{"id":17628,"date":"2014-12-11T08:10:07","date_gmt":"2014-12-11T04:10:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628"},"modified":"2014-12-10T19:39:29","modified_gmt":"2014-12-10T15:39:29","slug":"z%c9%99rdabin-tarixi-arxeoloji-abid%c9%99l%c9%99ri-haqqinda-iv-xiii-%c9%99srl%c9%99r-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628","title":{"rendered":"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\u2013arxeoloji abid\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda (IV\u2013XIII \u0259srl\u0259r)"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong><a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab6.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-14950\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab6-440x550.jpg\" alt=\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\" width=\"440\" height=\"550\" \/><\/a>A\u00e7ar s\u00f6zl\u0259r: Z\u0259rdab, abid\u0259, arxeologiya, tayfa, \u018fc\u0259ri<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>\u041a\u043b\u044e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0435 \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430: \u0417\u0430\u0440\u0434\u0430\u0431, \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a, \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u044f, \u043f\u043b\u0435\u043c\u044f, \u042d\u0434\u0436\u0435\u0440\u0438 <\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>Key words: Zardab, monument, archaeology, kin, Ejeri \u00a0<\/strong>\u00a0<\/span><\/p>\n<p>Z\u0259rdab rayonunun tarixi \u2013 arxeoloji abid\u0259l\u0259ri \u0259razid\u0259, \u0259sas\u0259n, su m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 yax\u0131n yerl\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015fdir. 2013-c\u00fc ild\u0259 rayon \u0259razisind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z arxeoloji t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 rayon \u0259razisind\u0259 iki \u015f\u0259h\u0259rtipli v\u0259 be\u015f k\u0259ntipli ya\u015fay\u0131\u015f yeri qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r (1).<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff;\">Yer a\u011fz\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f yeri<\/span>.<\/strong> T\u00fcryan\u00e7ay\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 axar\u0131nda Z\u0259rdab \u0259razisind\u0259 Yuxar\u0131 Seyyidl\u0259r k\u0259ndind\u0259 Qanl\u0131ca g\u00f6l\u00fcn\u00fcn yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda arxeoloji t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015f\u0259h\u0259r tipli ya\u015fay\u0131\u015f yerinin olmas\u0131 haqq\u0131nda fikir s\u00f6yl\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr (1). \u018fvv\u0259lc\u0259 bu haqda yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salaq. Strabonun m\u0259lumatlar\u0131ndan ayd\u0131n olur ki, T\u00fcryan\u00e7ay\u0131n orta v\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 axar\u0131nda \u00e7oxlu \u0259hali ya\u015fay\u0131r. Bu \u0259hali \u0259kin\u00e7ilik, ba\u011f\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 maldarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olurdu. O h\u0259m\u00e7inin yaz\u0131r ki, bu \u0259hali T\u00fcryan\u00e7aydan g\u0259mi\u00e7ilik m\u0259qs\u0259dil\u0259 d\u0259 istifad\u0259 edir. IX-X \u0259sr \u0259r\u0259b co\u011frafiya\u015f\u00fcnaslar\u0131 v\u0259 s\u0259yyahlar\u0131 yaz\u0131rlar ki, orta \u0259srl\u0259rd\u0259 T\u0259briz-\u018frd\u0259bil-Beyl\u0259qan-B\u0259rd\u0259-\u015eamax\u0131-D\u0259rb\u0259nd ticar\u0259t yolunda \u2013 K\u00fcr vadisind\u0259 m\u00fch\u00fcm ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zi B\u0259rdic \u015f\u0259h\u0259ri vard\u0131r, karvanlar bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n ke\u00e7ib gedirdi (2).<\/p>\n<p>Salman ibn R\u0259bi\u0259nin f\u0259thini t\u0259svir ed\u0259n m\u00fc\u0259llifl\u0259r yaz\u0131r: \u201cQ\u0259dim \u015e\u0259mkir \u015f\u0259h\u0259rini \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n S\u0259lman ibn R\u0259bi\u0259 \u0259l-B\u0259hili on minlik qo\u015funla B\u0259rdican arxas\u0131ndan Arazla K\u00fcr\u00fcn qovu\u015fdu\u011fu yer\u0259 ged\u0259r\u0259k, K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131 ke\u00e7ib Q\u0259b\u0259l\u0259ni tutdu, \u015e\u0259kkan (\u015e\u0259ki) v\u0259 Kamib\u0259ran (Kambisena) hakiml\u0259ri il\u0259 x\u0259rac verm\u0259l\u0259ri \u015f\u0259rtil\u0259 s\u00fclh imzalad\u0131\u201d (2; 3).<\/p>\n<p>\u0130bn H\u0259vq\u0259l X \u0259srd\u0259 \u201cYollar v\u0259 m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259r\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201cB\u0259rd\u0259d\u0259n B\u0259rz\u0259nc\u0259 18 f\u0259rs\u0259x (h\u0259r f\u0259rs\u0259x 6-8 km-dir) yoldur. B\u0259rz\u0259ncd\u0259n K\u00fcr\u00fc ke\u00e7\u0259r\u0259k \u015e\u0259maxiyy\u0259y\u0259 14 f\u0259rs\u0259x yol var&#8230;\u201d (4). Minorskinin fikrinc\u0259, bu \u015f\u0259h\u0259r Z\u0259rdab\u0131n K\u00f6rp\u00fck\u0259nd adlanan k\u0259ndinin lap yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda \u2013 B\u0259rd\u0259d\u0259n t\u0259qrib\u0259n 35 km. \u015f\u0259rqd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015fdur. Lakin bu fikri daha da d\u0259qiql\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k \u015f\u0259h\u0259rin buradan \u015fimala do\u011fru uzanan \u0259razid\u0259 B\u0259rz\u0259nd deyil, B\u0259rdicin yerl\u0259\u015fdiyi q\u0259na\u0259tind\u0259yik (1). N.M.V\u0259lixanl\u0131 yaz\u0131r: \u201cb\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar B\u0259rdicl\u0259 B\u0259rz\u0259nci eynil\u0259\u015fdirirl\u0259r. Maraql\u0131 buras\u0131d\u0131r ki, qism\u0259n adlar\u0131n ox\u015farl\u0131\u011f\u0131ndan do\u011fan bu dola\u015f\u0131ql\u0131q \u0259r\u0259b m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin bu yerl\u0259r haqq\u0131nda m\u0259lumat\u0131nda da \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. B\u0259rdic \u015f\u0259h\u0259ri, Yaqutun m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, B\u0259rd\u0259nin 14 f\u0259rs\u0259xliyind\u0259, K\u00fcr\u00fcn sular\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 olunmu\u015f bir yerd\u0259 (g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, K\u00fcr\u00fcn \u0259yintili yerl\u0259rind\u0259n birind\u0259) yerl\u0259\u015fmi\u015fdi. M\u0259nb\u0259nin orijinal\u0131na n\u0259z\u0259r sald\u0131qda B\u0259rdic \u015f\u0259h\u0259rinin K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n \u0259yintili sahilind\u0259 yerl\u0259\u015fdiyi q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lirik. Daha do\u011frusu sahild\u0259n uzaqla\u015fd\u0131qca \u015f\u0259h\u0259rin \u0259sas\u0259 hiss\u0259sinin yerl\u0259\u015fdiyini s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar. Yaqut \u0259l-H\u0259m\u0259vi B\u0259rdic \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n olan v\u0259 Xilaf\u0259td\u0259 yax\u015f\u0131 tan\u0131nan, 301\/913-914-c\u00fc ilin ramazan ay\u0131nda v\u0259fat etmi\u015f m\u0259\u015fhur h\u0259dis alimi \u0259l-Hafiz \u018fbu B\u0259kr \u018fhm\u0259d ibn Harun ibn Ruh \u0259l-B\u0259rdicinin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir. B\u0259rz\u0259nc \u015f\u0259h\u0259ri is\u0259, onun t\u0259sdiq etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, B\u0259rd\u0259nin 18 f\u0259rs\u0259xliyind\u0259 idi\u201d (3, 92; 5; 6). M\u0259lumata \u0259sas\u0259n, qeyd etm\u0259liyik ki, K\u00fcr\u00fcn \u0259yintili sahill\u0259ri d\u0259 m\u0259hz m\u00fcasir A\u011fda\u015f v\u0259 Z\u0259rdab rayonlar\u0131n\u0131n qov\u015fa\u011f\u0131nda \u2013 K\u00f6rp\u00fck\u0259nd-Yuxar\u0131 Seyyidl\u0259r-Yera\u011fz\u0131 istiqam\u0259tind\u0259dir.<\/p>\n<p>\u0130bn \u0259l-F\u0259qihd\u0259 B\u0259rdic ad\u0131 il\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n ke\u00e7idin is\u0259 t\u0259dqiq etdiyimiz \u0259raziy\u0259 uy\u011fun g\u0259ldiyini s\u00f6yl\u0259y\u0259 bil\u0259rik. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n ayd\u0131n olur ki, \u0259r\u0259bl\u0259r oradan \u00e7ay\u0131 ke\u00e7\u0259r\u0259k Q\u0259b\u0259l\u0259ni f\u0259th etmi\u015fl\u0259r (7).<\/p>\n<p>Lakin Salman ibn R\u0259bi\u0259nin \u015e\u0259mkird\u0259n qay\u0131daraq birba\u015fa B\u0259rdicd\u0259n ke\u00e7ib Q\u0259b\u0259l\u0259y\u0259 getm\u0259si yaz\u0131l\u0131r. Bel\u0259 oldu\u011fu halda ordunun yuxar\u0131da deyildiyi kimi uzun yolla Arazla K\u00fcr\u00fcn qovu\u015fdu\u011fu yer\u0259 g\u0259lib, buradan geri qay\u0131tmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u018frazinin d\u00fcz\u0259nlik relyefi bax\u0131m\u0131ndan \u0259n q\u0131sa yol m\u0259hz T\u00fcryan\u00e7ay sahilind\u0259n ola bil\u0259rdi. M\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259 qeyd olunan Qarasu \u00e7ay\u0131n\u0131n lokaliz\u0259sidir. B\u0259llidir ki, h\u0259m K\u00fcr\u00fcn, h\u0259m d\u0259 Araz\u0131n sol qollar\u0131ndan biri Qarasu adlan\u0131r. Qarasu v\u0259 A\u011fsu adlar\u0131 F\u0259zlullah R\u0259\u015fid\u0259ddind\u0259 d\u0259 var (8). A\u011fsu, eyni zamanda monqolca \u201c\u00c7a\u011fan Muran\u201d kimi d\u0259 adlanm\u0131\u015fd\u0131r. Girdiman\u00e7ay h\u0259r zaman bu ad\u0131 da\u015f\u0131m\u0131\u015fd\u0131r. F.R\u0259\u015fid\u0259ddind\u0259 Girdiman\u0131n sahilind\u0259ki s\u0259hra D\u0259\u015ft-i Girdiman adlan\u0131r (8). Abaqa xan 1265-ci ild\u0259 Cuci ulusu xanlar\u0131 il\u0259 (Q\u0131z\u0131l Orda \u2013 T.\u018f.) d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 Delan-Navurda\u00a0 d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131 (9). Delan-Navur indiki K\u00fcrd\u0259mir, Z\u0259rdab v\u0259 Ucar \u0259razil\u0259ridir. Bir s\u00f6zl\u0259, q\u0259dim \u018fc\u0259ri vilay\u0259tini orta \u0259srl\u0259rd\u0259 monqollar bu c\u00fcr adland\u0131rd\u0131. H\u0259min g\u00f6l\u00fcn yan\u0131nda Qara K\u00fcd\u0259ri adl\u0131 bir yer d\u0259 g\u00f6st\u0259rilir. Delan-Navurun q\u0259rb s\u0259rh\u0259ddi d\u0259 m\u0259hz T\u00fcryan\u00e7ay, y\u0259ni Qarasudur. Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n qolu olan Qarasu\u00a0 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda is\u0259 Neolit d\u00f6vr\u00fc abid\u0259si olan Kamalt\u0259p\u0259 \u00f6yr\u0259nilmi\u015fdir. \u018frazid\u0259 XI \u2013 XIII \u0259srl\u0259r\u0259 aid ya\u015fay\u0131\u015f yerinin oldu\u011fu m\u0259lum olsa da bu abid\u0259nin k\u0259ndtipli oldu\u011fu qeyd edilir (10, 226-234).<\/p>\n<p>XIV \u0259srin Az\u0259rbaycan tarix\u00e7isi \u018fbu B\u0259kr \u0259l-Q\u00fctbi \u0259l-\u018fh\u0259ri \u00abTarix-e \u015eeyx Uveys\u00bb \u0259s\u0259rind\u0259 H\u00fclak\u00fc h\u00f6kmdarlar\u0131n\u0131n tarixind\u0259n b\u0259hs ed\u0259r\u0259k yaz\u0131r ki, Abaqa xan\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (1265-1282) H\u00fclak\u00fcl\u0259r d\u00f6vl\u0259ti laz\u0131mi q\u0259d\u0259r m\u00f6hk\u0259m idil\u0259r, 1266-c\u0131 ild\u0259 \u201cAbaqa xan buyurdu ki, K\u00fcr \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259n v\u0259 Delan Naurdan G\u0259rdmun (Girdman \u2013 T.\u018f.) s\u0259hras\u0131na kimi \u0259razini \u015fahzad\u0259l\u0259rd\u0259n S\u0259ma\u011far, Menku-Temur v\u0259 Ulcay xatun tutsunlar. Bu yer onlar\u0131n q\u0131\u015flaq yurdu oldu\u2026\u201d \u018fs\u0259rd\u0259 haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131lan Delan Naur monqol dilind\u0259 \u00abYetmi\u015f g\u00f6l\u00bb dem\u0259kdir, monqollar K\u00fcr\u00fcn \u015fimal\u0131nda Hac\u0131qabul \u2013 K\u00fcrd\u0259mir \u2013 Z\u0259rdab \u0259razil\u0259rind\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f g\u00f6ll\u0259ri bu c\u00fcr adlandrm\u0131\u015flar. M\u00fcsasir toponimiyada bu ad\u0131n D\u0259rn\u0259g\u00fcl toponimind\u0259 saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcman edils\u0259 d\u0259 \u0259razi co\u011frafi bax\u0131mdan daha \u00e7ox Z\u0259rdab \u2013 Ucar \u2013 K\u00fcrd\u0259mir \u2013 Hac\u0131qabul b\u00f6lg\u0259sin\u0259 uy\u011fun g\u0259lir (1; 9; 11).<\/p>\n<p>2013-c\u00fc ild\u0259 Yuxar\u0131 Seyyidl\u0259r k\u0259ndin\u0259 yax\u0131n \u0259razid\u0259 Qanl\u0131ca g\u00f6l\u00fcn\u00fcn q\u0259rb hiss\u0259sind\u0259 iki t\u0259p\u0259likd\u0259 &#8211; Yer a\u011fz\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f yeri qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f v\u0259 arxeoloji t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 iki m\u0259d\u0259ni t\u0259b\u0259q\u0259nin oldu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. \u018fkin sah\u0259l\u0259rinin k\u0259nar\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n ya\u015fay\u0131\u015f yerind\u0259 \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259 d\u0259 \u015fumlama i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri v\u0259 Atab\u0259yl\u0259r d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid mis pullar tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259p\u0259l\u0259r aras\u0131nda 200 m m\u0259saf\u0259 var. Onlardan birinin sah\u0259si 300 kv.m, dig\u0259rinin is\u0259 200 kv.m olmaqla ya\u015fay\u0131\u015f yerinin \u00fcmumi sah\u0259si t\u0259xmin\u0259n 500 kv.m-lik bir \u0259razini \u0259hat\u0259 edir. Arxeoloji t\u0259dqiqat i\u00e7l\u0259ri zaman\u0131 h\u0259m ilk orta \u0259sr, h\u0259m d\u0259 IX \u2013 XIII \u0259srl\u0259r\u0259 aid saxs\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259ri, \u015firsiz v\u0259 \u015firli gil qab n\u00fcmun\u0259l\u0259ri, \u00e7\u0131raqlar v\u0259 s. \u0259ld\u0259 olunmu\u015fdur (Tablo 1; 2; 3; 4; 5; 11; 12; 13; 15). XII \u0259srin sonu \u2013 XIII \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 haz\u0131rki k\u0259ndin \u0259razisin\u0259 Quba \u0259razisind\u0259n Seyyid \u015eahm\u0259rdan v\u0259 ail\u0259si, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, onlarla birlikd\u0259 be\u015f ail\u0259 k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f v\u0259 Yuxar\u0131 Seyyidl\u0259r k\u0259ndinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdur. Haz\u0131rda k\u0259nd q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda Seyyid \u015eahm\u0259rdan v\u0259 yax\u0131nlar\u0131n\u0131n m\u0259zarlar\u0131 qalmaqdad\u0131r. Elmi t\u0259qiqatlar burada ilk orta \u0259srl\u0259rd\u0259 k\u0259nd tipli ya\u015fay\u0131\u015f yerinin, IX \u2013 XIII \u0259srl\u0259rd\u0259 is\u0259 bu z\u0259min \u0259sas\u0131nda \u015f\u0259h\u0259r tipli ya\u015fay\u0131\u015f yerinin oldu\u011funu dem\u0259y\u0259 imkan verir. Ehtimal ki, yuxar\u0131da qeyd etdiyimiz m\u0259lumatlar m\u0259hz Yera\u011fz\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f yerin\u0259 uy\u011fun g\u0259lir v\u0259 orta \u0259sr B\u0259rdic \u015f\u0259h\u0259rinin burada olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn idi (1).<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff;\">Gur-gur (Qutluq Bal\u0131q) ya\u015fay\u0131\u015f yeri<\/span>. <\/strong>2013-c\u00fc ild\u0259 Otmanoba k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Gur-gur ya\u015fay\u0131\u015f yeri qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Buradan \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u0259v\u0259 t\u0259sviri olan saxs\u0131 n\u00fcmun\u0259si maraq do\u011furur. \u018frazi \u018flv\u0259nd k\u0259ndinin 3 km-d\u0259 yerl\u0259\u015fir. Qaya u\u00e7qunu zaman\u0131 buradan saxs\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259tta u\u00e7qun zaman\u0131 8 m d\u0259rinlikd\u0259n d\u0259 maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdir. Burada son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131 c\u0259buna do\u011fru \u00e7\u0259kil\u0259r\u0259k qism\u0259n yata\u011f\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fmi\u015fdir (1).<\/p>\n<p>Elxanil\u0259rd\u0259n Keyxatu xan 1293-c\u00fc ild\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259 Qutluq-Bal\u0131q adl\u0131 b\u00f6y\u00fck bir \u015f\u0259h\u0259r in\u015fa etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. \u015e\u0259h\u0259r tikil\u0259rk\u0259n xan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn Dalan Navurda oldu\u011funa \u0259sas\u0259n, \u015f\u0259h\u0259rin K\u00fcr\u00fcn \u015fimal sahilind\u0259, ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n g\u00f6ll\u0259 Girdiman\u00e7ay aras\u0131nda oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r (8; 9). Fikrimizc\u0259, bu \u015f\u0259h\u0259r Z\u0259rdab rayonunun \u018flv\u0259nd k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n <strong>Gur-gur<\/strong> ya\u015fay\u0131\u015f yeridir.<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff;\">T\u0259z\u0259k\u0259nd ya\u015fay\u0131\u015f yeri.<\/span> <\/strong>T\u0259z\u0259k\u0259nd \u0259razisind\u0259n t\u0259s\u0259rr\u00fcfat i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 keramika n\u00fcmun\u0259l\u0259ri \u0259ld\u0259 olunmu\u015f, 2012-ci ild\u0259 is\u0259 yer \u015fumlama prosesi zaman\u0131 ki\u00e7ik k\u00fcp q\u0259bir d\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Qeyd etdiyimiz maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri k\u0259ndin \u0259kin sah\u0259l\u0259rinin yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razid\u0259, Z\u0259rdab \u2013 D\u0259li Qu\u015f\u00e7u yolunun sa\u011f hiss\u0259sind\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r (Tablo 6, 5). Bo\u011faz hiss\u0259si dar olan tayqulp qab is\u0259 son antik \u2013 ilk orta \u0259srl\u0259rin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131na aiddir. 2013-c\u00fc ild\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f arxeoloji t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259razid\u0259 III \u2013 VIII \u0259srl\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259y\u0259 bil\u0259rik (1).<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>M\u0259likumudlu ya\u015fay\u0131\u015f yeri. <\/strong><\/span>\u015eirvan\u0131n Xan\u00e7oban mahal\u0131n\u0131n naibinin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan \u0259razi Z\u0259rdab\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 yerl\u0259\u015fir. M\u0259likumudlu k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nind\u0259 torpaq i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u00fcl\u0259rk\u0259n g\u00fcm\u00fc\u015f v\u0259 q\u0131z\u0131ldan d\u00fcz\u0259ldilmi\u015f qad\u0131n zin\u0259t \u0259\u015fyalar\u0131, q\u0131rmanc d\u0259st\u0259yi, \u0259sa ba\u015f\u0131, sikk\u0259l\u0259r tapanlar \u00e7ox olmu\u015fdur (Tablo 9).<\/p>\n<p>T\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259razid\u0259 IX \u2013 XIII \u0259srl\u0259rd\u0259 k\u0259nd tipli ya\u015fay\u0131\u015f yerinin oldu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. Arxeoloji materiallar burada \u0259kin\u00e7ilik, maldarl\u0131q v\u0259 s\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n bu d\u00f6vrd\u0259 inki\u015faf etdiyini g\u00f6st\u0259rir (1).<\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #0000ff;\">Xasa arx\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f yeri<\/span>. <\/strong>IX \u2013 XIII \u0259srl\u0259r\u0259 aid ya\u015fay\u0131\u015f yeri K\u00f6rp\u00fck\u0259nd yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fir. \u201cXasa arx\u0131\u201d adlana arx\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 olan bu k\u0259nd tipli ya\u015fay\u0131\u015f yerinin indi ancaq ad\u0131 var. 2013-c\u00fc ild\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f arxeoloji t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri burada 120 kv.metrlik \u0259razid\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f yerinin qal\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 \u0259sas verir (1).<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>G\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fc ya\u015fay\u0131\u015f yeri. <\/strong><\/span>\u015eirvan\u015fahlar d\u00f6vl\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259si olmu\u015f Z\u0259rdab rayonunun c\u0259nub-q\u0259rb hiss\u0259sind\u0259 IX \u2013 XIII \u0259srl\u0259r\u0259 aid G\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fc ya\u015fay\u0131\u015f yerind\u0259 arxeoloji t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri 2013-c\u00fc ild\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u018frazi Qoruqba\u011f\u0131, Sar\u0131qaya, K\u00f6rp\u00fck\u0259nd v\u0259 M\u0259likli k\u0259ndl\u0259rinin \u0259kin sah\u0259sidir. G\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fc ya\u015fay\u0131\u015f yerind\u0259 2013-c\u00fc ild\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f arxeoloji k\u0259\u015ffiyyat v\u0259 \u00e7\u00f6l-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 burada 250 kv.metrlik \u0259razid\u0259 k\u0259ndtipli ya\u015fay\u0131\u015f yerinin oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. \u018fld\u0259 olunan materiallara \u0259sas\u0259n, ya\u015fay\u0131\u015f yerind\u0259 dulus\u00e7ulu\u011fun, metali\u015fl\u0259m\u0259nin v\u0259 dig\u0259r s\u0259n\u0259t sah\u0259l\u0259rinin inki\u015faf etdiyini s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar (1) (Tablo 7; 8).<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>Sar\u0131qaya ya\u015fay\u0131\u015f yeri (Z\u0259rdab rayonu). <\/strong><\/span>Sar\u0131qaya k\u0259ndi \u0259razisind\u0259 2013-c\u00fc ild\u0259 T.V.\u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n arxeoloji t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r (1). Burada yerl\u0259\u015fmi\u015f k\u0259ndtipli ya\u015fay\u0131\u015f yerinin XI \u2013 XIII \u0259srl\u0259r\u0259 aid oldu\u011fu m\u0259lum olsa da, ya\u015fay\u0131\u015f yerinin qurulu\u015fu v\u0259 co\u011frafi m\u00f6vqeyi bir n\u00f6v T\u0259rk\u0259\u015f k\u0259ndi \u0259razisind\u0259ki Tikanl\u0131 Qoruq ya\u015fay\u0131\u015f yerini xat\u0131rlad\u0131r (12). Bu iki abid\u0259ni bir-birind\u0259n stratiqrafiyas\u0131 f\u0259rql\u0259ndirir. \u018frazi c\u0259nub-\u015f\u0259rq t\u0259r\u0259fd\u0259n K\u00fcr \u00e7ay\u0131 il\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259nir. H\u00fcnd\u00fcr qayal\u0131qdan k\u0259nd\u0259 do\u011fru ya\u015fay\u0131\u015f yerinin izl\u0259ri a\u015fkar olunmu\u015fdur. Torpa\u011f\u0131n\u0131n r\u0259ngi sar\u0131 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259razinin haz\u0131rki ad\u0131 Sar\u0131qayad\u0131r (\u015e\u0259kil 1).<\/p>\n<p>A\u011fcab\u0259di \u0259razisind\u0259 T.R.\u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n arxeoloji t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 Salmanb\u0259yli k\u0259ndi \u0259razisind\u0259 Qalat\u0259p\u0259 abid\u0259si \u00f6yr\u0259nilmi\u015fdir. Strabonun \u201cCo\u011frafiya\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 ad\u0131 ke\u00e7\u0259n Ayniana antik alban \u015f\u0259h\u0259rinin qal\u0131qlar\u0131 olan abid\u0259d\u0259 \u015f\u0259h\u0259r yerinin olmas\u0131 bir daha t\u0259sdiq olunmu\u015fdur. Xat\u0131rladaq ki, bu \u015f\u0259h\u0259rl\u0259 K\u00fcr\u00fcn \u015fimal\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n ticar\u0259t yolunun Z\u0259rdab rayonu \u0259razisind\u0259 Sar\u0131qayadan ke\u00e7m\u0259si g\u00fcman olunur (10).<\/p>\n<p>Z\u0259rdab rayonunun Xanm\u0259mm\u0259dli k\u0259ndi \u0259razisind\u0259n t\u0259s\u0259rr\u00fcfat i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 1973-c\u00fc ild\u0259 k\u0259ndin c\u0259nub-q\u0259rbind\u0259 meliorasiya i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 1,5 m d\u0259rinlikd\u0259 k\u00fcp q\u0259bir a\u015fkar olunmu\u015fdur. F.Osmanov bu q\u0259biri e.\u0259. II \u2013 I \u0259srl\u0259r\u0259 aid etmi\u015fdir. Skelet yar\u0131mb\u00fck\u00fcl\u00fc v\u0259ziyy\u0259td\u0259 qoyulmu\u015f, yan\u0131ndan serdolik muncuqlar, korroziyaya u\u011fram\u0131\u015f q\u0131sa x\u0259nc\u0259r, sad\u0259 nax\u0131\u015fs\u0131z gil qablar tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259rhumun al\u0131n hiss\u0259sin\u0259 sikk\u0259 qoyulmu\u015fdur. Numizmatik material Parfiya Ar\u015fakil\u0259rind\u0259n olan I Oroda m\u0259xsusdur (e.\u0259. II \u0259sr). Sikk\u0259nin aversind\u0259 h\u00f6kmdar I Orodun ad\u0131, reversind\u0259 is\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f t\u0259svir olunmu\u015fdur. Q\u0259bird\u0259n 1 m k\u0259narda ocaq izl\u0259ri d\u0259 tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u018frazinin dig\u0259r hiss\u0259sind\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259r\u0259b \u0259lifbas\u0131 il\u0259 yaz\u0131 olan m\u0259i\u015f\u0259t qablar\u0131 v\u0259 \u00e7\u0131raqlar da a\u015fkar olunmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Nazirl\u0259r kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli 132 n\u00f6mr\u0259li q\u0259rar\u0131 il\u0259 Xanm\u0259mm\u0259dli k\u00fcp q\u0259birl\u0259ri nekropolu \u00f6lk\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli da\u015f\u0131nmaz tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin siyah\u0131s\u0131na daxil edilmi\u015fdir (13; 14).<\/p>\n<p>Z\u0259rdab rayonunun T\u0259z\u0259k\u0259nd \u0259razisind\u0259n t\u0259s\u0259rr\u00fcfat i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 keramika n\u00fcmun\u0259l\u0259ri \u0259ld\u0259 olunmu\u015f, 2012-ci ild\u0259 is\u0259 yer \u015fumlama prosesi zaman\u0131 ki\u00e7ik k\u00fcp q\u0259bir d\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Qeyd etdiyimiz maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri k\u0259ndin \u0259kin sah\u0259l\u0259rinin yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razid\u0259, Z\u0259rdab \u2013 D\u0259li Qu\u015f\u00e7u yolunun sa\u011f hiss\u0259sind\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bo\u011faz hiss\u0259si dar olan tayqulp qab is\u0259 son antik \u2013 ilk orta \u0259srl\u0259rin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131na aiddir. 2013-c\u00fc ild\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f arxeoloji k\u0259\u015ffiyyat v\u0259 \u00e7\u00f6l-t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri deyil\u0259nl\u0259ri bir daha t\u0259sdiq edir (1).<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>M\u00fcs\u0259lman q\u0259birl\u0259ri.<\/strong><\/span> T\u00fcryan\u00e7ay h\u00f6vz\u0259sind\u0259 VIII \u2013 XIII \u0259srl\u0259r\u0259 aid m\u00fcs\u0259lman q\u0259birl\u0259ri xarakterikdir.<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>Veys\u0259l Qarani (ra) ziyar\u0259tgah\u0131.<\/strong><\/span> Z\u0259rdab \u2013 A\u011fda\u015f yolunun sa\u011f\u0131nda, A\u011fda\u015f rayonunun X\u0131naxl\u0131 k\u0259ndi \u0259razisind\u0259 \u015eeyx \u00dcveys \u0259l-Qaraninin (ra) (658 \u2013 565) q\u0259bri v\u0259 yax\u0131nlar\u0131ndan dig\u0259r iki q\u0259bir yerl\u0259\u015fir (\u015e\u0259kil 2; 3; 4). Zig\u0259r\u00e7ay\u0131n sa\u011f sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n q\u0259biristanl\u0131qda IX \u2013 XII \u0259sr\u0259 m\u0259xsus q\u0259birl\u0259r d\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fsl ad\u0131 \u00dcveys \u0259l-Qarani olan bu \u015f\u0259xs \u00f6vliyalar\u0131n b\u00f6y\u00fckl\u0259rind\u0259ndir. \u018fsl\u0259n Y\u0259m\u0259nin Qaran k\u0259ndind\u0259n olan \u015eeyx \u00dcveys (ra) M\u0259h\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (sas) zaman\u0131nda \u0130slam\u0131 q\u0259bul etmi\u015fdir. M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259rin (sas) v\u0259fat\u0131ndan sonra \u015eeyx \u00dcveysin \u00d6m\u0259r ibn al-Xattab (ra) v\u0259 \u018fli ibn \u018fbu Talib (ra) t\u0259r\u0259find\u0259n v\u0259 ya onlar\u0131n g\u00f6nd\u0259rdiyi s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n tap\u0131l\u0131d\u0131\u011f\u0131 qeyd olunur. 2013-c\u00fc ild\u0259 elmi t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 \u015eeyx \u00dcveysin (ra) q\u0259bri v\u0259 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 q\u0259birl\u0259r v\u0259 epiqrafik abid\u0259l\u0259r \u00f6yr\u0259nilmi\u015fdir. X\u0131naxl\u0131 k\u0259nd q\u0259bristanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n axundunun s\u00f6yl\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259, b\u00f6y\u00fck \u0130slam alimi \u018fhm\u0259d ibn H\u0259nb\u0259l d\u0259 bu haqda m\u0259lumatlar vermi\u015fdir (1; 15, 139-147; 16).<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong>Seyyid \u015eahm\u0259rdan.<\/strong><\/span> M\u0259h\u0259mm\u0259d Pey\u011f\u0259mb\u0259rin (sas) n\u0259slind\u0259n olan Seyyid \u015eahm\u0259rdan XII \u0259srin sonu \u2013 XIII \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u0130ran\u0131n Gilan \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdur. Babas\u0131 \u018fbd\u00fcl-Qadir Gilani XI \u0259srin \u0259n b\u00f6y\u00fck \u00f6vliyas\u0131 olmu\u015f, s\u00fcnni m\u0259zh\u0259binin h\u0259nb\u0259li m\u0259kt\u0259binin \u0259n b\u00f6y\u00fck aliml\u0259rind\u0259n v\u0259 qadiriyy\u0259 t\u0259riq\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Seyyid \u015eahim\u0259rdan g\u0259nc ya\u015flar\u0131nda ail\u0259likc\u0259 Gilandan Az\u0259rbaycan\u0131n Quba mahal\u0131na k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fcr. Bir m\u00fcdd\u0259t burada ya\u015fad\u0131qdan sonra K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilin\u0259, \u015eeyx \u00dcveys \u0259l-Qaraninin (ra) q\u0259brinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131na \u2013 indiki Seyyidl\u0259r k\u0259ndinin \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu zaman onunla birlikd\u0259 \u00f6z n\u0259slind\u0259n olan 5 ail\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra v\u0259fat ed\u0259n \u00f6vliya burada d\u0259fn olunmu\u015fdur. Hal-haz\u0131rda onun q\u0259bri Z\u0259rdab rayonunun Yuxar\u0131 Seyyidl\u0259r k\u0259ndind\u0259, K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilind\u0259, \u015eeyx \u00dcveys \u0259s-Qaraninin q\u0259brinin 5 km-d\u0259dir (1; 15, 149-150; 16) (\u015e\u0259kil 5).<\/p>\n<p>Apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z arxeoloji t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 Z\u0259rdab rayonunda yerl\u0259\u015f\u0259n tarixi \u2013 arxeoloji abid\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259xsus maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin b\u0259zil\u0259rinin t\u0259snifat\u0131n\u0131 veririk:<\/p>\n<p><strong><em><span style=\"color: #0000ff;\">\u015eirsiz k\u00fcp\u0259l\u0259r<\/span>. <\/em><\/strong>Boz r\u0259ngli qab\u0131n h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 20,5 sm, a\u011fz\u0131n\u0131n diametri 10,5, oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri 12,5 sm-dir. Qab\u0131n g\u00f6vd\u0259 hiss\u0259d\u0259 diametri 19,5 sm-dir. \u0130kiqulpludur. Kobud formada haz\u0131rlanm\u0131\u015f qab\u0131n a\u011f\u0131z hiss\u0259sinin k\u0259narlar\u0131 d\u00fcz formadad\u0131r (Tablo 6, 1).<\/p>\n<p>Boz r\u0259ngli qab\u0131n h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 28 sm, a\u011fz\u0131n\u0131n v\u0259 oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri 12 sm, g\u00f6vd\u0259sinin is\u0259 20,5 sm-dir. \u0130kiqulplu qab\u0131n a\u011f\u0131z hiss\u0259si yuxar\u0131ya do\u011fru geni\u015fl\u0259nir, bo\u011faz hiss\u0259si is\u0259 dar formadad\u0131r (Tablo 6, 2).<\/p>\n<p>Boz r\u0259ngli ikiqulplu qab\u0131n \u00fcst hiss\u0259si bat\u0131qd\u0131r. Sad\u0259 formada haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. H\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 35 sm, a\u011fz\u0131n\u0131n diametri 20 sm, oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri 19 sm-dir. G\u00f6vd\u0259 hiss\u0259d\u0259 qab\u0131n diametri 36 sm-dir (1) (Tablo 6, 3).<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong><em>Kasalar.<\/em><\/strong> <\/span>Z\u0259rdabdan \u0259ld\u0259 olunmu\u015f kasa tipli saxs\u0131 qab\u0131n h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 5,5 sm, a\u011fz\u0131n\u0131n diametri 17 sm, oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri 4,5 sm-dir. A\u00e7\u0131q q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259nglidir. Sad\u0259 formada haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Kasa tipli saxs\u0131 qab\u0131n h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 5,5 sm, a\u011fz\u0131n\u0131n diametri 12 sm, oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri 4 sm-dir. A\u011f\u0131z hiss\u0259si d\u00fcz formal\u0131d\u0131r. A\u00e7\u0131q q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259nglidir.<\/p>\n<p>Kobud formada haz\u0131rlanm\u0131\u015f kasa tipli saxs\u0131 qab\u0131n h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 4,5 sm, a\u011fz\u0131n\u0131n diametri 11 sm, oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri 3,5 sm-dir. A\u011f\u0131z hiss\u0259si xaric\u0259 do\u011fru qatlanm\u0131\u015fd\u0131r. Ki\u00e7ik qulpu var, a\u00e7\u0131q q\u0131rm\u0131z\u0131 r\u0259nglidir (1).<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong><em>\u015eirsiz \u00e7\u0131raqlar. <\/em><\/strong><\/span>Z\u0259rdab \u0259razisind\u0259 IV \u2013 XIII \u0259srl\u0259rd\u0259 ba\u015fqa gil m\u0259mulat\u0131 kimi, \u00e7\u0131raqlar da \u0259halinin m\u0259i\u015f\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130lk orta \u0259srl\u0259rd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif formal\u0131 \u00e7\u0131raqlar m\u00f6vcud olmu\u015fdur (1; 17, 17).<\/p>\n<p>H\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 5 sm, a\u011fz\u0131n\u0131n diametri 4,5 sm, oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri is\u0259 5,5 sm-dir. G\u00f6vd\u0259 hiss\u0259d\u0259 qab\u0131n diametri 9 sm-dir. L\u00fcl\u0259yi s\u0131nm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259dir. Salamat qalm\u0131\u015f hiss\u0259sinin uzunlu\u011fu 3,5 sm-dir. Boz r\u0259nglidir.<\/p>\n<p>Boz r\u0259ngli \u00e7\u0131ra\u011f\u0131n h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 4,5 sm, a\u011fz\u0131n\u0131n diametri 6 sm, oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri 5 sm-dir. L\u00fcl\u0259yinin salamat qalm\u0131\u015f hiss\u0259sinin uzunlu\u011fu 2,5 sm-dir. Qulpu oval formal\u0131d\u0131r (1).<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong><em>Dol\u00e7alar. <\/em><\/strong><\/span>Z\u0259rdab\u0131n \u0130lk orta \u0259sr dulus m\u0259mulat\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 dol\u00e7alar azl\u0131q t\u0259\u015fkil edir. Su \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259dil\u0259n ki\u00e7ikh\u0259cmli qara r\u0259ngli, \u00fcst\u00fc yax\u015f\u0131 cilalanm\u0131\u015f dol\u00e7alar\u0131n h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 9-10, a\u011fz\u0131n\u0131n diametri 5-6, oturaca\u011f\u0131 is\u0259 4-6 sm-dir. Bu c\u00fcr qablar\u0131n \u00fcst\u00fc qaz\u0131ma nax\u0131\u015flarla b\u0259z\u0259dilmi\u015fdir. B\u0259zil\u0259rinin qulpu v\u0259 a\u011fz\u0131 cilalanmam\u0131\u015fd\u0131r. Qulplar\u0131 yar\u0131mdair\u0259vi olan bu tip qablar\u0131n oturacaqlar\u0131 yast\u0131, g\u00f6vd\u0259l\u0259ri is\u0259 xa\u015fald\u0131r (1; 17, 20).<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong><em>\u015eirli k\u00fcp\u0259l\u0259r.<\/em><\/strong><\/span> Z\u0259rdab rayonu \u0259razisind\u0259 \u015firli k\u00fcp\u0259l\u0259r, \u0259sas\u0259n, Xanm\u0259mm\u0259dli v\u0259 \u018flv\u0259nd k\u0259ndl\u0259ri \u0259razisind\u0259n, h\u0259m\u00e7inin, G\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fc, Xasa arx\u0131 v\u0259 Yuxar\u0131 Seyyidl\u0259r ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rind\u0259n \u0259ld\u0259 olunmu\u015fdur. Onlardan b\u0259zisinin \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rini veririk:<\/p>\n<p>Saxs\u0131 qab\u0131n oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri 7,5 sm, g\u00f6vd\u0259sinin diametri 13,5 sm, salamat qalm\u0131\u015f h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 13 sm, \u00fcmumi h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 23 sm-dir. Boz r\u0259ngli qab\u0131n divar\u0131n\u0131n qal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 0,3 sm-dir.<\/p>\n<p>Boz r\u0259ngli saxs\u0131 qab\u0131n oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri 7,5 sm, divar\u0131n\u0131n qal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 0,5 sm, salamat qalm\u0131\u015f h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 9 sm-dir.<\/p>\n<p>Dig\u0259r boz r\u0259ngli saxs\u0131 qab\u0131n a\u011fz\u0131n\u0131n diametri 6,5 sm, bo\u011faz\u0131n\u0131n h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 5 sm-dir (Tablo 14).<\/p>\n<p>Saxs\u0131 qab\u0131n oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri 6 sm, g\u00f6vd\u0259sinin diametri 11,5 sm, salamat qalm\u0131\u015f hiss\u0259sinin h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 10,5 sm-dir.<\/p>\n<p>\u015eirli qab\u0131n oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri 7 sm-dir. \u00dcz\u0259rind\u0259 h\u0259nd\u0259si motivli nax\u0131\u015f \u2013 dair\u0259 v\u0259 i\u00e7\u0259risind\u0259 x\u0259ttl\u0259r \u00e7\u0259kilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Dig\u0259r \u015firli qab\u0131n oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri 10,5 sm-dir. Burada musiqi il\u0259 ilan\u0131 oynadan ovsun\u00e7u t\u0259sviri vard\u0131r. Bu qab \u018flv\u0259nd yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan Gur-gur ya\u015fay\u0131\u015f yerind\u0259n (Qutluq Bal\u0131q \u015f\u0259h\u0259r yeri \u2013 T.\u018f.) \u0259ld\u0259 olunmu\u015fdur. Bu tip qablar monqol d\u00f6vr\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn xarakterik keramika hesab olunur (1; 18) (Tablo 14, 7).<\/p>\n<p><strong><em><span style=\"color: #0000ff;\">\u015eirli \u00e7\u0131raqlar<\/span>.<\/em><\/strong> Z\u0259rdab\u0131n maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n keramika m\u0259mulat\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00e7\u0131raqlar sayca \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil ed\u0259n saxs\u0131 m\u0259mulatlar\u0131ndand\u0131r. Qara r\u0259ngli \u00e7\u0131raq \u2013 oturaca\u011f\u0131n\u0131n diametri 4 sm, a\u011fz\u0131n\u0131n diametri 3 sm, h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc 8 sm-dir. L\u00fcl\u0259yinin uzunlu\u011fu 7 sm, l\u00fcl\u0259yinin diametri 2,5 sm-dir (1) (Tablo 11; 12).<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, buradak\u0131 saxs\u0131 m\u0259mulat\u0131n\u0131n anologiyas\u0131na Salyan rayonu \u0259razisind\u0259 Q\u0131rx\u00e7\u0131raq ya\u015fay\u0131\u015f yerind\u0259 (Orta \u0259sr Mahmudabad \u015f\u0259h\u0259ri \u2013 T.\u018f.) rast g\u0259linmi\u015fdir (19; 20, 82-87).<\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><strong><em>Z\u0259rbetm\u0259 s\u0259n\u0259ti. <\/em><\/strong><\/span>T\u00fcryan\u00e7ay h\u00f6vz\u0259sind\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f arxeoloji t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 \u0259ld\u0259 olunmu\u015f numizmatik materiallar, \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycan Atab\u0259yl\u0259ri d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid mis pullard\u0131r. A\u015fkar olunmu\u015f sikk\u0259nin birinin \u00fcz\u0259rind\u0259 is\u0259 \u015eirvan\u015fah Axsitan\u0131n ad\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r (1) (Tablo 15, 4).<\/p>\n<p>M\u0259likumudlu \u0259razisind\u0259n a\u015fkar olunmu\u015f Atab\u0259y pulunun aversind\u0259 o\u011fuz dam\u011fas\u0131 olan ox kaman v\u0259 o\u011fuz boylar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131 bildir\u0259n ulduzlar vard\u0131r. \u018fr\u0259b \u0259lifbas\u0131 il\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Sikk\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d Cahan P\u0259hl\u0259van\u0131n d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aiddir (1) (Tablo 15, 1).<\/p>\n<p>Numizmatik materiallar\u0131n t\u0259hlili g\u00f6st\u0259rir ki, Z\u0259rdab rayonu \u0259razisind\u0259 h\u0259m Az\u0259rbaycan Atab\u0259yl\u0259r d\u00f6vl\u0259ti, h\u0259m d\u0259 \u015eirvan\u015fahlar d\u00f6vl\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259r yerl\u0259\u015fmi\u015fdir. \u018frazid\u0259n \u015e\u0259ms\u0259ddin Eld\u0259niz, M\u0259h\u0259mm\u0259d Cahan P\u0259hl\u0259van v\u0259 I Axsitan\u0131n ad\u0131na burax\u0131lm\u0131\u015f numizmatik materiallar\u0131n tap\u0131lmas\u0131 t\u0259sad\u00fcfi deyil (Tablo 15). Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n siyasi xadiml\u0259r \u015eirvan\u015fah III M\u0259ni\u00e7\u00f6hr\u00fcn siyasi s\u0259hvinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alaraq tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 olan \u015eirvan\u015fahlar\u0131n \u015fimal-q\u0259rb \u0259razil\u0259rinin g\u00fcrc\u00fcl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal c\u0259hdinin, h\u0259m\u00e7inin, III M\u0259ni\u00e7\u00f6hr\u00fcn h\u0259yat yolda\u015f\u0131 g\u00fcrc\u00fc Tamar\u0131n \u015eamax\u0131da planla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 siyasi \u00e7evrili\u015fin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. S\u00f6z\u00fc ged\u0259n siyasi prosesl\u0259r m\u0259hz \u015e\u0259ms\u0259ddin Eld\u0259niz t\u0259r\u0259find\u0259n I Axsitan\u0131n \u015eirvan taxt\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015fdir. Qeyd etdiyimiz kimi \u015e\u0259ms\u0259ddin Eld\u0259niz, M\u0259h\u0259mm\u0259d Cahan P\u0259hl\u0259van v\u0259 I Axsitan\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fc Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 &#8211; siyasi-ictimai, sosial-iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni sah\u0259l\u0259rd\u0259 intibah \u2013 t\u0259r\u0259qqi d\u00f6vr\u00fc kimi yadda qalm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Son ill\u0259rd\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f arxeoloji t\u0259dqiqatlar zaman\u0131 K\u00fcrd\u0259mir rayonu \u0259razisind\u0259 Muradxanl\u0131 k\u0259ndind\u0259 \u015eirvan\u015fah D\u0259rb\u0259ndil\u0259r s\u00fclal\u0259sinin ilk n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin ad\u0131na z\u0259rb edilmi\u015f d\u0259fin\u0259nin a\u015fkar olunmas\u0131 XIII \u0259srin sonu \u2013 XIV \u0259srd\u0259 d\u0259 \u0259razinin \u015eirvan\u015fahlar d\u00f6vl\u0259tinin tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutdu\u011funu bir daha t\u0259sdiq etmi\u015fdir (21). Buradan c\u0259nuba v\u0259 q\u0259rb\u0259 ged\u0259n m\u00fch\u00fcm ticar\u0259t yollar\u0131 m\u0259hz Z\u0259rdab rayonu \u0259razisind\u0259n ke\u00e7mi\u015fdir. Yera\u011fz\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f yerind\u0259n ke\u00e7\u0259n ticar\u0259t yolu \u015eirvan\u0131 B\u0259rd\u0259 &#8211; G\u0259nc\u0259 &#8211; Tiflisl\u0259 birl\u0259\u015fdirir, oradan is\u0259 ticar\u0259t mallar\u0131 Qara d\u0259niz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131rd\u0131. Gur-gur ya\u015fay\u0131\u015f yeri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan ke\u00e7\u0259n ticar\u0259t yolu is\u0259 \u0259razini \u018frd\u0259bil \u2013 T\u0259brizl\u0259 birl\u0259\u015fdirir, oradan is\u0259 ticar\u0259t mallar\u0131 Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rqin m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>\u018fliyev Taleh Vasif o\u011flu<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>AMEA Arxeologiya v\u0259 Etnoqrafiya \u0130nstitutu<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>elmi i\u015f\u00e7i, dissertant<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong><a style=\"color: #ff0000;\" href=\"mailto:taleh.ali@mail.ru\">taleh.ali@mail.ru<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130stifad\u0259 olunmu\u015f \u0259d\u0259biyyat\u0131n siyah\u0131s\u0131:<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li>\u018fliyev T.V. Z\u0259rdab rayonuna ezamiyy\u0259tin n\u0259tic\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda hesabat, Bak\u0131, 2013, 4 s.<\/li>\n<li>Orta \u0259sr \u0259r\u0259b m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan tarixin\u0259 aid materiallar, Bak\u0131: \u201cNurlan\u201d, 2005, 336 s.<\/li>\n<li>V\u0259lixanl\u0131 N.M. \u018fr\u0259b xilaf\u0259ti v\u0259 Az\u0259rbaycan, Bak\u0131, Az\u0259rn\u0259\u015fr, 1993, 157 s.<\/li>\n<li>\u0418\u0431\u043d \u0425\u0430\u0443\u043a\u0430\u043b \u041a\u043d\u0438\u0433\u0430 \u043f\u0443\u0442\u0435\u0439 \u0438 \u0446\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432. <strong>(<\/strong>\u041f\u0435\u0440. \u041d.\u0410.\u041a\u0430\u0440\u0430\u0443\u043b\u043e\u0432\u0430), \u0421\u041c\u041e\u041c\u041f\u041a, XXXVIII \u0432\u044b\u043f\u0443\u0441\u043a, \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430, 1908, \u0441. 78-128<\/li>\n<li>Yaqut \u0259l-H\u0259m\u0259vi \u00abMuc\u0259m \u0259l-buld\u0259n\u00bb, Beyrut, 1977, I \u2013 V c.<\/li>\n<li>\u018fliyeva N.A. Az\u0259rbaycan Yaqut \u018fl-H\u0259m\u0259vinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259, Bak\u0131, 1999, 240 s.<\/li>\n<li>\u0418\u0431\u043d \u0430\u043b-\u0424\u0430\u043a\u0438\u0445 \u041a\u043d\u0438\u0433\u0430 \u043e \u0441\u0442\u0440\u0430\u043d\u0430\u0445 (\u043f\u0435\u0440\u0435\u0432\u043e\u0434 \u0441 \u0430\u0440\u0430\u0431\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u041d.\u0410.\u041a\u0430\u0440\u0430\u0443\u043b\u043e\u0432\u0430) \u0421\u041c\u041e\u041c\u041f\u041a, 31, \u0422\u0438\u0444\u043b\u0438\u0441, 1902, \u0441. 1-58<\/li>\n<li>\u0424\u0430\u0437\u043b\u0443\u043b\u043b\u0430\u0445 \u0420\u0430\u0448\u0438\u0434-\u0430\u0434-\u0434\u0438\u043d \u0414\u0436\u0430\u043c\u0438-\u0430\u0442-\u0442\u0430\u0432\u0430\u0440\u0438\u0445, \u0411\u0430\u043a\u0443: \u201c\u041d\u0430\u0433\u044b\u043b \u0415\u0432\u0438\u201d, 2011, 540 \u0441.<\/li>\n<li>Piriyev V.Z. Az\u0259rbaycan H\u00fclak\u00fcl\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u00fc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (1316 \u2013 1360), Bak\u0131, \u201cElm\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131, 1978, 141 s.<\/li>\n<li>\u018fliyev T.R., Babayev F.\u0130., H\u00fcseynova T.T., \u018fliyeva G.\u0130., Abbasov V.B., \u018fliyev V.T. Qalat\u0259p\u0259 antik alban \u015f\u0259h\u0259r m\u0259sk\u0259ni v\u0259 nekropolunda t\u0259dqiqatlar (A\u011fcab\u0259di rayonu) \/\/ Az\u0259rbaycanda arxeoloji t\u0259dqiqatlar 2011, Bak\u0131, 2012, s. 226-234<\/li>\n<li>Az\u0259rbaycan toponiml\u0259rinin ensiklopedik l\u00fc\u011f\u0259ti, 2 cildd\u0259, I cild, Bak\u0131, \u015e\u0259rq-Q\u0259rb, 2007, 304 s.<\/li>\n<li>Q\u0259dirov F.V. T\u0259rk\u0259\u015fd\u0259 arxeoloji k\u0259\u015ff\u0131yyat qaz\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n ilk n\u0259tic\u0259l\u0259ri \/\/ Az\u0259rb.SSR EA X\u0259b\u0259rl\u0259ri, TFH ser., 1974, \u2116\u00a0 4, s. 57-69<\/li>\n<li>B\u0259\u015firov C. Xanm\u0259mm\u0259dli k\u0259ndind\u0259 a\u015fkar olunmu\u015f k\u00fcp q\u0259bir haqq\u0131nda \/\/ \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti, Z\u0259rdab, 2009, 28 sentyabr, N 36, s. 3<\/li>\n<li>\u018fliyev T.V. \u018flican v\u0259 T\u00fcryan\u00e7ay h\u00f6vz\u0259sinin k\u00fcp q\u0259birl\u0259ri \/\/ Tarix v\u0259 onun probleml\u0259ri, Bak\u0131, 2013, \u2116 4<\/li>\n<li>Pa\u015fa Yaqub Do\u011frulan \u00fcmidl\u0259r, \u201cZ\u0259rdabi LTD\u201d MMC, Bak\u0131, 2009, 160 s.<\/li>\n<li>\u018fliyev T.V. \u018flican v\u0259 T\u00fcryan\u00e7ay h\u00f6vz\u0259sinin memorial abid\u0259l\u0259ri \/\/ Az\u0259rbaycan arxeologiyas\u0131 v\u0259 etnoqrafiyas\u0131, Bak\u0131, 2012, \u2116 2<\/li>\n<li>Orucov A.\u015e. \u0130lk orta \u0259srl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda dulus\u00e7uluq, Bak\u0131: \u201cElm\u201d, 1989, 72 s.<\/li>\n<li>C\u0259biyev Q.C. Az\u0259rbaycan keramikas\u0131, Bak\u0131, Elm, 2003, 233 s.<\/li>\n<li>M\u0259mm\u0259dov A.M. Salyan (D\u0259mir d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n \u2013 orta \u0259srl\u0259r\u0259d\u0259k) (tarixi \u2013 arxeoloji icmal), Bak\u0131, \u201cElm\u201d, 2011, 62 s.<\/li>\n<li>\u018fliyev T.V. Q\u0131rx\u00e7\u0131raq ya\u015fay\u0131\u015f yerind\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f arxeoloji t\u0259dqiqatlar haqq\u0131nda \/ Salyan\u0131n tarixi, arxeologiyas\u0131, etnoqrafiyas\u0131 v\u0259 memarl\u0131\u011f\u0131 \u2013 Elmi-praktik konfrans\u0131n materiallar\u0131, Salyan, 2012, s. 82-87<\/li>\n<li>Quliyev A.A., C\u0259biyev Q.C., X\u0259lilli F.S. Muradxan d\u0259fin\u0259si, Bak\u0131, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidenti yan\u0131nda Elmin \u0130nki\u015faf\u0131 Fondu, 2012, 456 s.<\/li>\n<\/ol>\n<p><strong>\u0410\u043b\u0438\u0435\u0432 \u0422\u0430\u043b\u0435\u0445 \u0412\u0430\u0441\u0438\u0444 \u043e\u0433\u043b\u044b<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0418\u043d\u0441\u0442\u0438\u0442\u0443\u0442 \u0410\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0438 \u0438 \u042d\u0442\u043d\u043e\u0433\u0440\u0430\u0444\u0438\u0438 \u041d\u0410\u041d\u0410<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u044b\u0439 \u0441\u043e\u0442\u0440\u0443\u0434\u043d\u0438\u043a, \u0434\u0438\u0441\u0441\u0435\u0440\u0442\u0430\u043d\u0442<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u041e\u0431 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u043a\u043e \u2013 \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a\u0430\u0445 \u0417\u0430\u0440\u0434\u0430\u0431\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0440\u0430\u0439\u043e\u043d\u0430\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><strong>(IV \u2013 XIII \u0432\u0432.) <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0420\u0415\u0417\u042e\u041c\u0415 <\/strong><\/p>\n<p>\u0421\u0442\u0430\u0442\u044c\u044f \u043f\u043e\u0441\u0432\u044f\u0449\u0430\u0435\u0442\u0441\u044f \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u043c \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a\u0430\u043c IV \u2013 XIII \u0432\u0435\u043a\u043e\u0432, \u0440\u0430\u0441\u043f\u043e\u043b\u043e\u0436\u0435\u043d\u043d\u044b\u043c \u043d\u0430 \u0442\u0435\u0440\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u0417\u0430\u0440\u0434\u0430\u0431\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0440\u0430\u0439\u043e\u043d\u0430. \u0412 \u0440\u0435\u0437\u0443\u043b\u044c\u0442\u0430\u0442\u0435 \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0438\u0441\u0441\u043b\u0435\u0434\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0439 \u0431\u044b\u043b\u0430 \u0438\u0437\u0443\u0447\u0435\u043d\u0430 \u0447\u0430\u0441\u0442\u044c \u043f\u043e\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u0439 \u0438 \u043f\u043e\u0433\u0440\u0435\u0431\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0445 \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a\u043e\u0432. \u0412 \u0440\u0435\u0437\u0443\u043b\u044c\u0442\u0430\u0442\u0435 \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043f\u043e\u0438\u0441\u043a\u043e\u0432 \u0438 \u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u044b\u0445 \u0438\u0441\u0441\u043b\u0435\u0434\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0439 \u0431\u044b\u043b\u0438 \u043f\u043e\u043b\u0443\u0447\u0435\u043d\u044b \u043e\u0431\u0440\u0430\u0437\u0446\u044b \u043c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0439 \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u044b, \u043e\u0442\u043d\u043e\u0441\u044f\u0449\u0438\u0435\u0441\u044f \u043a \u0437\u0435\u043c\u043b\u0435\u0434\u0435\u043b\u0438\u044e, \u0441\u043a\u043e\u0442\u043e\u0432\u043e\u0434\u0441\u0442\u0432\u0443 \u0438 \u0440\u0430\u0437\u043b\u0438\u0447\u043d\u044b\u043c \u043e\u0442\u0440\u0430\u0441\u043b\u044f\u043c \u0440\u0435\u043c\u0435\u0441\u043b\u0430.<\/p>\n<p><strong>Aliyev Taleh Vasif oghlu\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><strong>The Institute of Archaeology and Ethnography of NASA <\/strong><\/p>\n<p><strong>scientific worker, candidate for a degree <\/strong><\/p>\n<p><strong>About the historical \u2013 archaeological monuments of <\/strong><\/p>\n<p><strong>Zardab region (IV \u2013 XIII centuries) <\/strong><\/p>\n<p><strong>SUMMARY <\/strong><\/p>\n<p>The article has been dedicated to the IV \u2013 XIII century archaeological monuments of Zardab region. It has been studied the types of the settlements and grave monuments on the result of the archaeological researches. It has been found material \u2013 cultural artifacts special of the agriculture, cattle \u2013 breeding, the different branches of the craftsman on the result of the archaeological prospecting and scientific exploration.<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>\u00a0X\u00fcsusi olaraq Zerdab.com sayt\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn.<a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab10.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-14954\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab10-550x477.jpg\" alt=\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\" width=\"550\" height=\"477\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab9.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-14953\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab9-456x550.jpg\" alt=\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\" width=\"456\" height=\"550\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab5.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-14949\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab5-413x550.jpg\" alt=\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\" width=\"413\" height=\"550\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab4.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-14948\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab4-416x550.jpg\" alt=\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\" width=\"416\" height=\"550\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-14946\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab2-413x550.jpg\" alt=\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\" width=\"413\" height=\"550\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-14945\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab-413x550.jpg\" alt=\"Yer a\u011fz\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f yeri\" width=\"413\" height=\"550\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab6.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-large wp-image-14950\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab6-440x550.jpg\" alt=\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\" width=\"440\" height=\"550\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab8.jpg\"><br \/>\n<\/a><a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2014\/03\/Tarix-Z\u0259rdab9.jpg\"><br \/>\n<\/a><br \/>\n<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A\u00e7ar s\u00f6zl\u0259r: Z\u0259rdab, abid\u0259, arxeologiya, tayfa, \u018fc\u0259ri \u041a\u043b\u044e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0435 \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430: \u0417\u0430\u0440\u0434\u0430\u0431, \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a, \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u044f, \u043f\u043b\u0435\u043c\u044f, \u042d\u0434\u0436\u0435\u0440\u0438 Key words: Zardab, monument, archaeology, kin, Ejeri \u00a0\u00a0 Z\u0259rdab rayonunun tarixi \u2013 arxeoloji abid\u0259l\u0259ri \u0259razid\u0259, \u0259sas\u0259n, su m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 yax\u0131n yerl\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015fdir. 2013-c\u00fc ild\u0259 rayon \u0259razisind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z arxeoloji t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 rayon \u0259razisind\u0259 iki \u015f\u0259h\u0259rtipli v\u0259 be\u015f k\u0259ntipli ya\u015fay\u0131\u015f yeri qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,1],"tags":[],"class_list":{"0":"post-17628","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-knd","7":"category-tarix"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Z\u0259rdab\u0131n tarixi\u2013arxeoloji abid\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda (IV\u2013XIII \u0259srl\u0259r) - Z\u0259rdab.com<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\u2013arxeoloji abid\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda (IV\u2013XIII \u0259srl\u0259r) - Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"A\u00e7ar s\u00f6zl\u0259r: Z\u0259rdab, abid\u0259, arxeologiya, tayfa, \u018fc\u0259ri \u041a\u043b\u044e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0435 \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430: \u0417\u0430\u0440\u0434\u0430\u0431, \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a, \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u044f, \u043f\u043b\u0435\u043c\u044f, \u042d\u0434\u0436\u0435\u0440\u0438 Key words: Zardab, monument, archaeology, kin, Ejeri \u00a0\u00a0 Z\u0259rdab rayonunun tarixi \u2013 arxeoloji abid\u0259l\u0259ri \u0259razid\u0259, \u0259sas\u0259n, su m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 yax\u0131n yerl\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015fdir. 2013-c\u00fc ild\u0259 rayon \u0259razisind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z arxeoloji t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 rayon \u0259razisind\u0259 iki \u015f\u0259h\u0259rtipli v\u0259 be\u015f k\u0259ntipli ya\u015fay\u0131\u015f yeri qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-12-11T04:10:07+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"25 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"headline\":\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\u2013arxeoloji abid\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda (IV\u2013XIII \u0259srl\u0259r)\",\"datePublished\":\"2014-12-11T04:10:07+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628\"},\"wordCount\":6061,\"commentCount\":0,\"articleSection\":[\"X\u018fB\u018fRL\u018fR\",\"Z\u018fRDABIN TAR\u0130X\u0130\"],\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628\",\"name\":\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\u2013arxeoloji abid\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda (IV\u2013XIII \u0259srl\u0259r) - Z\u0259rdab.com\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\"},\"datePublished\":\"2014-12-11T04:10:07+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\u2013arxeoloji abid\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda (IV\u2013XIII \u0259srl\u0259r)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\",\"name\":\"Z\u0259rdab.com\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\u2013arxeoloji abid\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda (IV\u2013XIII \u0259srl\u0259r) - Z\u0259rdab.com","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\u2013arxeoloji abid\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda (IV\u2013XIII \u0259srl\u0259r) - Z\u0259rdab.com","og_description":"A\u00e7ar s\u00f6zl\u0259r: Z\u0259rdab, abid\u0259, arxeologiya, tayfa, \u018fc\u0259ri \u041a\u043b\u044e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0435 \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430: \u0417\u0430\u0440\u0434\u0430\u0431, \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a, \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u044f, \u043f\u043b\u0435\u043c\u044f, \u042d\u0434\u0436\u0435\u0440\u0438 Key words: Zardab, monument, archaeology, kin, Ejeri \u00a0\u00a0 Z\u0259rdab rayonunun tarixi \u2013 arxeoloji abid\u0259l\u0259ri \u0259razid\u0259, \u0259sas\u0259n, su m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 yax\u0131n yerl\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015fdir. 2013-c\u00fc ild\u0259 rayon \u0259razisind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z arxeoloji t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 rayon \u0259razisind\u0259 iki \u015f\u0259h\u0259rtipli v\u0259 be\u015f k\u0259ntipli ya\u015fay\u0131\u015f yeri qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628","og_site_name":"Z\u0259rdab.com","article_published_time":"2014-12-11T04:10:07+00:00","author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"25 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"headline":"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\u2013arxeoloji abid\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda (IV\u2013XIII \u0259srl\u0259r)","datePublished":"2014-12-11T04:10:07+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628"},"wordCount":6061,"commentCount":0,"articleSection":["X\u018fB\u018fRL\u018fR","Z\u018fRDABIN TAR\u0130X\u0130"],"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628","name":"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\u2013arxeoloji abid\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda (IV\u2013XIII \u0259srl\u0259r) - Z\u0259rdab.com","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website"},"datePublished":"2014-12-11T04:10:07+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=17628#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.zerdab.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Z\u0259rdab\u0131n tarixi\u2013arxeoloji abid\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda (IV\u2013XIII \u0259srl\u0259r)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/","name":"Z\u0259rdab.com","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17628","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17628"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17628\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17631,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17628\/revisions\/17631"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17628"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17628"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17628"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}