nd k\u0259ndind\u0259n olmalar\u0131 v\u0259 orada m\u0259skunla\u015fmalar\u0131 tarixi reall\u0131qd\u0131r. M\u0259lumdur ki, bu g\u00fcn d\u0259 h\u0259min tayfan\u0131n, n\u0259slin Z\u0259rdab, G\u00f6y\u00e7ay, \u015eamax\u0131 v\u0259 dig\u0259r rayonlar\u0131n \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri vard\u0131r. Odur ki, bununla ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar aparma\u011f\u0131 g\u0259r\u0259kli hesab edirik.<\/p>\n<p><strong>&#8211; M\u00fcmk\u00fcns\u0259, bu bar\u0259d\u0259 oxucular\u0131m\u0131za bir q\u0259d\u0259r \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat ver\u0259rdiniz&#8230;<\/strong><br \/>\n<strong> &#8211;<\/strong> Tarixd\u0259n biz\u0259 m\u0259lumdur ki, \u015eamax\u0131 xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 Hac\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li xan v\u0259 \u0259sl\u0259n Z\u0259rdabl\u0131 olan M\u0259h\u0259mm\u0259d S\u0259id\u00a0 xan, A\u011fas\u0131 xan qarda\u015flar\u0131 qoymu\u015flar.<br \/>\nNadir \u015fah \u015eamax\u0131 \u0259halisini indiki A\u011fsu (Yeni \u015eamax\u0131) \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fckd\u0259n sonra \u015eirvanda vergi toplamaqla m\u0259\u015f\u011ful olan Hac\u0131 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li xan 1748-ci ild\u0259 Yeni \u015eamax\u0131da hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi. \u015eirvan\u0131n qalan hiss\u0259sind\u0259 is\u0259 A\u011fas\u0131 xan v\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d S\u0259id xan \u00f6z hakimiyy\u0259tl\u0259rini m\u00f6hk\u0259ml\u0259tdil\u0259r.<br \/>\nA. Bak\u0131xanov &#8220;G\u00fclistani &#8211; \u0130r\u0259m&#8221; \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r ki, 1775-ci ild\u0259 &#8220;A\u011fas\u0131 xan da \u018flv\u0259ndd\u0259 oturub, b\u00fct\u00fcn \u015eirvana hakim oldu&#8221;. Onu da yaz\u0131r ki, 1792-ci ild\u0259 \u015eirvan \u0259yanlar\u0131n\u0131n, x\u00fcsusil\u0259, Y\u00fczba\u015f\u0131 b\u0259y H\u00f6vzi v\u0259 \u00d6m\u0259r S\u0259darinin t\u0259klifi il\u0259 A\u011fas\u0131 xan o\u011flu Mustafa xan \u018flv\u0259ndd\u0259n g\u0259lib \u015eamax\u0131da h\u00f6kum\u0259t bayra\u011f\u0131n\u0131 qald\u0131rd\u0131. Qeyd ed\u0259k ki, Mustafa xan 1792-ci ild\u0259n 1820-ci il\u0259 kimi, 28 il\u0259 q\u0259d\u0259r \u015eirvan hakimi-xan\u0131 olmu\u015fdur.<br \/>\nDem\u0259k olar ki, bu d\u00f6vrd\u0259 \u0130ran t\u0259cav\u00fcz\u00fc Qaraba\u011fdan bu yana ke\u00e7m\u0259mi\u015fdir. \u018flb\u0259td\u0259, h\u0259r bir Z\u0259rdabl\u0131 \u0259sl\u0259n z\u0259rdabl\u0131 olan bel\u0259 bir tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r\u0259 f\u0259xr etm\u0259li, q\u00fcrur hissi ke\u00e7irm\u0259lidir.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Eld\u0259niz m\u00fc\u0259llim, aqrar sah\u0259d\u0259-k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssisi olmaqla yana\u015f\u0131, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktorusunuz. Z\u0259rdab aqrar-k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 rayonu hesab olunur. Bu rayonun iqtisadiyyat\u0131 ke\u00e7mi\u015f zamanlarda nec\u0259 olmu\u015f v\u0259 haz\u0131rda onun iqtisadiyyat\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 n\u0259 t\u0259\u015fkil edir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Z\u0259rdabl\u0131lar ke\u00e7mi\u015f zamanlardan bu g\u00fcn\u0259d\u0259k \u00f6z halal \u0259m\u0259kl\u0259ri say\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 etdikl\u0259ri m\u0259hsulun sahibi olmu\u015flar. Haz\u0131rda onlar\u0131n iqtisadiyyat\u0131nda <strong>heyvandarl\u0131q, tax\u0131l\u00e7\u0131l\u0131q, pamb\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q, barama\u00e7\u0131l\u0131q<\/strong> \u0259sas \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n sah\u0259dir. Z\u0259rdab\u0131n z\u0259hm\u0259tke\u015f insanlar\u0131 b\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131, bu g\u00fcn \u00f6z \u015f\u0259xsi t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131nda, \u00f6z\u0259l pay torpaqlar\u0131nda <strong>ba\u011f\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 bostan-t\u0259r\u0259v\u0259z<\/strong> m\u0259hsullar\u0131n\u0131n yeti\u015fdirilm\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirirl\u0259r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n qeyd edim ki, ke\u00e7mi\u015f zamanlarda Z\u0259rdabda K\u00fcr \u00e7ay\u0131 sahili boyunca yerl\u0259\u015f\u0259n k\u0259ndl\u0259rd\u0259 bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirilm\u0131\u015f, \u0259halinin \u0259ks\u0259r hiss\u0259si burada bal\u0131q v\u0259t\u0259g\u0259l\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. Art\u0131q bu sah\u0259 aradan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f v\u0259 sad\u0259c\u0259 bal\u0131q ovu xobbi kimi, \u0259halinin m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259t n\u00f6v\u00fcn\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<br \/>\nHeyvandarl\u0131\u011f\u0131n q\u0259dim sah\u0259l\u0259rind\u0259n biri hesab edil\u0259n <strong>at\u00e7\u0131l\u0131\u011fa<\/strong> z\u0259rdabl\u0131lar h\u0259mi\u015f\u0259 x\u00fcsusi qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r. M\u0259lumdur ki, m\u00fcasir ma\u015f\u0131n v\u0259 texnika il\u0259 yana\u015f\u0131, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 i\u015fl\u0259rinin g\u00f6r\u00fclm\u0259sind\u0259 atdan istifad\u0259 olunmas\u0131 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bel\u0259 ki, f\u0259rdi v\u0259 k\u0259ndli (fermer) t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131nda ondan qo\u015fqu vasit\u0259si, minik, y\u00fck da\u015f\u0131nmas\u0131 v\u0259 sair i\u015fl\u0259rd\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k daha s\u0259m\u0259r\u0259lidir. X\u00fcsusil\u0259, heyvandarl\u0131q t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n inki\u015faf etdirilm\u0259sind\u0259 z\u0259rdabl\u0131lar mal-qaralar\u0131n\u0131n, x\u0131rda buynuzlu davarlar\u0131n\u0131n yayla\u011fa qald\u0131r\u0131lmas\u0131nda, q\u0131\u015fla\u011fa endirilm\u0259sind\u0259 atlardan qo\u015fqu, minik vasit\u0259si kimi, bilavasit\u0259 y\u00fck-azuq\u0259, l\u0259vazimat da\u015f\u0131nmas\u0131nda istifad\u0259 etmi\u015fl\u0259r. Kolxoz, sovxoz t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131 l\u0259\u011fv olunsa da, heyvandarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olan k\u0259ndli (fermer) t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131, h\u00fcquqi v\u0259 fiziki \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n ke\u00e7mi\u015f \u0259n\u0259n\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 davam etdirilir.<br \/>\nBu g\u00fcn z\u0259rdabl\u0131lar ulular\u0131n\u0131n, ata v\u0259 babalar\u0131n\u0131n yolunu davam etdirm\u0259kl\u0259, heyvandarl\u0131\u011f\u0131n q\u0259dim sah\u0259l\u0259rind\u0259n olan at\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t yetiribl\u0259r. <strong>Ar\u0131\u00e7\u0131l\u0131q<\/strong> t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131n\u0131n inki\u015faf etdirilm\u0259si son ill\u0259r respublikada daha geni\u015f v\u00fcs\u0259t alm\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6lk\u0259nin da\u011fl\u0131q rayonlar\u0131nda h\u00fcquqi v\u0259 fiziki \u015f\u0259xsl\u0259r, k\u0259ndli-fermer t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131 iqtisadiyyat\u0131n bu g\u0259lirli v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li sah\u0259sin\u0259 diqq\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131rlar. Ar\u0131\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131na \u015eirvan\u0131n d\u00fcz\u0259n, aran rayonlar\u0131nda, h\u0259m\u00e7inin Z\u0259rdabda z\u0259if m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6st\u0259rilm\u0259sinin ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi pamb\u0131q \u0259kini v\u0259 onun bec\u0259rilm\u0259sind\u0259 t\u0259tbiq olunan kimy\u0259vi-bioloji d\u0259rmanlar\u0131n t\u0259tbiqi olmu\u015fdur.<br \/>\nBir daha qeyd edim ki, do\u011fma Z\u0259rdab\u0131m\u0131zda tarix\u0259n ar\u0131\u00e7\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015flar. Heyvandarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olan z\u0259rdabl\u0131lar bir vaxtlar, y\u0259ni kolxoz, sovxoz t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u00f6vcud olan zaman mal-qaralar\u0131n\u0131 yayla\u011fa qald\u0131rark\u0259n ar\u0131 ail\u0259l\u0259rini d\u0259 g\u00fcll\u00fc-\u00e7i\u00e7\u0259kli, s\u0259fal\u0131 yerl\u0259r\u0259 aparard\u0131lar. \u0130ndinin \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 Z\u0259rdabda ar\u0131 ail\u0259si saxlayan ar\u0131\u00e7\u0131lar vard\u0131r.<br \/>\nH\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi d\u0259 Z\u0259rdabda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 1880-1896-c\u0131 ill\u0259r \u0259rzind\u0259 ar\u0131\u00e7\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdur. Ar\u0131\u00e7\u0131l\u0131qla ba\u011fl\u0131 elmi, praktiki i\u015fl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan t\u0259bi\u0259t\u015f\u00fcnas alim yerli sakinl\u0259r\u0259 onun saxlanmas\u0131, b\u0259sl\u0259nilm\u0259si yollar\u0131 bar\u0259d\u0259 t\u0259klif v\u0259 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rini vermi\u015fdir. Onun &#8220;Bal ar\u0131s\u0131&#8221; m\u00f6vzusunda yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259qal\u0259l\u0259ri &#8220;D\u0259bistan&#8221; m\u0259cmu\u0259sinin 1906-c\u0131 il 7-8-ci n\u00f6mr\u0259l\u0259rind\u0259 n\u0259\u015fr edilmi\u015fdir. Alim bal ar\u0131s\u0131 haqq\u0131nda yazm\u0131\u015f oldu\u011fu m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259 ar\u0131n\u0131n biologiyas\u0131, ar\u0131 ail\u0259sind\u0259ki polimorfizizm v\u0259 bunun s\u0259b\u0259bl\u0259ri haqq\u0131nda oxucular\u0131na \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verdikd\u0259n sonra ar\u0131\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 ke\u00e7ir. O, praktiki olaraq, ba\u015fqa sah\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, ar\u0131\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n da m\u0259d\u0259ni qaydalar \u0259sas\u0131nda t\u0259\u015fkil olunmas\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r, yerl\u0259rd\u0259 ar\u0131\u00e7\u0131l\u0131q t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259t bilirdi.<br \/>\nQeyd etdiyim kimi, H\u0259s\u0259n b\u0259yin bu faydal\u0131 sah\u0259y\u0259 h\u0259l\u0259 Z\u0259rdabda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 vaxtda g\u00f6st\u0259rmi\u015f oldu\u011fu d\u0259rin m\u00fcnasib\u0259tin n\u0259tic\u0259sidir ki, h\u0259l\u0259 o d\u00f6vrd\u0259n b\u0259ri ar\u0131\u00e7\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olmaq z\u0259rdabl\u0131lar\u0131n t\u0259s\u0259rr\u00fcfat f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir.<br \/>\n<strong>Biyan<\/strong> qiym\u0259tli texniki bitkil\u0259rd\u0259n biridir. Biyan bitkisinin d\u00fcnyada 18 n\u00f6v\u00fc yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycanda onun 8 n\u00f6v\u00fc bitir. Az\u0259rbaycan \u00e7\u00f6ll\u0259rind\u0259 he\u00e7 bir qulluq, qay\u011f\u0131 g\u00f6rm\u0259d\u0259n k\u00fcll\u00fc miqdarda \u015firin biyan yeti\u015fir. Bu bitki Az\u0259rbaycan\u0131n K\u00fcr-Araz, Samur-D\u0259v\u0259\u00e7i oval\u0131qlar\u0131nda, X\u0259z\u0259r sahili d\u00fcz\u0259nlikl\u0259rind\u0259, Mu\u011fanda, Qobustanda, Ab\u015feronda, Alazan &#8211; \u018fyri\u00e7ay vadisind\u0259, inzibati rayonlardan K\u00fcrd\u0259mird\u0259, B\u0259rd\u0259d\u0259, A\u011fcab\u0259did\u0259, A\u011fda\u015fda, Ucarda v\u0259 dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 geni\u015f yay\u0131lmaqla yana\u015f\u0131, Z\u0259rdab rayonunun inzibati \u0259razisi daxilind\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259razil\u0259ri \u0259hat\u0259 edir v\u0259 \u0259n \u015firin biyan bu torpaqda bitir. Z\u0259rdab torpa\u011f\u0131nda bit\u0259n \u015firin biyandan haz\u0131rlanan preparatlardan bronxit, g\u00f6y \u00f6sk\u00fcr\u0259k, v\u0259r\u0259m, m\u0259d\u0259 yaralar\u0131, z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259 \u0259leyhin\u0259, x\u00fcsus\u0259n, \u0259t v\u0259 g\u00f6b\u0259l\u0259k z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcalic\u0259 vasit\u0259si kimi istifad\u0259 olunur. \u015eirin biyan madd\u0259l\u0259r m\u00fcbadil\u0259sinin nizama sal\u0131nmas\u0131nda, iflic, sinir x\u0259st\u0259likl\u0259rinin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Haz\u0131rda Z\u0259rdab rayonu \u0259razisind\u0259 y\u0131\u011f\u0131lan biyan k\u00f6k\u00fc Saatl\u0131 rayonunun Gam\u0131\u015f\u00e7\u0131 k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda istifad\u0259y\u0259 veril\u0259n biyan zavoduna t\u0259hvil verilir. Hesab edirik ki, Z\u0259rdab torpa\u011f\u0131nda bit\u0259n m\u0259hsuldar, \u015firin biyan bitkisinin k\u00f6k\u00fcnd\u0259n emal olunan qiym\u0259tli m\u0259hsullar\u0131n \u0259ld\u0259 olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259di il\u0259 bel\u0259 bir biyan istehsal\u0131 zavodunun Z\u0259rdab rayonunda da tikilm\u0259sin\u0259 z\u0259rur\u0259t vard\u0131r.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Eld\u0259niz m\u00fc\u0259llim, sayt\u0131m\u0131za m\u00fcsahib\u0259 verdiyiniz\u0259 v\u0259 bu g\u00fcn\u0259d\u0259k \u00e7oxlar\u0131na b\u0259lli olmayan d\u0259y\u0259rli m\u0259lumatlar\u0131 oxucular\u0131m\u0131zla b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fcz\u0259 g\u00f6r\u0259, siz\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc bildiririk.<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; M\u0259n d\u0259 siz\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edir\u0259m v\u0259 bu m\u0259suliyy\u0259tli v\u0259 \u015f\u0259r\u0259fli i\u015finizd\u0259 u\u011furlar arzulay\u0131ram.<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>S\u00f6hb\u0259tl\u0259\u015fdi: Nicat \u0130smay\u0131lov, Z<\/strong><strong>erdab.com<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, Beyn\u0259lxalq Ekoenergetika Akademiyas\u0131n\u0131n ekologiya \u00fczr\u0259 professoru, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131, z\u0259rdabi\u015f\u00fcnas alim, h\u0259myerlimiz Eld\u0259niz H\u0259s\u0259novun Zerdab.com sayt\u0131na m\u00fcsahib\u0259si&#8230; &#8211; Eld\u0259niz m\u00fc\u0259llim, \u00f6nc\u0259 Z\u0259rdab\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015fi bar\u0259d\u0259 bir q\u0259d\u0259r m\u0259lumat verm\u0259yiniz maraql\u0131 olard\u0131. &#8211; Hesab edir\u0259m ki, Z\u0259rdab\u0131n tarixini geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 bilm\u0259k ist\u0259yiriks\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 dahi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na istinad etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Z\u0259rdabl\u0131lar\u0131n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":29195,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15,1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1364","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-musahib-zrdab-hsn-by-zrdabi-mrkzi-aran","8":"category-tarix"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Z\u0259rdab\u0131n tarixi sirli bir d\u0259ryad\u0131r, ara\u015fd\u0131ran g\u0259r\u0259k... - Z\u0259rdab.com<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi sirli bir d\u0259ryad\u0131r, ara\u015fd\u0131ran g\u0259r\u0259k... - Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, Beyn\u0259lxalq Ekoenergetika Akademiyas\u0131n\u0131n ekologiya \u00fczr\u0259 professoru, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131, z\u0259rdabi\u015f\u00fcnas alim, h\u0259myerlimiz Eld\u0259niz H\u0259s\u0259novun Zerdab.com sayt\u0131na m\u00fcsahib\u0259si&#8230; &#8211; Eld\u0259niz m\u00fc\u0259llim, \u00f6nc\u0259 Z\u0259rdab\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015fi bar\u0259d\u0259 bir q\u0259d\u0259r m\u0259lumat verm\u0259yiniz maraql\u0131 olard\u0131. &#8211; Hesab edir\u0259m ki, Z\u0259rdab\u0131n tarixini geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 bilm\u0259k ist\u0259yiriks\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 dahi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na istinad etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Z\u0259rdabl\u0131lar\u0131n [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2013-05-10T18:45:54+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-10-10T15:29:35+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/eldeniz-hesenov-zerdab.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1280\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"853\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"28 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"headline\":\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi sirli bir d\u0259ryad\u0131r, ara\u015fd\u0131ran g\u0259r\u0259k&#8230;\",\"datePublished\":\"2013-05-10T18:45:54+00:00\",\"dateModified\":\"2023-10-10T15:29:35+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364\"},\"wordCount\":5602,\"commentCount\":1,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/eldeniz-hesenov-zerdab.jpg\",\"articleSection\":[\"M\u00dcSAH\u0130B\u018f\",\"Z\u018fRDABIN TAR\u0130X\u0130\"],\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364\",\"name\":\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi sirli bir d\u0259ryad\u0131r, ara\u015fd\u0131ran g\u0259r\u0259k... - Z\u0259rdab.com\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/eldeniz-hesenov-zerdab.jpg\",\"datePublished\":\"2013-05-10T18:45:54+00:00\",\"dateModified\":\"2023-10-10T15:29:35+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/eldeniz-hesenov-zerdab.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/eldeniz-hesenov-zerdab.jpg\",\"width\":1280,\"height\":853,\"caption\":\"Eld\u0259niz H\u0259s\u0259nov, Aqrar elml\u0259ri \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, Beyn\u0259lxalq Ekoenergetika Akademiyas\u0131n\u0131n ekologiya \u00fczr\u0259 professoru, Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r v\u0259 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc, \u201cQ\u0131z\u0131l q\u0259l\u0259m\u201d, \u201cAli Media\u201d m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131, Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnas, Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Ekologiya v\u0259 torpaq\u015f\u00fcnasl\u0131q fakult\u0259sinin m\u00fc\u0259llimi.\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi sirli bir d\u0259ryad\u0131r, ara\u015fd\u0131ran g\u0259r\u0259k&#8230;\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\",\"name\":\"Z\u0259rdab.com\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Z\u0259rdab\u0131n tarixi sirli bir d\u0259ryad\u0131r, ara\u015fd\u0131ran g\u0259r\u0259k... - Z\u0259rdab.com","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Z\u0259rdab\u0131n tarixi sirli bir d\u0259ryad\u0131r, ara\u015fd\u0131ran g\u0259r\u0259k... - Z\u0259rdab.com","og_description":"K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, Beyn\u0259lxalq Ekoenergetika Akademiyas\u0131n\u0131n ekologiya \u00fczr\u0259 professoru, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131, z\u0259rdabi\u015f\u00fcnas alim, h\u0259myerlimiz Eld\u0259niz H\u0259s\u0259novun Zerdab.com sayt\u0131na m\u00fcsahib\u0259si&#8230; &#8211; Eld\u0259niz m\u00fc\u0259llim, \u00f6nc\u0259 Z\u0259rdab\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015fi bar\u0259d\u0259 bir q\u0259d\u0259r m\u0259lumat verm\u0259yiniz maraql\u0131 olard\u0131. &#8211; Hesab edir\u0259m ki, Z\u0259rdab\u0131n tarixini geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 bilm\u0259k ist\u0259yiriks\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 dahi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na istinad etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Z\u0259rdabl\u0131lar\u0131n [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364","og_site_name":"Z\u0259rdab.com","article_published_time":"2013-05-10T18:45:54+00:00","article_modified_time":"2023-10-10T15:29:35+00:00","og_image":[{"width":1280,"height":853,"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/eldeniz-hesenov-zerdab.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"28 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"headline":"Z\u0259rdab\u0131n tarixi sirli bir d\u0259ryad\u0131r, ara\u015fd\u0131ran g\u0259r\u0259k&#8230;","datePublished":"2013-05-10T18:45:54+00:00","dateModified":"2023-10-10T15:29:35+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364"},"wordCount":5602,"commentCount":1,"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/eldeniz-hesenov-zerdab.jpg","articleSection":["M\u00dcSAH\u0130B\u018f","Z\u018fRDABIN TAR\u0130X\u0130"],"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364","name":"Z\u0259rdab\u0131n tarixi sirli bir d\u0259ryad\u0131r, ara\u015fd\u0131ran g\u0259r\u0259k... - Z\u0259rdab.com","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/eldeniz-hesenov-zerdab.jpg","datePublished":"2013-05-10T18:45:54+00:00","dateModified":"2023-10-10T15:29:35+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#primaryimage","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/eldeniz-hesenov-zerdab.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2013\/05\/eldeniz-hesenov-zerdab.jpg","width":1280,"height":853,"caption":"Eld\u0259niz H\u0259s\u0259nov, Aqrar elml\u0259ri \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, Beyn\u0259lxalq Ekoenergetika Akademiyas\u0131n\u0131n ekologiya \u00fczr\u0259 professoru, Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r v\u0259 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc, \u201cQ\u0131z\u0131l q\u0259l\u0259m\u201d, \u201cAli Media\u201d m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131, Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnas, Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Ekologiya v\u0259 torpaq\u015f\u00fcnasl\u0131q fakult\u0259sinin m\u00fc\u0259llimi."},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=1364#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.zerdab.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Z\u0259rdab\u0131n tarixi sirli bir d\u0259ryad\u0131r, ara\u015fd\u0131ran g\u0259r\u0259k&#8230;"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/","name":"Z\u0259rdab.com","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1364","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1364"}],"version-history":[{"count":32,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1364\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30205,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1364\/revisions\/30205"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/29195"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1364"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1364"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1364"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}