{"id":21525,"date":"2015-11-20T00:43:39","date_gmt":"2015-11-19T20:43:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525"},"modified":"2015-12-19T00:23:48","modified_gmt":"2015-12-18T20:23:48","slug":"h%c9%99s%c9%99n-b%c9%99y-z%c9%99rdabinin-varisi-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525","title":{"rendered":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin varisi"},"content":{"rendered":"<p>\u201cOt k\u00f6k\u00fc \u00fcst\u0259 bit\u0259r\u201d deyibl\u0259r. Atalar\u0131n ba\u015fqa bir misal\u0131 da var: \u201cK\u00f6ks\u00fcz a\u011fac bar verm\u0259z\u201d. Mill\u0259ti m\u0259n\u0259vi bax\u0131mdan ucaldan, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259saslar\u0131n\u0131 yaradan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi d\u0259 \u00f6z soy-k\u00f6k\u00fc \u00fcst\u00fcnd\u0259 qol-budaq atd\u0131. Babas\u0131 R\u0259him b\u0259yin xarakterind\u0259n, t\u0259rbiy\u0259sind\u0259n do\u011fan keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib oldu v\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck miqyasl\u0131 i\u015fl\u0259r g\u00f6rd\u00fc. H\u0259s\u0259n b\u0259y bu yana\u015fman\u0131, t\u0259rbiy\u0259ni \u00f6z ail\u0259sin\u0259 da\u015f\u0131d\u0131, \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 sin\u0259 g\u0259rdi, s\u0259br etdi, m\u00fcbariz\u0259sin\u0259 sadiq qald\u0131.<\/p>\n<p>Moskvada ali t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131 ill\u0259rd\u0259 ona evlilik t\u0259klif ed\u0259n m\u00fc\u0259llimi Salavyovun q\u0131z\u0131 il\u0259 deyil, H\u0259nif\u0259 xan\u0131m kimi g\u00f6z\u0259l bir t\u00fcrk q\u0131z\u0131 il\u0259 ail\u0259 qurub mill\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259dail\u0259r yeti\u015fdirdi. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, atalar\u0131 kimi xalq\u0131n n\u0259fin\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan bu 4 \u00f6vlad\u0131n da b\u0259xti g\u0259tirm\u0259di, b\u00f6y\u00fck \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259, faci\u0259l\u0259rl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qald\u0131lar, repressiya olundular.<\/p>\n<p>Ail\u0259nin b\u00f6y\u00fck \u00f6vlad\u0131 P\u0259ri xan\u0131m mill\u0259t c\u0259fake\u015fi \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fovla ail\u0259 qurduqdan sonra 1919-cu ild\u0259 Paris\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal sava\u015f\u0131n\u0131 aparma\u011fa yolland\u0131, 1920-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n sovetl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n dolay\u0131 bir daha geri d\u00f6n\u0259 bilm\u0259di. Parisd\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib el\u0259 oradaca d\u0259fn olundu.<\/p>\n<p>Ail\u0259nin b\u00f6y\u00fck o\u011flu Midh\u0259t b\u0259y repressiya edildi, mill\u0259t\u00e7i kimi Sovet \u201cKQS\u201dsi t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00fcll\u0259l\u0259ndi.<\/p>\n<p>Ail\u0259nin sonbe\u015fiyi, atas\u0131 bar\u0259d\u0259 xatir\u0259l\u0259rini Sovet ideologiyas\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun q\u0259l\u0259m\u0259 alan Q\u0259ribsoltan xan\u0131m \u00f6lk\u0259nin bir \u00e7ox rayonlar\u0131nda m\u00fc\u0259llimlik etdi. \u201cS\u0259ff\u0259t, S\u0259ff\u0259t\u201d dey\u0259r\u0259k qarda\u015f nisgilin\u0259 d\u00f6z\u0259 bilm\u0259y\u0259n Q\u0259ribsoltan xan\u0131m n\u00fcmun\u0259vi pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 1948-ci ild\u0259 Respublikan\u0131n \u018fm\u0259kdar m\u00fc\u0259llimi ad\u0131 il\u0259 t\u0259ltif olundu. Ail\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 apar\u0131lan\u00a0 repressiyalar\u0131n, t\u0259zyiql\u0259rin n\u0259tic\u0259sind\u0259 psixoloji g\u0259rginliy\u0259 tab g\u0259tirm\u0259y\u0259r\u0259k 1965-ci ild\u0259 d\u00fcnyadan k\u00f6\u00e7d\u00fc.<\/p>\n<p>T\u0259zada bax. Qarda\u015f\u0131n biri T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 s\u00fcrg\u00fcn h\u0259yat\u0131 ya\u015fay\u0131r, biri 37-ci ilin repressiyas\u0131n\u0131n qurban\u0131 olur, bac\u0131s\u0131 Parisd\u0259 m\u00fchacir\u0259td\u0259 ya\u015fay\u0131r, ail\u0259nin yegan\u0259 Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda qalan \u00f6vlad\u0131 bir t\u0259r\u0259fd\u0259n m\u00fckafatland\u0131r\u0131l\u0131r, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 ail\u0259 faci\u0259si ya\u015fad\u0131l\u0131r. Q\u0259ribsoltan xan\u0131m \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonlar\u0131nda bu faci\u0259l\u0259r\u0259 d\u00f6z\u0259 bilmir, psixoloji sars\u0131nt\u0131 ke\u00e7irir v\u0259 qarda\u015f\u0131 S\u0259ff\u0259tin sa\u011f olmas\u0131ndan x\u0259b\u0259rsiz d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir.<\/p>\n<p>Q\u0259ribsoltan xan\u0131m\u0131n son n\u0259f\u0259sd\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u0259k ist\u0259diyi qarda\u015f\u0131 S\u0259ff\u0259t b\u0259y ail\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6vlad\u0131d\u0131r. \u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi haqq\u0131nda yaz\u0131lan kitablarda onun bar\u0259sind\u0259 he\u00e7 bir m\u0259lumat verilmir. Sad\u0259c\u0259, ad\u0131 xat\u0131rlan\u0131r, f\u0259aliyy\u0259ti bar\u0259sind\u0259 geni\u015f m\u0259lumat verilmir v\u0259 b\u00fct\u00fcn bunlar bir k\u0259nara qals\u0131n, he\u00e7 \u00f6l\u00fcm tarixi d\u0259 d\u0259qiq yaz\u0131lm\u0131r.<\/p>\n<p>S\u0259ff\u0259t b\u0259y Z\u0259rdabinin izin\u0259 t\u0259sad\u00fcf\u0259n d\u00fc\u015f\u0259 bildim. T\u00fcrkiy\u0259nin kitab h\u0259rrac\u0131 bazar\u0131ndan \u0259ld\u0259 etdiyim \u201cAz\u0259rbaycan Milliyy\u0259t\u00e7il\u0259r d\u0259rn\u0259yi\u201dnin nizamnam\u0259si bu y\u00f6nd\u0259 b\u0259l\u0259d\u00e7im oldu. M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259nin \u00f6nd\u0259rliyi il\u0259 1949-cu ild\u0259 yarad\u0131lan \u201cAz\u0259rbaycan k\u00fclt\u00fcr d\u0259rn\u0259yi\u201dn\u0259 paralel qurulan \u201cAz\u0259rbaycan Milliyy\u0259t\u00e7il\u0259r d\u0259rn\u0259yi\u201d 1952-ci ild\u0259 Ankarada t\u0259sis olunub. T\u00fcrkiy\u0259 \u018fdliyy\u0259 Nazirliyind\u0259 qeydiyyatdan ke\u00e7\u0259n d\u0259rn\u0259yin 11 n\u0259f\u0259r qurucusu var v\u0259 onlardan biri d\u0259 S\u0259ff\u0259t b\u0259y Z\u0259rdabidir.<\/p>\n<p>1952-ci il fevral\u0131n 8-d\u0259 yarad\u0131lan \u201cAz\u0259rbaycan mill\u0259t\u00e7il\u0259r d\u0259rn\u0259yi\u201dnin qurucular\u0131 s\u0131ras\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal sava\u015f\u0131n\u0131 aparan xeyli sayda tan\u0131nm\u0131\u015f isiml\u0259r var. \u0130sg\u0259nd\u0259r xan (Xoyski), \u201cAzadl\u0131\u011fa u\u00e7an\u201d ilk Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fc Mehmet Altunbay, \u018fhm\u0259d Ulusoy, Hiday\u0259t Turanl\u0131 kimi xalq\u0131m\u0131z\u0131n c\u0259sur \u00f6vladlar\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 d\u0259rn\u0259k qar\u015f\u0131s\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk al\u0259minin bir par\u00e7as\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n tarixini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini, iqtisadiyyat\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rmaq v\u0259 yaymaq kimi b\u00f6y\u00fck m\u0259qs\u0259dl\u0259r qoyurdu\u201d. Zahir\u0259n mahiyy\u0259tind\u0259 siyasi iddia g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n bu t\u0259l\u0259bl\u0259rin arxas\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 kimi b\u00f6y\u00fck siyasi sava\u015f dayan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>1952-ci ilin may\u0131nda \u00e7apa ba\u015flayan \u201cT\u00fcrk izi\u201d jurnal\u0131n\u0131n ilk say\u0131nda S.Z\u0259rdabinin d\u0259 imzas\u0131 il\u0259 Avropaya, Amerikaya, T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox qit\u0259sin\u0259 yay\u0131lan, Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fccadil\u0259 ver\u0259n soyda\u015flar\u0131m\u0131za \u00fcnvanlanan \u201cAz\u0259rbaycan Milliyy\u0259t\u00e7il\u0259r D\u0259rn\u0259yinin b\u0259yannam\u0259si\u201d d\u0259rc olundu. Qurucular hey\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n yay\u0131lan b\u0259yannam\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131q sava\u015f\u0131n\u0131n yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoydu\u011fu bildirilir v\u0259 bu i\u015fd\u0259 b\u00fct\u00fcn yurdda\u015flar\u0131n i\u015ftirak\u0131 vacib hesab olunurdu: \u201cD\u0259y\u0259rli yurdda\u015flar! 1952-ci ilin fevral\u0131nda m\u0259rk\u0259zi Ankara olmaq \u00fczr\u0259 qurulan \u201cAz\u0259rbaycan Milliyy\u0259t\u00e7il\u0259r D\u0259rn\u0259yi\u201d f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. B\u00f6y\u00fck t\u00fcrk mill\u0259ti d\u00fcnya tarixinin h\u0259r \u00e7a\u011f\u0131nda b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259r quraraq, c\u0259ngav\u0259rliyini, \u0259zim v\u0259 \u015f\u00fcca\u0259tini, elm, irfan v\u0259 s\u0259n\u0259t sah\u0259sind\u0259ki \u0259z\u0259m\u0259tini tarix boyunca b\u00fct\u00fcn cahana s\u00fcbut etmi\u015fdir. Bu \u015fanl\u0131 tarixin sahibi olan b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk ulusunun bir par\u00e7as\u0131 olan Az\u0259rbaycan, bu g\u00fcn istismar olunur, haqq v\u0259 h\u00fcrriyy\u0259t yolunda apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fccadil\u0259si v\u0259 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azad d\u00fcnyaya b\u0259yan etm\u0259 imkanlar\u0131ndan m\u0259hrumdur. D\u0259rn\u0259yimizin \u0259sas qay\u0259si varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya tan\u0131tmaqd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n h\u00fcrr d\u00fcnyaya tan\u0131d\u0131lmas\u0131, azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n zor\u0259n \u0259lind\u0259n al\u0131n\u0131b k\u00f6l\u0259 kimi talan olunmas\u0131na qar\u015f\u0131 SSR\u0130 kimi n\u0259h\u0259ng bir imperiyaya sava\u015f ed\u0259nl\u0259rin \u0259sas \u00f6nc\u00fcll\u0259rind\u0259n biri d\u0259 S\u0259ff\u0259t Z\u0259rdabi oldu. Nizamnam\u0259d\u0259ki qeydd\u0259n b\u0259lli olur ki, S.Z\u0259rdabi ali t\u0259hsilli in\u015faat m\u00fch\u0259ndisidir, Ankarada ya\u015fay\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130nternet \u00fcz\u0259rind\u0259n apard\u0131\u011f\u0131m axtar\u0131\u015flar\u0131ndan b\u0259lli oldu ki, H.Z\u0259rdabinin bu m\u0259lum oldu\u011fu q\u0259d\u0259r d\u0259 \u201cnam\u0259lum o\u011flu\u201dnun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u0259h\u0259ll\u0259, ev h\u0259l\u0259 d\u0259 durur v\u0259 1960-c\u0131 ill\u0259rin ortalar\u0131nad\u0259k S\u0259ff\u0259t b\u0259y bu evd\u0259 ya\u015fay\u0131b. Sonra n\u0259 s\u0259b\u0259bd\u0259ns\u0259 q\u0131sa bir m\u00fcdd\u0259t\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcb, Almaniyada q\u0259rarla\u015f\u0131b v\u0259 yenid\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fcn ikinci ana V\u0259t\u0259nin\u0259, T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 d\u00f6n\u00fcb. Onun Almaniyada q\u0259rarla\u015fmas\u0131n\u0131 1967-ci ilin yanvar\u0131n 1-d\u0259 n\u0259\u015fr olunan \u201cT\u00fcrkiy\u0259 m\u00fch\u0259ndislik x\u0259b\u0259rl\u0259ri\u201d d\u0259rgisinin yubiley say\u0131ndan \u00f6yr\u0259nm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. T\u00fcrkiy\u0259 M\u00fch\u0259ndisl\u0259r C\u0259miyy\u0259tinin qurucular\u0131 s\u0131ras\u0131nda yer alan S.Z\u0259rdabi yubiley t\u00f6r\u0259nin\u0259 qat\u0131lmamas\u0131na baxmayaraq dig\u0259r h\u0259mkarlar\u0131 kimi ad\u0131 d\u0259rgid\u0259 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 \u00e7\u0259kilir. T\u00fcrkiy\u0259 in\u015faat m\u00fch\u0259ndisliyin\u0259, memarl\u0131\u011f\u0131na etdiyi xidm\u0259td\u0259n dolay\u0131 \u00fcnvan\u0131na g\u00f6nd\u0259rm\u0259k \u015f\u0259rtil\u0259 ona xatir\u0259 plaketi t\u0259qdim olunur. T\u0259ltif olunanlar\u0131n s\u0131ras\u0131nda ilk yerl\u0259rd\u0259 q\u0259rarla\u015fan S\u0259ff\u0259t b\u0259yin ad\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda \u201cAlmaniyada ya\u015fay\u0131r\u201d s\u00f6z\u00fc yaz\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Son ara\u015fd\u0131rmalar zaman\u0131 b\u0259lli olur ki, Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 \u00f6z layiqli qiym\u0259tini almayan S\u0259ff\u0259t b\u0259yin \u015f\u0259kli T\u00fcrkiy\u0259 memarl\u0131q muzeyind\u0259 qorunur.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"no-display appear\" src=\"http:\/\/525.az\/img\/pics\/large\/42554_p06rgpzi6p.jpg\" alt=\"\" width=\"760\" height=\"503\" align=\"right\" border=\"0\" hspace=\"0\" \/>\u201cT\u00fcrkiy\u0259 M\u00fch\u0259ndislik x\u0259b\u0259rl\u0259ri\u201d d\u0259rgisinin yubiley say\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259nin \u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f memar\u0131 kimi \u015f\u0259kli \u00e7ap edilib v\u0259 bar\u0259sind\u0259 y\u0131\u011fcam bir t\u0259rc\u00fcmeyi-hal da var. F\u0259aliyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 oxuculara m\u0259lumat veril\u0259n m\u0259qal\u0259d\u0259 S.Z\u0259rdabi \u00f6z\u00fc bar\u0259d\u0259 bunlar\u0131 deyir: \u201c1314 s\u0259n\u0259sind\u0259 (y\u0259ni 1886-c\u0131 ild\u0259) Qafqaz Az\u0259rbaycan\u0131nda m\u00fclk\u00fcm\u00fcz olan Z\u0259rdabda do\u011fulmu\u015fam. \u0130lk v\u0259 orta t\u0259hsilimi Az\u0259rbaycanda \u2013 Bak\u0131da ald\u0131qdan sonra t\u0259hsilimi Riqa Ali M\u00fch\u0259ndislik m\u0259kt\u0259bind\u0259 davam etdirmi\u015f\u0259m. Rusiyada 1917-ci il inqilab\u0131ndan sonra m\u0259kt\u0259bi v\u0259 m\u0259ml\u0259k\u0259timi t\u0259rk etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur qalm\u0131\u015fam. Bundan sonra Almaniyada Karleruhe Ali M\u00fch\u0259ndislik m\u0259kt\u0259binin memarl\u0131q \u015f\u00f6b\u0259sini bitirdikd\u0259n sonra 1928-ci ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015f v\u0259 burada fasil\u0259siz olaraq m\u0259sl\u0259yimd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fam\u201d. Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnas, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131-alim Eld\u0259niz H\u0259s\u0259novun 2013-c\u00fc ild\u0259 n\u0259\u015fr olunan \u201cH\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi irsi: Ke\u015fm\u0259ke\u015fli h\u0259yat yolu\u201d kitab\u0131nda S\u0259ff\u0259t b\u0259yin t\u0259hsilini davam etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbariz\u0259sini \u0259ks etdir\u0259n iki maraql\u0131 m\u0259lumat v\u0259 s\u0259n\u0259d \u00e7ap olunub. Bu arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rind\u0259ki faktlar S.Z\u0259rdabinin \u00f6z\u00fc haqq\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259tbuat\u0131na verdiyi m\u0259lumatlarla \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Bel\u0259 ki, S.Z\u0259rdabi 1915-ci ilin aprel ay\u0131ndan 1917-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259d\u0259k Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259r idar\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n ayr\u0131lm\u0131\u015f t\u0259qa\u00fcdl\u0259 Riqa Politexnik \u0130nstitutunda t\u0259hsil al\u0131b. Rusiyada h\u0259rbi-siyasi \u00e7evrili\u015fl\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n bol\u015fevikl\u0259rin yaratd\u0131\u011f\u0131 anarxiya, \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131q onun ali t\u0259hsil almas\u0131na mane olub v\u0259 S\u0259ff\u0259t b\u0259y V\u0259t\u0259n\u0259 d\u00f6n\u00fcb. 1918-ci ilin may\u0131n 28-d\u0259 d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin\u0259 \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini\u00a0 elan ed\u0259n Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin qurulmas\u0131 Z\u0259rdabil\u0259r ail\u0259sind\u0259 d\u0259 sevincl\u0259 qar\u015f\u0131lan\u0131r. Ail\u0259nin k\u00fcr\u0259k\u0259ni \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal\u0131n\u0131n d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n tan\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck bir missiyan\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irdi. Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin f\u00f6vq\u0259lad\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si kimi T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 Paris S\u00fclh konfrans\u0131nda Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin s\u0259dri v\u0259zif\u0259sini l\u0259yaq\u0259tl\u0259 da\u015f\u0131d\u0131. H\u0259s\u0259n b\u0259yin c\u0259fake\u015f xan\u0131m\u0131 H\u0259nif\u0259 xan\u0131m pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirdi, S\u0259ff\u0259t b\u0259y \u018flim\u0259rdan b\u0259yin r\u0259hb\u0259rlik etdiyi n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin t\u0259rkibin\u0259 daxil edildi.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri \u018f.Top\u00e7uba\u015fovun \u015f\u0259xsi katibi kimi diplomatik f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n S\u0259ff\u0259t b\u0259y bir m\u00fcdd\u0259t \u0130stanbulda n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin maliyy\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 d\u0259 r\u0259hb\u0259rlik edir.<\/p>\n<p>Hans\u0131sa b\u0259lli olmayan s\u0259b\u0259bl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 S\u0259ff\u0259t b\u0259y Paris\u0259 getmir v\u0259 \u0130stanbulda Az\u0259rbaycan konsullu\u011funda \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ali t\u0259hsilini ba\u015fa vurmaq arzusuyla ya\u015fay\u0131r v\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin ali t\u0259hsil almaq \u00fc\u00e7\u00fcn Avropaya g\u00f6nd\u0259rdiyi t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin c\u0259rg\u0259sin\u0259 qat\u0131lmaq ist\u0259yir. H\u0259nif\u0259 xan\u0131m Z\u0259rdabi 1919-cu ilin 16 avqustunda Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti maarif nazirin\u0259 \u0259riz\u0259 il\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k o\u011flunun ali t\u0259hsilini davam etdirm\u0259sin\u0259 raz\u0131l\u0131q verilm\u0259sini xahi\u015f edir. H\u0259nif\u0259 xan\u0131m \u0259riz\u0259sind\u0259 bildirir ki, S\u0259ff\u0259t b\u0259y Riqa Politexnik \u0130nstitutunun 4-c\u00fc kurs t\u0259l\u0259b\u0259sidir, yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259dar t\u0259hsilini davam etdir\u0259 bilmir: \u201cSiz, \u0259lah\u0259zr\u0259t c\u0259nablar\u0131, 100 n\u0259f\u0259r g\u0259nci ali t\u0259hsil almaq \u00fc\u00e7\u00fcn xaric\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259c\u0259yinizi b\u0259yan etmisiniz v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 yaz\u0131l\u0131 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259yi bildirmi\u015fsiniz. Ali t\u0259hsilini ba\u015fa vurmaq arzusunda olan o\u011flum S\u0259ff\u0259t b\u0259y hal-haz\u0131rda Konstontinopolda Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyind\u0259 xidm\u0259ti i\u015fd\u0259dir. T\u0259biidir ki, o tezlikl\u0259 Siz\u0259 yaz\u0131l\u0131 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k imkan\u0131ndan m\u0259hrumdur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 o\u011flumun \u0259v\u0259zin\u0259 m\u0259n, onun anas\u0131 Sizd\u0259n xahi\u015f edir\u0259m ki, S\u0259ff\u0259t b\u0259yi d\u0259 xaric\u0259 ali t\u0259hsil alma\u011fa g\u00f6nd\u0259r\u0259siniz\u201d.<\/p>\n<p>H\u0259nif\u0259 xan\u0131m\u0131n m\u0259ktubda g\u00f6st\u0259rdiyi s\u0259b\u0259bd\u0259n dolay\u0131, y\u0259ni S\u0259ff\u0259t b\u0259y \u0130stanbulda diplomatik xidm\u0259td\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 Avropaya ali t\u0259hsilini davam etdirm\u0259y\u0259 ged\u0259 bilmir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan sovetl\u0259\u015f\u0259nd\u0259n sonra Bak\u0131ya d\u00f6n\u0259n S\u0259ff\u0259t b\u0259y t\u0259hsilini davam etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bol\u015fevikl\u0259rd\u0259n k\u00f6m\u0259k ist\u0259yir. 1921-ci ilin fevral\u0131n 7-d\u0259 Az\u0259rbaycan SSR\u0130 Maarif Komissar\u0131 Dada\u015f B\u00fcnyadzad\u0259y\u0259 \u0259riz\u0259 il\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k yaz\u0131r: \u201cD\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kursun t\u0259l\u0259b\u0259-arxitektoru olan m\u0259nim inqilab n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259hsilimi qurtarmaq imkan\u0131m olmad\u0131. T\u0259l\u0259b\u0259 olark\u0259n politexnikum \u00f6z\u00fcn\u00fcn istedadl\u0131 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi m\u0259ni Almaniyaya g\u00f6nd\u0259rm\u0259k ist\u0259yirdi. Lakin 1917-ci ilin fevral inqilab\u0131 n\u0259inki m\u0259nim xarici s\u0259f\u0259rim\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 t\u0259hsilimi ba\u015fa vurma\u011f\u0131ma mane oldu.<\/p>\n<p>M\u00fcsavat hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 m\u0259nim xaric\u0259 ezam edil\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin s\u0131ras\u0131na daxil etm\u0259k bar\u0259d\u0259 xahi\u015fim etinas\u0131zl\u0131qla qar\u015f\u0131land\u0131. Bel\u0259 ki, M\u00fcsavat h\u00f6kum\u0259tinin n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rinc\u0259, m\u0259n \u00f6z siyasi \u0259qid\u0259m\u0259 g\u00f6r\u0259, siyasi bax\u0131mdan \u201cetibars\u0131z\u201d element hesab olundum. \u0130ndi texniki m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r\u0259 nec\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtiyac yaran<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"no-display appear\" src=\"http:\/\/525.az\/img\/pics\/large\/42556_83go6kxplq.jpg\" alt=\"\" width=\"572\" height=\"424\" align=\"left\" border=\"0\" hspace=\"0\" \/>d\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan Sovet h\u00f6kum\u0259tinin t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 ezam etm\u0259k hallar\u0131n\u0131n oldu\u011funu bil\u0259r\u0259k, Sizin k\u00f6m\u0259yiniz\u0259 arxalanaraq xahi\u015f edir\u0259m ki, m\u0259ni Almaniyaya ezam ed\u0259siniz\u201d.<\/p>\n<p>M\u0259ktubun m\u0259zmunu v\u0259 tonu yaranm\u0131\u015f yeni siyasi-ideoloji t\u0259l\u0259bl\u0259rd\u0259n do\u011furdu v\u0259 S.Z\u0259rdabinin M\u00fcsavat h\u00f6kum\u0259tinin onu \u201csiyasi bax\u0131mdan etibars\u0131z elan etm\u0259si\u201d bar\u0259d\u0259 \u0259sas\u0131 olmayan fikiri d\u0259 ali t\u0259hsil almaq ehtiras\u0131ndan do\u011furdu. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu formada m\u00fcraci\u0259tin\u0259 m\u00fcsb\u0259t cavab ala bil\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Bir m\u00fcdd\u0259t Bak\u0131da anas\u0131n\u0131n yan\u0131nda qalan S\u0259ff\u0259t b\u0259y N\u0259riman N\u0259rimanov v\u0259 Dada\u015f B\u00fcnyadzad\u0259nin s\u0259yi il\u0259 \u00f6z ist\u0259yin\u0259 uy\u011fun Almaniyaya ali t\u0259hsilini davam etdirm\u0259y\u0259 yolland\u0131.<\/p>\n<p>\u00d6z\u00fcn\u00fcn qeyd etdiyi kimi, 1928-ci ild\u0259n sonra Az\u0259rbaycana deyil, T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 d\u00f6n\u00fcr. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, siyasi qurulu\u015f v\u0259 reflessiya dal\u011fas\u0131 onun V\u0259t\u0259n\u0259 yolunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 k\u0259sir.<\/p>\n<p>M\u00fch\u0259ndis memar kimi S\u0259ff\u0259t b\u0259y Ankarada bir \u00e7ox binalar\u0131n ba\u015f memar\u0131 olur v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 M\u00fch\u0259ndisl\u0259r Oca\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas qurucular\u0131 s\u0131ras\u0131na qat\u0131l\u0131r. \u201cT\u00fcrkiy\u0259 M\u00fch\u0259ndislik x\u0259b\u0259rl\u0259ri\u201d d\u0259rgisinin bir ne\u00e7\u0259 say\u0131nda S.Z\u0259rdabinin memarl\u0131q f\u0259aliyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 xeyli sayda m\u0259lumatlara rast g\u0259lm\u0259k olar. \u0130n\u015faat sektorunda m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259r icra ed\u0259n S\u0259ff\u0259t Z\u0259rdabi Ankarada maarif v\u0259kal\u0259tli in\u015faat \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri, \u0130nhisarlar Birliyinin in\u015faat \u015f\u00f6b\u0259si r\u0259isi, Sumerbank in\u015faat b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn direktoru kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k T\u00fcrkiy\u0259nin bir \u00e7ox s\u0259naye obyektl\u0259rinin memar\u0131, arxitektoru olur.<\/p>\n<p>1934-c\u00fc ild\u0259 \u00e7ap olunan \u201cMemar\u201d d\u0259rgisinin 3-c\u00fc say\u0131nda S.Z\u0259rdabinin Sumerbanka y\u00fcks\u0259k in\u015faat m\u00fch\u0259ndisi t\u0259yin olunmas\u0131 bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259r \u00e7ap edilib. T\u00fcrkiy\u0259nin memarl\u0131q tarixini ya\u015fadan b\u0259zi kitablarda ad\u0131 t\u00fcrk memar\u0131 kimi qeyd edil\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259yin \u00f6mr\u00fcn\u00fc m\u00fchacir\u0259td\u0259 ke\u00e7ir\u0259n o\u011flu Sumerbankdak\u0131 f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6n\u0259m\u0259 d\u0259 toxunaraq yaz\u0131r: \u201cBir m\u00fcdd\u0259t Kayseri s\u0259naye fabrikinin tikintisind\u0259 in\u015faat i\u015fl\u0259rin\u0259 n\u0259zar\u0259t \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdim. Konya, D\u0259nizli, Ayd\u0131n, \u018fdirn\u0259 v\u0259 Diyarb\u0259kir vilay\u0259tl\u0259rind\u0259 bayand\u0131rl\u0131q m\u00fcdiri oldum\u201d. Memar v\u0259 y\u00fcks\u0259k in\u015faat m\u00fch\u0259ndisi kimi \u00e7al\u0131\u015fan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin bu v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r \u00f6vlad\u0131 1950-ci ild\u0259 t\u0259qa\u00fcd\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. T\u0259qa\u00fcd\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259l\u0259m\u0259 sar\u0131l\u0131r v\u0259 el\u0259 h\u0259min vaxtdan ba\u015flayaraq \u201cMilliyy\u0259t\u00e7i Az\u0259rbaycan D\u0259rn\u0259yi\u201dnin qurucular\u0131 s\u0131ras\u0131na qat\u0131l\u0131r, kommunizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fccadil\u0259 apararaq \u00fcsyankar yaz\u0131lar q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131r. S.Z\u0259rdabinin \u00f6m\u00fcr yolunun ard\u0131c\u0131l, add\u0131m-add\u0131m ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 onu g\u00f6st\u0259rir ki, siyasi prosesl\u0259r\u0259 qat\u0131lsa da o, \u00f6z pe\u015f\u0259 m\u0259sl\u0259yind\u0259n d\u0259 aral\u0131 qalmay\u0131r. \u201cT\u00fcrkiy\u0259 M\u00fch\u0259ndis x\u0259b\u0259rl\u0259ri\u201d d\u0259rgisin\u0259 m\u00fch\u0259ndis g\u00fcn\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda qeyd edir ki, bu zamandan etibar\u0259n, y\u0259ni 1967-ci ild\u0259n Mersin b\u00f6lg\u0259 m\u00fcdirliyind\u0259 liman tikintisind\u0259 \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri olaraq \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu faktdan ayd\u0131n olur ki, 1970-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r S.Z\u0259rdabi T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ya\u015fay\u0131b v\u0259 onun sonuncu i\u015f yeri Mersin olub. 1970-ci ild\u0259n sonra is\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259n\u0259vi atas\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \u00f6vlad\u0131n\u0131n taleyi bilinmir. T\u0259sdiqini tapmayan iddialara g\u00f6r\u0259, S.Z\u0259rdabi 1970-ci ild\u0259n sonra Almaniyaya k\u00f6\u00e7\u00fcb v\u0259 orada ya\u015fay\u0131b.<\/p>\n<p>Memarl\u0131q f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131, ictimai-siyasi prosesl\u0259r\u0259 qat\u0131lan S\u0259ff\u0259t b\u0259y Az\u0259rbaycan m\u00fchacirl\u0259rinin bir araya g\u0259lm\u0259sind\u0259, bol\u015fevik istilas\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259nin t\u0259\u015fkilind\u0259 f\u0259all\u0131q g\u00f6st\u0259rir, m\u00fchacir\u0259t m\u0259tbuat\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131nda na\u015fir yazar kimi \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>1950-ci ill\u0259rd\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Milliyy\u0259t\u00e7il\u0259r D\u0259rn\u0259yi\u201dnin r\u0259hb\u0259r hey\u0259tind\u0259 t\u0259msil olunan S\u0259ff\u0259t Z\u0259rdabi bu t\u0259\u015fkilat\u0131n m\u0259tbu orqan\u0131 olan \u201cT\u00fcrk izi\u201d d\u0259rgisinin\u00a0 n\u0259\u015frind\u0259 i\u015ftirak edir. Atas\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin m\u0259tbu yolunu m\u00fchacir\u0259td\u0259 davam etdir\u0259n S\u0259ff\u0259t b\u0259yin ilk jurnalist f\u0259aliyy\u0259ti d\u0259 bu d\u0259rgi il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. 1952-ci ild\u0259 ilk say\u0131 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259n \u201cT\u00fcrk izi\u201dnin b\u0259zi m\u0259tbuat tarix\u00e7il\u0259rimizin monoqrafiya v\u0259 kitablar\u0131nda g\u00f6st\u0259rdiyi kimi 10 deyil, 25-d\u0259n \u00e7ox say\u0131 \u00e7ap olunub. H\u0259m d\u0259 d\u0259rgi iddia edildiyi kimi, 1957-ci ild\u0259 qapanmay\u0131b, \u015eirin \u015eirvanl\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 1963-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirib. \u201cT\u00fcrk izi\u201d d\u0259rgisi M\u0259mm\u0259d \u018fmin\u00a0 R\u0259sulzad\u0259nin xeyir-duas\u0131 v\u0259 r\u0259yi il\u0259 n\u0259\u015fr\u0259 ba\u015flayan \u201cAz\u0259rbaycan\u201d K\u00fclt\u00fcr d\u0259rgisind\u0259n f\u0259rqli olaraq, radikal mill\u0259t\u00e7i m\u00f6vqeyi il\u0259 se\u00e7ilir. M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 v\u0259 onun m\u00fchacirl\u0259r komandas\u0131n\u0131n apard\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan istiqlal sava\u015f\u0131n\u0131n ideoloji x\u0259ttini q\u0259bul etm\u0259y\u0259n v\u0259 k\u0259skin m\u00fcxalif m\u00f6vqeyi il\u0259 se\u00e7il\u0259n \u201cT\u00fcrk izi\u201dnin yay\u0131m m\u00fcdiri \u00c7ingiz G\u00f6yg\u00f6l idi. Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin ba\u015f naziri N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259ylinin o\u011flu Niyazi Yusifb\u0259ylinin (K\u00fcrd\u0259mir), Hiday\u0259t Turanl\u0131n\u0131n, A. \u00c7\u0259mb\u0259r\u0259k\u0259ndlinin, Na\u011f\u0131 b\u0259y \u015eeyxzamanl\u0131n\u0131n (Bayramgil), Mehmet Altunbay\u0131n, \u018fziz Alpoutun, Mustafa V\u0259kilovun, M.A.Az\u0259rin, \u018ffrayib Ayd\u0259mirin i\u015ftirak etdiyi bu m\u0259cmu\u0259d\u0259 S.Z\u0259rdabinin h\u0259l\u0259lik bir m\u0259qal\u0259sini tapma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olduq. B\u0259lk\u0259 d\u0259, jurnal\u0131n \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259diyimiz n\u00fcsx\u0259l\u0259rind\u0259 onun dig\u0259r m\u0259qal\u0259l\u0259ri d\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb. S.Z\u0259rdabinin \u201cAz\u0259rbaycan istiqlal\u0131na ged\u0259n yollar\u201d s\u0259rl\u00f6vh\u0259li siyasi publisistik \u00fcslubda q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 bu m\u0259qal\u0259 \u201cT\u00fcrk izi\u201dnin 1952-ci il 2 v\u0259 3-c\u00fc birl\u0259\u015fmi\u015f say\u0131nda \u00e7ap olunub. M\u0259qal\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan istiqlal\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 yolunda T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 v\u0259 Avropan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparan m\u00fccahidl\u0259rin f\u0259rqli siyasi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin\u0259 toxunulur v\u0259 onlar\u0131n p\u0259rak\u0259nd\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri t\u0259nqid olunur. \u0130stiqlal anlay\u0131\u015f\u0131na mill\u0259t\u00e7i bax\u0131m\u0131ndan yana\u015fan S\u0259ff\u0259t b\u0259y bu m\u0259qal\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 kimi g\u00f6t\u00fcr\u00fcr v\u0259 t\u00fcrk mill\u0259tinin xarakterin\u0259, x\u00fcsusiyy\u0259tin\u0259 uy\u011fun siyasi platforman\u0131 \u0259sas olaraq q\u0259bul edir: \u201c\u0130stiqlal h\u0259r mill\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcq\u0259dd\u0259sdir, f\u0259q\u0259t, h\u0259r bir t\u00fcrk \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcq\u0259dd\u0259s olmaqla yana\u015f\u0131 milli xarakterini d\u0259 ifad\u0259 edir. Tarix boyunca he\u00e7 bir t\u00fcrk k\u00f6l\u0259 olmay\u0131b, h\u0259tta \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131nda bel\u0259 \u0259zilm\u0259yi \u00f6z\u00fcn\u0259 yax\u0131n buraxmaz. Ya\u011f\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n himay\u0259 edil\u0259r\u0259k ya\u015famaq ist\u0259m\u0259z, lakin \u00f6z qarda\u015flar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131ndan da imtina etm\u0259z, bir \u015f\u0259rtl\u0259 ki, \u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlas\u0131n\u201d.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin b\u0259rpas\u0131n\u0131 xarici v\u0259 daxili d\u0259st\u0259k olmadan h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259yi qeyri-m\u00fcmk\u00fcn hesab edib, Qafqaz Konfederasiyas\u0131 v\u0259 Rusiyan\u0131n Federasiya \u015f\u0259klind\u0259 Az\u0259rbaycan istiqlal\u0131n\u0131n t\u0259minini m\u0259qbul hesab ed\u0259nl\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq, S.Z\u0259rdabi bu ideyalar\u0131n \u0259sass\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr. Qafqaz Konfederasiyas\u0131 ideyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6n\u0259mind\u0259 iflasa u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tarixi faktlara s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k izah edir v\u0259 bildirir ki, n\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan, \u0259l\u0259lx\u00fcsus da Erm\u0259nistan bu konfederasiyan\u0131n yaranmas\u0131nda maraql\u0131 deyil. AXC d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ya\u015fanm\u0131\u015f tarixi prosesl\u0259r\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n m\u00fc\u0259llif qeyd edir ki, Qafqaz Konfederasiyas\u0131 ideyas\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259lc\u0259 bu birl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259tin daxili v\u0259 xarici s\u0259rh\u0259dl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259lidir: \u201cYoxsa erm\u0259ni Mikoyanla g\u00fcrc\u00fc \u00c7uqa\u015fvili ( Stalin) t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sbit edil\u0259n bug\u00fcnk\u00fc s\u0259rh\u0259dl\u0259ri utanmadan q\u0259bul edirsiniz? Bunlar\u0131n he\u00e7 birini q\u0259bul etm\u0259diyinizimi s\u00f6yl\u0259yirsiniz? M\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdiyiniz konfederasiyan\u0131n n\u0259 xarici, n\u0259 d\u0259 ki daxili s\u0259rh\u0259dl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259yib. Bu halda, n\u0259 qurmaq ist\u0259diyinizi sora bil\u0259r\u0259mmi?\u201d K\u0259skin polemik \u00fcslubda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nan bu m\u0259qal\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259llifin \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc tarixi t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k fikrini arqumentl\u0259\u015fdirm\u0259sidir.<\/p>\n<p>\u201cT\u00fcrk izi\u201dnin bir ne\u00e7\u0259 say\u0131 \u00e7ap olunandan sonra \u201cAz\u0259rbaycan Milliyy\u0259t\u00e7il\u0259r D\u0259rn\u0259yi\u201dnin \u0259traf\u0131ndak\u0131 m\u00fchacir publisistl\u0259r \u201cM\u00fccahid\u201d adl\u0131 d\u0259rginin \u00e7ap\u0131na icaz\u0259 al\u0131r. Bu s\u0131rada f\u0259all\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259nl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 S. Z\u0259rdabi idi. Ankaran\u0131n Bax\u00e7al\u0131evl\u0259r \u00fcnvan\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n \u201cM\u00fccahid\u201din\u00a0 ilk say\u0131 1955-ci ilin\u00a0 iyulunda i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb. 26 s\u0259hif\u0259 h\u0259cmind\u0259 ayda bir d\u0259f\u0259 \u00e7ap\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan d\u0259rginin sahibi \u00c7ingiz G\u00f6yg\u00f6l, n\u0259\u015friyyat m\u00fcdiri, y\u0259ni yaz\u0131 v\u0259 \u00e7ap i\u015fl\u0259rin\u0259 m\u0259sul S.Z\u0259rdabi idi. O, 1957-ci ilin iyununa q\u0259d\u0259r d\u0259rgid\u0259 bu m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259ni day\u0131\u015f\u0131b v\u0259 h\u0259min ilin dekabr\u0131ndan sonra onu \u00c7ingiz G\u00f6yg\u00f6l \u0259v\u0259zl\u0259yib. Ara\u015fd\u0131rmalar zaman\u0131 b\u0259lli olur ki, ayda bir d\u0259f\u0259 n\u0259\u015fri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan d\u0259rgi, maddi imkans\u0131zl\u0131q s\u0259b\u0259bind\u0259n fasil\u0259l\u0259rl\u0259 b\u0259z\u0259n 3-4 aydan bir n\u0259\u015fr edilib. S. Z\u0259rdabi n\u0259\u015friyyat m\u00fcdiri kimi 1955-ci ilin noyabr\u0131nda, \u201cM\u00fccahid\u201d in 4-c\u00fc say\u0131nda \u00e7ap etdirdiyi \u201cOxucular\u0131m\u0131za a\u00e7\u0131qlama\u201ds\u0131nda\u00a0 bu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat ver\u0259r\u0259k yaz\u0131r: \u201cM\u00fccahid\u201d xaricd\u0259n v\u0259 daxild\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdiril\u0259n t\u0259\u015fkilat\u0131n m\u0259cmu\u0259si deyil. Adlar\u0131n\u0131 \u201cM\u00fccahid\u201d s\u00fctunlar\u0131nda g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fcz, uzaqdan v\u0259 ya yax\u0131ndan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z dostlar\u0131n \u00f6z g\u00fcnd\u0259lik qazanclar\u0131ndan k\u0259s\u0259r\u0259k verdikl\u0259ri para il\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcr. M\u0259cmu\u0259nin ilk say\u0131n\u0131n 50 quru\u015f oldu\u011funu xat\u0131rladan n\u0259\u015friyyat m\u00fcdiri 2-ci saydan etibar\u0259n s\u0259hif\u0259l\u0259rin say\u0131n\u0131 \u00e7oxaldaca\u011f\u0131n\u0131 bildirir. V\u0259 qeyd edir ki, buna s\u0259b\u0259b \u00e7oxsayl\u0131 oxucu m\u0259ktublar\u0131n\u0131n redaksiyaya daxil olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Maraq do\u011furan m\u0259qamlardan biri d\u0259 n\u0259\u015friyyat m\u00fcdiri kimi S.Z\u0259rdabinin redaksiyaya m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259r\u0259nl\u0259rd\u0259n etikal\u0131 olma\u011f\u0131, jurnalist pe\u015f\u0259sinin d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015fma\u011f\u0131 xahi\u015f etm\u0259sidir: \u201c \u201cM\u00fccahid\u201d z\u00fcmr\u0259l\u0259ri, ayr\u0131- ayr\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259ri h\u0259d\u0259f\u0259 alm\u0131r. Az\u0259rbaycan v\u0259 b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk ell\u0259rinin a\u011fr\u0131- ac\u0131lar\u0131ndan, d\u0259rdl\u0259rind\u0259n sui-istifad\u0259 ed\u0259n, kin v\u0259 k\u00fcdur\u0259tin m\u0259hsulu olan, milli m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131m\u0131z\u0131 z\u0259d\u0259l\u0259y\u0259n yaz\u0131lara s\u00fctunlar\u0131m\u0131zda he\u00e7 zaman yer verilm\u0259y\u0259c\u0259kdir\u201d. H\u0259min d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan m\u00fchacirl\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 ziddiyy\u0259tl\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131, kommunist rejimin\u0259 qar\u015f\u0131 vahid c\u0259bh\u0259d\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan amil bu idi. S.Z\u0259rdabi atas\u0131n\u0131n az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q ideyas\u0131na s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k m\u00fcxt\u0259lif m\u00f6vqeli insanlar\u0131n bir araya g\u0259lm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cM\u00fccahid\u201din s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 aktual olan bir \u00e7ox m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 toxunur. Az\u0259rbaycan\u0131n milli d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 \u00e7evril\u0259n H\u00fcseyn Cavid, \u018fhm\u0259d Cavad, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rbadi, \u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259yli, C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 kimi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 geni\u015f yer verir. M\u00fchacir\u0259td\u0259ki soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n istiqlal sava\u015f\u0131nda v\u0259 bol\u015fevizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259rdikl\u0259ri xidm\u0259tl\u0259r\u0259 d\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r diqq\u0259t y\u00f6n\u0259ld\u0259n \u201cM\u00fccahid\u201d 1920-ci ilin may\u0131nda ba\u015f ver\u0259n G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131 bar\u0259d\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 maraq do\u011furan silsil\u0259 yaz\u0131lar \u00e7ap ed\u0259r\u0259k tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri faktla\u015fd\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>S\u0259ff\u0259t b\u0259yin n\u0259\u015friyyat m\u00fcdirliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u201cM\u00fccahid\u201din ba\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259ri t\u00fcrkc\u0259 il\u0259 yana\u015f\u0131 ingilis dilind\u0259 d\u0259 \u00e7ap olunub. Az\u0259rbaycan ger\u00e7\u0259kliyinin d\u00fcnyaya \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan bu metod \u00c7.G\u00f6yg\u00f6l\u00fcn r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6n\u0259mind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259yib. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, bir ne\u00e7\u0259 dild\u0259 yaz\u0131b oxuma\u011f\u0131 bacaran S.Z\u0259rdabi m\u0259qal\u0259l\u0259rin ingilis dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259sini d\u0259 yerin\u0259 yetirib. Ondan sonra bu i\u015fi ya g\u00f6r\u0259n olmay\u0131b, ya da ki unudulub. N\u0259\u015friyyat m\u00fcdirliyi d\u00f6n\u0259mind\u0259 S\u0259ff\u0259t b\u0259y atas\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \u00e7ox \u00e7\u0259tinlikl\u0259, b\u00f6y\u00fck \u0259ziyy\u0259t bahas\u0131na \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirib \u00e7ap etdirdiyi v\u0259 bununla da milli jurnalistika sistemimizin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu\u011fu \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cM\u00fccahid\u201din ikinci say\u0131nda yaln\u0131z bir m\u0259qal\u0259 \u00e7ap edib. N.H. imzas\u0131 il\u0259 \u00e7ap olunan \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d s\u0259rl\u00f6vh\u0259li m\u0259qal\u0259 q\u0259zetin 80-ci ild\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k q\u0131sa xat\u0131rlatma m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r. \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin \u00e7ar \u00e7inovnikl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n ba\u011flanmas\u0131n\u0131\u00a0 1877- 1878-ci ill\u0259rd\u0259ki Rusiya-T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcharib\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u0259n m\u00fc\u0259llif s\u00fcbut \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259zetin son 56-c\u0131 say\u0131nda \u00e7\u0131xan bir bayat\u0131n\u0131 diqq\u0259t\u0259 g\u0259tirir:<\/p>\n<p><strong>\u018fzizim qar qaland\u0131,<br \/>\nQar ya\u011fd\u0131, qar qaland\u0131.<br \/>\nQar\u011falar la\u00e7\u0131n oldu,<br \/>\nLa\u00e7\u0131nlar qar\u011faland\u0131.<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llifin iddias\u0131na g\u00f6r\u0259, bu bayat\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra \u00e7ar h\u00f6kum\u0259ti qar\u011fan\u0131n Rusiya, La\u00e7\u0131n\u0131n is\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 oldu\u011funu z\u0259nn ed\u0259r\u0259k m\u00fcxt\u0259lif b\u0259han\u0259l\u0259rl\u0259 \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dni ba\u011flay\u0131b. M\u00fc\u0259llif m\u0259cmu\u0259nin g\u0259l\u0259n saylar\u0131nda H\u0259s\u0259n b\u0259y\u00a0 Z\u0259rdabinin h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n geni\u015f s\u00f6z a\u00e7aca\u011f\u0131 v\u0259dini vers\u0259 d\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf ki \u201cM\u00fccahid\u201din \u0259limizd\u0259 olan saylar\u0131n\u0131n he\u00e7 birind\u0259 bu v\u0259din yerin\u0259 yetirildiyini g\u00f6rm\u00fcr\u00fck.<\/p>\n<p>\u201cM\u00fccahid\u201dd\u0259 S\u0259ff\u0259t b\u0259yin tarixi t\u0259bli\u011fat xarakterli 3 m\u0259qal\u0259si d\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb: \u201c\u0130slamiyy\u0259t v\u0259 kommunizm\u201d, \u201c\u015eimali Qafqaz\u201d v\u0259 \u201cAmerika bol\u015fevizmd\u0259n xilas c\u0259miyy\u0259ti\u201d s\u0259rl\u00f6vl\u0259hi bu siyasi publisistik v\u0259 tarixi materiallar m\u00fc\u0259llifin y\u00fcks\u0259k biliy\u0259, t\u0259hlil qabiliyy\u0259tin\u0259, intellekt\u0259 sahib oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. \u201c\u0130slamiyy\u0259t v\u0259 kommunizm\u201d m\u0259qal\u0259si kommunizmin bir ideologiya olaraq islama zidd mahiyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131\u00a0 arqumentl\u0259rin dili il\u0259 sadalayan m\u00fc\u0259llif yaz\u0131r: \u201cKommunizm qad\u0131nla ki\u015fiy\u0259 f\u0259rq qoymadan h\u0259r ikisini i\u015f\u00e7i, i\u015f g\u00f6r\u0259n kimi q\u0259bul edir. \u0130slam is\u0259 qad\u0131n\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259 qad\u0131n, sonra is\u0259 bir ana kimi q\u0259bul edir. B\u00f6y\u00fckl\u0259rimiz\u0259 h\u00f6rm\u0259t islamda sosial h\u0259yat\u0131n \u0259saslar\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir, kommunist doktrinas\u0131na g\u00f6r\u0259 is\u0259 bu bir g\u00fcnahd\u0131r\u201d. \u0130slam\u0131n \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n, t\u0259r\u0259fl\u0259rind\u0259n birinin m\u00fclkiyy\u0259t toxunulmazl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu halda kommunizmin bunu q\u0259bul etm\u0259diyini xat\u0131rladan m\u00fc\u0259llifin m\u0259qal\u0259d\u0259 istifad\u0259 etdiyi faktlardan duyulur ki, Z\u0259rdabil\u0259r ail\u0259si islama ba\u011fl\u0131 olub v\u0259 Sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259yi ateist adland\u0131ranlar yanl\u0131\u015f bir yol tutublar. \u201c\u015eimali Qafqaz\u201d adl\u0131 tarixi publisistik yaz\u0131da S.Z\u0259rdabinin Qafqaz b\u00f6lg\u0259sinin tarixi, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, etnoqrafiyas\u0131 v\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 c\u0259r\u0259yan ed\u0259n m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu prosesl\u0259rini d\u0259rind\u0259n bilm\u0259si ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. \u015eimali Qafqazda m\u0259skun olan tayfalar, islamdan sonra b\u00f6lg\u0259d\u0259 ba\u015flayan m\u00fcridizm h\u0259r\u0259kat\u0131, \u015eeyx \u015eamilin \u00e7ar Rusiyas\u0131na qar\u015f\u0131 apard\u0131\u011f\u0131 azadl\u0131q sava\u015f\u0131 dem\u0259k olar ki, konkret detallarla m\u0259qal\u0259d\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r v\u0259 XX \u0259srd\u0259 bol\u015fevikl\u0259rin bu b\u00f6lg\u0259d\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri q\u0131r\u011f\u0131nlar, \u0259halinin yurd yuvalar\u0131ndan s\u00fcrg\u00fcn olunmas\u0131 t\u0259nqid olunur.<\/p>\n<p>\u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, H\u0259s\u0259n b\u0259yin bu mill\u0259t\u00e7i yazar o\u011flunun m\u00fchacir\u0259t m\u0259tbuat\u0131nda i\u015ftirak\u0131, siyasi-publisistik yaz\u0131lar\u0131n\u0131n m\u0259qs\u0259di, m\u0259ram\u0131 v\u0259 istiqam\u0259ti bar\u0259d\u0259 geni\u015f fikir y\u00fcr\u00fctm\u0259k imkan\u0131ndan m\u0259hrumuq. Buna s\u0259b\u0259b S.Z\u0259rdabinin formala\u015fmas\u0131nda i\u015ftirak etdiyi \u201cAz\u0259rbaycan Milliyy\u0259t\u00e7il\u0259r D\u0259rn\u0259yi\u201dnin f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 t\u0259\u015fkilat\u0131n yay\u0131m orqanlar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn saylar\u0131n\u0131n \u0259ld\u0259 olmamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal sava\u015f\u0131nda, m\u00fcasir T\u00fcrkiy\u0259nin yenid\u0259n qurulmas\u0131nda v\u0259 s\u0259naye istehsalat m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131nda i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcb, f\u0259all\u0131q g\u00f6st\u0259r\u0259n S.Z\u0259rdabi t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu g\u00fcn layiq oldu\u011fu qiym\u0259ti almay\u0131b. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 professor Ayg\u00fcn Attar v\u0259 doktor Bilal \u015eim\u015firin \u00e7ap etdirdikl\u0259ri kitabda onun ad\u0131 \u00e7\u0259kilmir. Bu irad\u0131 Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259t m\u0259tbuat\u0131n\u0131n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fcnvan\u0131na da s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar. Yaln\u0131z Abid Tahirlinin\u00a0 \u201cM\u00fchacir\u0259t m\u0259tbuat\u0131 (1921-1990)\u201d adl\u0131 ensiklopedik kitab\u0131nda S.Z\u0259rdabinin \u201cT\u00fcrk izi\u201d v\u0259 \u201cM\u00fccahid\u201d m\u0259cmu\u0259l\u0259rind\u0259 i\u015ftirak\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat verilib, ad\u0131 m\u00fchacir jurnalistl\u0259rin siyah\u0131s\u0131na sal\u0131n\u0131b. H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin bar\u0259sind\u0259 yaz\u0131lan kitablarda da S\u0259ff\u0259t b\u0259yin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 i\u015f\u0131q salacaq faktlar dem\u0259k olar ki, yoxdur. Z\u0259rdabil\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cWikipedia\u201ddak\u0131 m\u0259lumatlarda S\u0259ff\u0259t b\u0259yin 1938-ci ild\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdiyi bar\u0259d\u0259 yanl\u0131\u015f m\u0259lumat yerl\u0259\u015fdirilib.<\/p>\n<p>M\u0259lumat q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 S.Z\u0259rdabinin \u00f6m\u00fcr\u00a0 yolu bar\u0259sind\u0259 geni\u015f olmasa da, m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259lumatlar \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q olduq. Bu y\u00f6nd\u0259 m\u0259n\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259st\u0259k g\u00f6st\u0259r\u0259n, \u00e7al\u0131\u015fmama istiqam\u0259t ver\u0259n az\u0259rbaycan\u015f\u00fcnas alim, filologiya elml\u0259ri namiz\u0259di, \u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin t\u0259sis\u00e7isi Sona xan\u0131m V\u0259liyevaya minn\u0259tdaram.<\/p>\n<p>Son \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 M\u0259rk\u0259zi D\u00f6vl\u0259t Tarix Arxivind\u0259ki \u201c\u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov\u201d fondunda axtar\u0131\u015flar\u0131m n\u0259tic\u0259sind\u0259 yeni faktlar \u0259ld\u0259 etdim. 3127 sayl\u0131 fonda saxlan\u0131lan s\u0259n\u0259dl\u0259r aras\u0131nda yaz\u0131lma tarixi t\u0259qrib\u0259n 80-ci ill\u0259rin ortalar\u0131na aid olan, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin qarda\u015f\u0131 Midh\u0259t b\u0259yin q\u0131z\u0131 Fatma xan\u0131m\u0131n, \u018f.M.Top\u00e7uba\u015fovun n\u0259v\u0259si Z\u0259rif\u0259 K\u00fcrd\u0259mi\u00e7\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubda S\u0259ff\u0259t b\u0259y haqda da m\u0259lumatlar var. Bak\u0131da \u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259yov k\u00fc\u00e7\u0259si 18-ci bina, 47-ci m\u0259nzild\u0259 ya\u015fayan Fatma xan\u0131m Z\u0259rdabi M\u0259likova m\u0259ktubda qeyd edir ki, Z\u0259rif\u0259 K\u00fcrd\u0259m\u00e7in \u00fcnvan\u0131n\u0131 v\u0259 ev telefonunu ona \u018fziz\u0259 xan\u0131m (y\u0259ni yaz\u0131\u00e7\u0131 \u018fziz\u0259 C\u0259f\u0259rzad\u0259 \u2013 A.A.) verib v\u0259 o \u201cuzaq T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 qohumu olmas\u0131ndan\u201d indi m\u0259lumat al\u0131r v\u0259 o bu x\u0259b\u0259rd\u0259n m\u0259mnundur. Fatma xan\u0131m Z\u0259rif\u0259 xan\u0131mdan babas\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259yin hans\u0131 t\u0259r\u0259fd\u0259n qohumu oldu\u011funu sorur v\u0259 qeyd edir ki, Z\u0259rdabil\u0259r n\u0259slini Az\u0259rbaycanda yaln\u0131z o t\u0259msil edir, onun is\u0259 M\u0259mm\u0259d\u0259li ad\u0131nda o\u011flu, Hac\u0131a\u011fa ad\u0131nda n\u0259v\u0259si var. Bibisi Q\u0259ribsoltan xan\u0131m\u0131n \u00f6vladl\u0131\u011fa g\u00f6t\u00fcr\u00fcb saxlad\u0131\u011f\u0131 SSR\u0130 Xalq artisti, b\u0259st\u0259kar Rauf Hac\u0131yevi d\u0259 \u00f6z ail\u0259l\u0259rin\u0259 aid etdiyini qeyd ed\u0259n Fatma xan\u0131m yaz\u0131r: \u201cRauf m\u0259d\u0259niyy\u0259t naziri olark\u0259n bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 P\u0259ri xan\u0131m\u0131n o\u011flu \u018fl\u0259kb\u0259r b\u0259y Top\u00e7uba\u015fovla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb. Onlar \u018flim\u0259rdan b\u0259yin v\u0259 P\u0259ri xan\u0131m\u0131n m\u0259zarlar\u0131n\u0131 ziyar\u0259t edib, b\u0259rab\u0259r \u015f\u0259kill\u0259r \u00e7\u0259kdiribl\u0259r. Rauf onlar\u0131n q\u0259birl\u0259rind\u0259n torpaq g\u0259tirib, Bak\u0131da F\u0259xri Xiyabandak\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y v\u0259 H\u0259nif\u0259 xan\u0131m\u0131n q\u0259birl\u0259rin\u0259 torpaq t\u00f6k\u00fcb\u201d.<\/p>\n<p>Xarici \u00f6lk\u0259d\u0259ki qohumlarla m\u0259ktubla\u015fma\u011f\u0131n qorxulu oldu\u011funu yazan Fatma xan\u0131m \u0259misi S\u0259ff\u0259t Z\u0259rdabi haqq\u0131nda da Z\u0259rif\u0259 xan\u0131mdan m\u0259lumat almaq ist\u0259yir: \u201cS\u0259ff\u0259t b\u0259yl\u0259 1970-ci ild\u0259n \u0259laq\u0259miz k\u0259silib. N\u0259 \u0259mimd\u0259n, n\u0259 onun arvad\u0131 N\u0259fis\u0259 xan\u0131mdan x\u0259b\u0259rimiz yoxdur. Z\u0259rif\u0259 xan\u0131m, b\u0259lk\u0259 siz onlar bar\u0259sind\u0259 bir \u015fey bilirsiniz? Ax\u0131r\u0131nc\u0131 m\u0259ktubu Raufa 1970-ci ild\u0259 yaz\u0131b\u201d.<\/p>\n<p>\u018fmisi S\u0259ff\u0259t b\u0259yin Ankarada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u0259ktubun \u0259vv\u0259lind\u0259 qeyd ed\u0259n Fatma xan\u0131m\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 faktlardan b\u0259lli olur ki, onun Parisd\u0259, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ya\u015fayan qohumlarla \u0259laq\u0259si v\u0259 bar\u0259l\u0259rind\u0259 m\u0259lumat\u0131 olub. S.Z\u0259rdabi il\u0259 d\u0259 Rauf Hac\u0131yev vasit\u0259sil\u0259 \u0259laq\u0259 saxlay\u0131b. Ayd\u0131n olur ki, S\u0259ff\u0259t b\u0259y bac\u0131s\u0131 Q\u0259ribsoltan\u0131n \u00f6vlad\u0131 kimi q\u0259bul etdiyi m\u0259\u015fhur b\u0259st\u0259kar Rauf Hac\u0131yevl\u0259\u00a0 1970-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259ktubla\u015f\u0131b. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki,indiy\u0259d\u0259k bu m\u0259ktublar\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259q olmad\u0131q, inan\u0131r\u0131q ki, Rauf Hac\u0131yevin ail\u0259si bu m\u0259ktublar\u0131n v\u0259 arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnaslara k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi irsinin davam\u00e7\u0131s\u0131, T\u00fcrkiy\u0259nin m\u0259\u015fhur m\u00fch\u0259ndisl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fchacir t\u0259\u015fkilatlarda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n, \u201cT\u00fcrk izi\u201d, \u201cM\u00fccahid\u201d d\u0259rgil\u0259rind\u0259 ideoloji m\u00fcbariz\u0259 aparan S\u0259ff\u0259t Z\u0259rdabi \u015f\u0259xsiyy\u0259ti g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00f6yr\u0259n\u0259c\u0259yi \u0259n maraql\u0131 obrazlardand\u0131r. Sad\u0259c\u0259 biz bu i\u015f\u0259 ba\u015flad\u0131q.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycan\u0131n bu intellektual m\u00fcbariz o\u011flunun ail\u0259 h\u0259yat\u0131 v\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n n\u0259 zaman d\u0259yi\u015fm\u0259si d\u0259 h\u0259l\u0259 \u00f6yr\u0259nilm\u0259yib. M\u0259tbu v\u0259 i\u015f f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259ld\u0259 etdiyimiz faktlar onu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, S.Z\u0259rdabi 1970-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r ya\u015fay\u0131b. \u201cT\u00fcrkiy\u0259 M\u00fch\u0259ndislik X\u0259b\u0259rl\u0259ri\u201d d\u0259rgisinin 1969-cu ild\u0259 burax\u0131lan say\u0131ndak\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259r b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 S.Z\u0259rdabinin T\u00fcrkiy\u0259 M\u00fch\u0259ndisl\u0259r c\u0259miyy\u0259tinin \u00fczv\u00fc oldu\u011fu v\u0259 1130 sayl\u0131 \u00fczvl\u00fck v\u0259siq\u0259si da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 m\u0259lum olur. Midh\u0259t b\u0259yin q\u0131z\u0131 Fatma Z\u0259rdabinin yuxar\u0131da haqq\u0131nda b\u0259hs olunan m\u0259ktubuna \u0259sas\u0259n d\u0259 bu q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. S.Z\u0259rdabi N\u0259srin xan\u0131mla ail\u0259 h\u0259yat\u0131 qursa da, bu evlilik bar\u0259d\u0259, \u00f6vladlar\u0131n\u0131n olub-olmamas\u0131 haqda da m\u0259lumat yoxdur. \u0130nan\u0131r\u0131q ki, g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin bu m\u00fcbariz o\u011flunun h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini yet\u0259rinc\u0259 t\u0259dqiq ed\u0259c\u0259k, Az\u0259rbaycan S\u0259ff\u0259t b\u0259yi daha yax\u0131ndan tan\u0131yacaq.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cOt k\u00f6k\u00fc \u00fcst\u0259 bit\u0259r\u201d deyibl\u0259r. Atalar\u0131n ba\u015fqa bir misal\u0131 da var: \u201cK\u00f6ks\u00fcz a\u011fac bar verm\u0259z\u201d. Mill\u0259ti m\u0259n\u0259vi bax\u0131mdan ucaldan, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259saslar\u0131n\u0131 yaradan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi d\u0259 \u00f6z soy-k\u00f6k\u00fc \u00fcst\u00fcnd\u0259 qol-budaq atd\u0131. Babas\u0131 R\u0259him b\u0259yin xarakterind\u0259n, t\u0259rbiy\u0259sind\u0259n do\u011fan keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib oldu v\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck miqyasl\u0131 i\u015fl\u0259r g\u00f6rd\u00fc. H\u0259s\u0259n b\u0259y bu yana\u015fman\u0131, t\u0259rbiy\u0259ni \u00f6z ail\u0259sin\u0259 da\u015f\u0131d\u0131, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":20154,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":{"0":"post-21525","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-kinci-zrdab-ziyali-qzet-tbitsunas"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin varisi - Z\u0259rdab.com<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin varisi - Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201cOt k\u00f6k\u00fc \u00fcst\u0259 bit\u0259r\u201d deyibl\u0259r. Atalar\u0131n ba\u015fqa bir misal\u0131 da var: \u201cK\u00f6ks\u00fcz a\u011fac bar verm\u0259z\u201d. Mill\u0259ti m\u0259n\u0259vi bax\u0131mdan ucaldan, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259saslar\u0131n\u0131 yaradan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi d\u0259 \u00f6z soy-k\u00f6k\u00fc \u00fcst\u00fcnd\u0259 qol-budaq atd\u0131. Babas\u0131 R\u0259him b\u0259yin xarakterind\u0259n, t\u0259rbiy\u0259sind\u0259n do\u011fan keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib oldu v\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck miqyasl\u0131 i\u015fl\u0259r g\u00f6rd\u00fc. H\u0259s\u0259n b\u0259y bu yana\u015fman\u0131, t\u0259rbiy\u0259ni \u00f6z ail\u0259sin\u0259 da\u015f\u0131d\u0131, [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2015-11-19T20:43:39+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2015-12-18T20:23:48+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/H\u0259s\u0259n-b\u0259y-Z\u0259rdabi.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"666\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"34 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"headline\":\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin varisi\",\"datePublished\":\"2015-11-19T20:43:39+00:00\",\"dateModified\":\"2015-12-18T20:23:48+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525\"},\"wordCount\":6718,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/H\u0259s\u0259n-b\u0259y-Z\u0259rdabi.jpg\",\"articleSection\":[\"H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130\"],\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525\",\"name\":\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin varisi - Z\u0259rdab.com\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/H\u0259s\u0259n-b\u0259y-Z\u0259rdabi.jpg\",\"datePublished\":\"2015-11-19T20:43:39+00:00\",\"dateModified\":\"2015-12-18T20:23:48+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/H\u0259s\u0259n-b\u0259y-Z\u0259rdabi.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/H\u0259s\u0259n-b\u0259y-Z\u0259rdabi.jpg\",\"width\":666,\"height\":500,\"caption\":\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin varisi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\",\"name\":\"Z\u0259rdab.com\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin varisi - Z\u0259rdab.com","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin varisi - Z\u0259rdab.com","og_description":"\u201cOt k\u00f6k\u00fc \u00fcst\u0259 bit\u0259r\u201d deyibl\u0259r. Atalar\u0131n ba\u015fqa bir misal\u0131 da var: \u201cK\u00f6ks\u00fcz a\u011fac bar verm\u0259z\u201d. Mill\u0259ti m\u0259n\u0259vi bax\u0131mdan ucaldan, az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259saslar\u0131n\u0131 yaradan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi d\u0259 \u00f6z soy-k\u00f6k\u00fc \u00fcst\u00fcnd\u0259 qol-budaq atd\u0131. Babas\u0131 R\u0259him b\u0259yin xarakterind\u0259n, t\u0259rbiy\u0259sind\u0259n do\u011fan keyfiyy\u0259tl\u0259r\u0259 sahib oldu v\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck miqyasl\u0131 i\u015fl\u0259r g\u00f6rd\u00fc. H\u0259s\u0259n b\u0259y bu yana\u015fman\u0131, t\u0259rbiy\u0259ni \u00f6z ail\u0259sin\u0259 da\u015f\u0131d\u0131, [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525","og_site_name":"Z\u0259rdab.com","article_published_time":"2015-11-19T20:43:39+00:00","article_modified_time":"2015-12-18T20:23:48+00:00","og_image":[{"width":666,"height":500,"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/H\u0259s\u0259n-b\u0259y-Z\u0259rdabi.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"34 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"headline":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin varisi","datePublished":"2015-11-19T20:43:39+00:00","dateModified":"2015-12-18T20:23:48+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525"},"wordCount":6718,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/H\u0259s\u0259n-b\u0259y-Z\u0259rdabi.jpg","articleSection":["H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130"],"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525","name":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin varisi - Z\u0259rdab.com","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/H\u0259s\u0259n-b\u0259y-Z\u0259rdabi.jpg","datePublished":"2015-11-19T20:43:39+00:00","dateModified":"2015-12-18T20:23:48+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#primaryimage","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/H\u0259s\u0259n-b\u0259y-Z\u0259rdabi.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/H\u0259s\u0259n-b\u0259y-Z\u0259rdabi.jpg","width":666,"height":500,"caption":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=21525#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.zerdab.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin varisi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/","name":"Z\u0259rdab.com","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21525","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=21525"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21525\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21527,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/21525\/revisions\/21527"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/20154"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=21525"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=21525"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=21525"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}