{"id":23262,"date":"2016-08-06T17:12:20","date_gmt":"2016-08-06T13:12:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262"},"modified":"2016-08-06T17:13:41","modified_gmt":"2016-08-06T13:13:41","slug":"z%c9%99rdabisunasliga-tohf%c9%99-z%c9%99rdabisev%c9%99rl%c9%99r%c9%99-misilsiz-h%c9%99diyy%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262","title":{"rendered":"Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa t\u00f6hf\u0259, Z\u0259rdabisev\u0259rl\u0259r\u0259 misilsiz h\u0259diyy\u0259"},"content":{"rendered":"<p><strong>Sona xan\u0131m V\u0259liyeva Az\u0259rbaycan oxucusuna \u0259rm\u0259\u011fan, kitabsev\u0259rl\u0259r\u0259 s\u00fcrpriz b\u0259x\u015f edib. Onun ictimai fikir d\u00fchalar\u0131m\u0131zdan say\u0131lan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi bar\u0259d\u0259 roman\u0131 yenic\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb.<\/strong><\/p>\n<p>Dey\u0259 bil\u0259rsiniz ki, \u201c\u0259rm\u0259\u011fan\u201d ifad\u0259si ba\u015fad\u00fc\u015f\u00fcl\u0259ndir, raz\u0131y\u0131q. G\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda orijinal, sanball\u0131, dol\u011fun yazma\u011f\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 iri h\u0259cmli \u0259s\u0259r yaratma\u011f\u0131n m\u00fc\u0259llif\u0259 hans\u0131 qay\u011f\u0131lar, axtar\u0131\u015flar, c\u0259fa ya\u015fatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259 g\u0259tirm\u0259k kifay\u0259tdir ki, bu fikr\u0259 s\u00f6zs\u00fcz-s\u00f6hb\u0259tsiz \u015f\u0259rik \u00e7\u0131xasan. S\u00fcrpriz\u0259 imza atmaq is\u0259 h\u0259r yazar\u0131n i\u015fi olmad\u0131\u011f\u0131ndan kitabla ba\u011fl\u0131 r\u0259yim\u0259 h\u0259min aspekt\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259kd\u0259n ba\u015flamaq ist\u0259rdim.<\/p>\n<p>Bir vaxtlar c\u0259miyy\u0259td\u0259 el\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131 ki, siyas\u0259timizin, \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n, elmimizin&#8230; \u015fah zirv\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 silsil\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259r, roman v\u0259 povestl\u0259r q\u0259l\u0259m\u0259 almaq g\u00f6rk\u0259mli q\u0259l\u0259m ustadlar\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259sna haqq\u0131d\u0131r. H\u0259qiq\u0259td\u0259 d\u0259 onlar\u0131n imzalar\u0131 oxucu d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ah\u0259nr\u00fcba kimi \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7\u0259kirdi. Bax bel\u0259c\u0259 bu hissl\u0259rin t\u0259siri alt\u0131nda Yusif V\u0259zir \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minlinin, M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadinin, Mirz\u0259 \u0130brahimovun&#8230; oxudu\u011fum,\u00a0 xalq\u0131m\u0131z\u0131n korifeyl\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259rini s\u0131ralasaq, bir kitabxana al\u0131nard\u0131.<\/p>\n<p>Sona xan\u0131m V\u0259liyeva is\u0259 \u201c\u0130\u015f\u0131\u011fa ged\u0259n yol\u201d roman\u0131n\u0131 \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirm\u0259kl\u0259 g\u00f6rk\u0259mli yazarlar\u0131m\u0131z\u0131n da indiy\u0259d\u0259k etm\u0259diyi, nasirl\u0259rimizin bug\u00fcn\u0259c\u0259n toxunmad\u0131\u011f\u0131 bir m\u0259tl\u0259bi realla\u015fd\u0131raraq H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6rn\u0259k h\u0259yat\u0131n\u0131n \u0259d\u0259bi-b\u0259dii h\u0259llini tapd\u0131\u011f\u0131 dol\u011fun v\u0259 bitkin bir \u0259s\u0259rl\u0259 m\u00fcasir \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda yeniliy\u0259 imza at\u0131b. Sona xan\u0131m\u0131n bu kitab\u0131 ona g\u00f6r\u0259 Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa t\u00f6hf\u0259, Z\u0259rdabisev\u0259rl\u0259r\u0259 misilsiz h\u0259diyy\u0259, xalq\u0131m\u0131za v\u0259 b\u00fct\u00fcn c\u0259miyy\u0259timiz\u0259 xo\u015f s\u00fcrprizdir ki, nuru g\u00fcn\u0259\u015ft\u0259k s\u00f6nm\u0259z insan\u0131n bioqrafiyas\u0131na \u015f\u0259f\u0259q sa\u00e7an ilk b\u00f6y\u00fck h\u0259cmli b\u0259dii \u0259s\u0259r, milli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zda \u0259b\u0259di yerini tutacaq birinci romand\u0131r. Tam s\u0259mimiyy\u0259tl\u0259 deyir\u0259m, bel\u0259 fundamental missiyan\u0131n \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259kc\u0259 istedad v\u0259 z\u0259hm\u0259t kifay\u0259t deyil. H\u0259m d\u0259 c\u0259sar\u0259tli, d\u00f6z\u00fcml\u00fc, irad\u0259li olmal\u0131, h\u0259r ifad\u0259ni, l\u00f6vh\u0259ni, obraz\u0131 m\u0259ntiqi, dol\u011fun, r\u0259ssam m\u0259har\u0259ti il\u0259 canland\u0131rma\u011f\u0131, hadis\u0259l\u0259rin tarixi\u00a0 reall\u0131q bax\u0131m\u0131ndan t\u0259qdimat\u0131n\u0131\u00a0 diqq\u0259td\u0259\u00a0 saxlama\u011f\u0131 bacarmal\u0131san.<\/p>\n<p>Z\u0259nnimc\u0259, Z\u0259rdabi m\u00f6vzusunun romann\u0259visliy\u0259 \u00e7ox gec g\u0259tirilm\u0259sinin s\u0259b\u0259bini nasirl\u0259rimizd\u0259n, publisistl\u0259rimizd\u0259n \u00f6nc\u0259 onun \u00f6z\u00fcn\u00fcn bioqrafiyas\u0131n\u0131n z\u0259nginliyind\u0259, barl\u0131-b\u0259hr\u0259li, k\u00f6kl\u00fc v\u0259 bitkin varl\u0131q olmas\u0131nda axtarmal\u0131y\u0131q. Yad\u0131mdad\u0131r, bir m\u0259clisd\u0259 Z\u0259rdabinin kimliyi, xidm\u0259tl\u0259ri bar\u0259d\u0259 geni\u015f polemika a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Maarif\u00e7i, t\u0259bi\u0259t\u015f\u00fcnas, astronom, aqronom, teatr\u015f\u00fcnas, jurnalist &#8211; bir s\u00f6zl\u0259, h\u0259r k\u0259s ciddi-c\u0259hdl\u0259 m\u0259tl\u0259bi \u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259r\u0259f \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, bu b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tin \u0259n m\u00fcxt\u0259lif m\u00f6vzulu \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n sitatlar g\u0259tirirdi. N\u0259hay\u0259td\u0259 g\u00f6rd\u00fck ki, \u0259g\u0259r m\u00fczakir\u0259 zaman\u0131 sadalanan f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259l\u0259rind\u0259n hans\u0131sa birini \u00fcst\u00fcn tutsaq, onda kimins\u0259 haqq\u0131n\u0131 tapdalaya bil\u0259rik. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 yekun\u00a0 q\u0259na\u0259t bel\u0259 oldu: H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi Az\u0259rbaycan\u0131n, \u015e\u0259rqin, m\u00fct\u0259r\u0259qqi b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin q\u0131z\u0131l fondudur.<\/p>\n<p>Sona xan\u0131m\u0131n Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 ictimai fikri qar\u015f\u0131s\u0131nda layiqli xidm\u0259tinin inikas\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y obraz\u0131n\u0131n m\u0259har\u0259tl\u0259 t\u0259svirind\u0259, hadis\u0259l\u0259ri obyektiv, xronoloji ard\u0131c\u0131ll\u0131qla q\u0259l\u0259m\u0259 almas\u0131nda \u00f6z ifad\u0259sini tap\u0131b. Buna q\u0259d\u0259r m\u0259n m\u00fc\u0259llifin \u201cArazbar\u0131\u201d v\u0259 \u201c\u00c7\u0259hray\u0131 r\u0259ngli d\u00fcnyam\u201d \u015feirl\u0259r kitablar\u0131n\u0131 oxuyanda k\u00f6vr\u0259k hissl\u0259r ke\u00e7irmi\u015f, saf, m\u00fcbh\u0259m insan duy\u011fular\u0131n\u0131n t\u0259sirli ifad\u0259l\u0259rl\u0259, dol\u011fun misralarla nec\u0259 z\u0259rif v\u0259 lakonik t\u0259rzd\u0259 ifad\u0259 olundu\u011fundan t\u0259sirl\u0259nmi\u015f, \u00fcr\u0259k s\u00f6zl\u0259rimi q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131m. N\u0259sr, irih\u0259cmli \u0259s\u0259rl\u0259r is\u0259 bir q\u0259d\u0259r f\u0259rqlidir, burada yazar\u0131n meydan\u0131 geni\u015f olur.\u00a0Amma bu roman\u0131 oxuyanda da g\u00f6r\u00fcrs\u0259n ki, m\u00fc\u0259llif \u00f6z \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259<\/p>\n<p>sadiq qalaraq n\u0259srin verdiyi bu gen-bol imkanlardan sui-istifad\u0259 etmir, \u0259ksin\u0259, h\u0259r k\u0259lm\u0259y\u0259, h\u0259r ifad\u0259y\u0259 b\u00f6y\u00fck say\u011f\u0131 v\u0259 h\u0259ssasl\u0131qla yana\u015f\u0131r. M\u00fc\u0259llif m\u00f6vzuya qaran\u0259f\u0259s, \u00e7aparaq m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6st\u0259rmir. Z\u0259nnimc\u0259, bu \u0259s\u0259rin yaz\u0131lmas\u0131na haz\u0131rl\u0131q tarixc\u0259sini 3-5 ill\u0259 \u00f6l\u00e7m\u0259k olmaz. Sona xan\u0131m\u0131n \u201cKaspi\u201dnin n\u0259\u015frini b\u0259rpa etdiyi, ona ikinci h\u0259yat verdiyi, ba\u015f redaktoru kimi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 1999-cu il diqq\u0259timi \u00e7\u0259kir. Rusdilli, amma ba\u015fdan-aya\u011fa milli \u201cKaspi\u201d el\u0259 \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin yenid\u0259n vuran n\u0259bzi, dir\u00e7\u0259l\u0259n n\u0259f\u0259si idi. Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal tarixind\u0259 \u0259v\u0259zsiz rol oynam\u0131\u015f \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fovun 1898-ci ild\u0259 q\u0259zetin\u00a0 ba\u015f redaktoru v\u0259zif\u0259sin\u0259 g\u0259tirilm\u0259sinin s\u0259b\u0259bkar\u0131 v\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskar\u0131 da el\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y olub. Amma bu etimad q\u0259tiyy\u0259n yax\u0131n qohumluq \u0259laq\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 deyildi. \u018flim\u0259rdan b\u0259y m\u0259hz d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn tan\u0131nm\u0131\u015f, m\u00fct\u0259r\u0259qqi xadiml\u0259rind\u0259n oldu\u011funa, i\u015fg\u00fczarl\u0131\u011f\u0131na, ictimai-siyasi bax\u0131\u015flar\u0131na g\u00f6r\u0259 se\u00e7ilmi\u015fdi. \u018fs\u0259rd\u0259 \u201cKaspi\u201d \u0259traf\u0131nda c\u0259ml\u0259\u015f\u0259n obrazlar\u0131n, qabar\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259qdim edil\u0259n\u00a0 insanlar\u0131n h\u0259r biri milli m\u0259tbuat tariximizin\u00a0 yadda\u015f\u0131nda d\u0259rin iz buraxm\u0131\u015f imza sahibl\u0259ridir. V\u0259 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Qafqazda yegan\u0259 g\u00fcnd\u0259lik q\u0259zet say\u0131lan \u201cKaspi\u201dni b\u00fct\u00fcn Rusiyada tan\u0131dan bu insanlar \u201cH\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u015finelind\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131qlar\u0131n\u0131\u201d dil\u0259 g\u0259tirm\u0259kd\u0259n q\u00fcrur duyurdular.<\/p>\n<p>Sona xan\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u0259sr\u0259 qovu\u015fdurdu\u011fu iki y\u00fczilliyin yadigar\u0131n\u0131n estafet \u00e7\u0259l\u0259nginin layiqli \u0259ll\u0259rd\u0259 oldu\u011funu \u0259m\u0259li i\u015fi il\u0259 t\u0259sdiql\u0259y\u0259 bildi. Bu d\u0259st-x\u0259tt XXI \u0259srd\u0259 yeni \u00e7alarlarla z\u0259nginl\u0259\u015fdirilm\u0259kd\u0259dir. S\u00f6z yox ki, S.V\u0259liyevan\u0131n kaspi\u015f\u00fcnas kimi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 hans\u0131sa m\u0259qamlarda z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131qla, H\u0259s\u0259n b\u0259yl\u0259 k\u0259si\u015fib. Z\u0259nginl\u0259\u015f\u0259n m\u0259lumat bazas\u0131 is\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131n\u0131, yazar\u0131 he\u00e7 vaxt rahat buraxa bilm\u0259zdi. Budur, n\u0259tic\u0259 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnd\u0259dir; Bak\u0131da b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkirin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan n\u0259\u015friyyat\u0131n n\u0259fis \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7ap etdiyi 767 s\u0259hif\u0259lik roman oxucular\u0131n ixtiyar\u0131na verilib.<\/p>\n<p>\u018fziz oxucu, \u0259s\u0259rin h\u0259cmi s\u0259ni m\u00fctali\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kindirm\u0259sin. R\u0259van dili, \u00fcslubu, hadis\u0259l\u0259rin z\u0259rg\u0259r d\u0259qiqliyi il\u0259 s\u0131ralanmas\u0131, rastla\u015faca\u011f\u0131n obrazlar\u0131n s\u0259ciyy\u0259si v\u0259 dig\u0259r bir \u00e7ox keyfiyy\u0259tl\u0259r h\u0259cm s\u0259ddini asanl\u0131qla a\u015fma\u011f\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259k\u00e7isi olacaq. \u0130nan\u0131ram ki, roman\u0131 oxuyub m\u0259n\u0259vi z\u00f6vq alacaq, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi il\u0259 yol ged\u0259n, h\u0259r biri milli q\u00fcrurumuz olan insanlar\u0131n ke\u00e7dikl\u0259ri h\u0259yat yolu haqq\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131n bilgil\u0259rd\u0259n m\u0259mnun qalacaqsan. \u018fmin olacaqsan ki, Tanr\u0131 bu c\u00fcr \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri xalqa el\u0259-bel\u0259 b\u0259x\u015f etmir, onlar z\u0259man\u0259nin sifar\u0131\u015fi, diqt\u0259si il\u0259 yeti\u015firl\u0259r v\u0259 hans\u0131 d\u00f6vrd\u0259 ya\u015famas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 maarif\u00e7ilik missiyas\u0131n\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 kimi tan\u0131n\u0131rlar.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn \u201cmaarif\u00e7ilik\u201d ifad\u0259sini m\u0259qbul saymayanlar, q\u0259bul etm\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259nl\u0259r d\u0259 var. Amma m\u0259nim q\u0259na\u0259tim budur ki, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc minillikd\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n yaln\u0131z libas\u0131m\u0131z, yerl\u0259rin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc, g\u00f6zl\u0259ri qama\u015fd\u0131ran elmi-texniki nailiyy\u0259tl\u0259rdir, qafalarda, bax\u0131\u015flarda, niyy\u0259tl\u0259rd\u0259 maarif\u00e7iliy\u0259, islahatlara h\u0259l\u0259 d\u0259 ciddi ehtiyac var. B\u0259\u015f\u0259r elminin be\u015fiyi say\u0131lan \u015e\u0259rq\u0259 baxaq &#8211; qan i\u00e7\u0259risind\u0259 bo\u011fulur, qanunlarda, m\u00fcq\u0259dd\u0259s kitablarda yaz\u0131lanlar bir k\u0259narda qal\u0131b, g\u00fcc, silah, vandalizm meydan sulay\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259ti XIX \u0259srd\u0259 Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundovdan sonra ikinci b\u00f6y\u00fck d\u00fchan\u0131n, yenilik\u00e7inin, maarif\u00e7inin p\u0259rv\u0259ri\u015fin\u0259 &#8211; G\u00fcn\u0259\u015fin do\u011fu\u015funa m\u00fcnt\u0259zir idi. O G\u00fcn\u0259\u015f K\u00fcr q\u0131ra\u011f\u0131ndan do\u011facaqd\u0131&#8230;<\/p>\n<p>\u018fs\u0259r 1848-ci ilin q\u0131zmar iyul g\u00fcnl\u0259rinin birind\u0259 K\u00fcr sahilinin t\u0259sviri il\u0259 ba\u015flay\u0131r. M\u00fc\u0259llif ba\u015flan\u011f\u0131cda \u201c1848\u201d r\u0259q\u0259mini t\u0259sad\u00fcf\u0259n se\u00e7m\u0259yib. Bununla\u00a0 oxucuya sanki mesaj verilir ki, az qala, b\u00fct\u00fcn Avropan\u0131, Rusiyan\u0131 \u00e7alxalayan 1848-ci ilin siyasi hadis\u0259l\u0259ri \u015e\u0259rq\u0259, Az\u0259rbaycana da t\u0259sirsiz \u00f6t\u00fc\u015fm\u0259y\u0259c\u0259k. V\u0259 mill\u0259tin \u015f\u0259raf\u0259tli o\u011fullar\u0131 milli dir\u00e7\u0259li\u015f prosesinin s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck yola \u00e7\u0131xmal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n<p>Ata-babas\u0131 da onun bu c\u00fcr b\u00f6y\u00fcm\u0259sini ist\u0259yirdi. Arzu, m\u0259qs\u0259d\u00a0 K\u00fcr q\u0131ra\u011f\u0131nda nadir bal\u0131qqula\u011f\u0131 tapan 6 ya\u015fl\u0131 H\u0259s\u0259n\u0259 babas\u0131 R\u0259him b\u0259yin hikm\u0259tind\u0259n boylan\u0131r: \u201cBu bal\u0131qqula\u011f\u0131 s\u0259nin damarlar\u0131nda axan qan\u0131n, al\u0131b-verdiyin n\u0259f\u0259sin s\u0259sini s\u0259n\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r. Dem\u0259li, dinl\u0259diyin s\u0259s K\u00fcr\u00fcn yox, s\u0259nin i\u00e7inin s\u0259sidir\u201d. Babas\u0131 ona h\u0259yat\u0131 boyu \u0259hat\u0259sind\u0259ki insanlar\u0131 &#8211; yax\u0131nl\u0131-uzaql\u0131, do\u011fmal\u0131-yadl\u0131 h\u0259r k\u0259si dinl\u0259m\u0259yi, k\u00f6m\u0259k \u0259li uzatma\u011f\u0131, q\u0259rar q\u0259bulunda i\u00e7ind\u0259n g\u0259l\u0259n xeyirxah s\u0259s\u0259 qulaq asma\u011f\u0131 v\u0259 bu s\u0259sin ard\u0131nca getm\u0259yi t\u00f6vsiy\u0259 edir.<\/p>\n<p>Atas\u0131 S\u0259lim b\u0259y yax\u015f\u0131 bilirdi ki, m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259r \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n Qafqazda v\u0259 m\u00fcs\u0259lman ucqarlar\u0131nda yeritdiyi c\u0259hal\u0259t siyas\u0259tinin yed\u0259yind\u0259 getdiyind\u0259n oralardak\u0131 ab-hava \u201cq\u0259bir evin\u0259 kimi oxumal\u0131\u201d m\u00fcq\u0259dd\u0259s k\u0259lam\u0131na m\u00fcxalifdir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259\u00a0 o\u011fluna\u00a0 izah edir ki, onu molla\u00a0 yan\u0131na yaln\u0131z yaz\u0131b-oxuma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259tirib. H\u0259s\u0259ni g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 var-d\u00f6vl\u0259tinin sahibi, torpaqlar\u0131n\u0131n \u0259kin\u00e7isi yox, arzular\u0131n\u0131n \u0259kin\u00e7isi kimi g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yir.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y valideyninin arzulad\u0131\u011f\u0131 yolun yol\u00e7usu olur. Atalar deyib ki, g\u0259z\u0259n aya\u011fa da\u015f d\u0259y\u0259r. Piyada, at belind\u0259, faytonda yollar onu haralara qovu\u015fdurmur?! Sevin\u0259n, birinciliy\u0259 imza atan g\u00fcnl\u0259ri d\u0259 olur, s\u00f6z\u00fcn m\u00fcst\u0259qim m\u0259nas\u0131nda aya\u011f\u0131na da\u015f d\u0259y\u0259n, s\u0259fan\u0131n c\u0259fas\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyi anlar da. Tanr\u0131 bu m\u0259nada \u015f\u0259xsi \u015f\u00f6hr\u0259t\u0259 laqeyd yana\u015fan H\u0259s\u0259n b\u0259yin niyy\u0259tin\u0259, c\u0259sar\u0259tin\u0259, z\u0259ngin m\u00fctali\u0259sin\u0259, d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bax\u0131b onu bir s\u0131ra sah\u0259l\u0259rd\u0259 birinci olmaq xo\u015fb\u0259xtliyi il\u0259 m\u00fckafatland\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y \u015f\u00f6hr\u0259tp\u0259r\u0259stliyi, xudp\u0259s\u0259ndliyi \u00f6z\u00fcn\u0259 yax\u0131n buraxmad\u0131\u011f\u0131ndan sad\u0259liyi onu d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn tan\u0131nm\u0131\u015f ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n da,\u00a0 sad\u0259 insanlar\u0131n\u0131n da n\u0259z\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fctm\u00fc\u015f, h\u00f6rm\u0259t-izz\u0259t sahibin\u0259 \u00e7evirmi\u015fdi. Bu G\u00fcn\u0259\u015f qay\u0259lini c\u0259miyy\u0259td\u0259 ucaldan \u0259sas amill\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u0259traf\u0131nda \u00f6z\u00fc kimi s\u0259yyar\u0259l\u0259rin d\u00f6vr etm\u0259sind\u0259 idi&#8230;<\/p>\n<p>\u018fs\u0259r iki hiss\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir. Birinci hiss\u0259 ads\u0131zd\u0131r. M\u00fc\u0259llif 446 s\u0259hif\u0259nin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sind\u0259 q\u0259hr\u0259man\u0131n\u0131 yol \u00fcst\u0259, s\u0259f\u0259rd\u0259 t\u0259svir edir, XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 \u0259yal\u0259tl\u0259rinin m\u0259nz\u0259r\u0259sini yarad\u0131r. B\u00f6y\u00fck rus m\u00fct\u0259f\u0259kkiri Aleksandr Radi\u015f\u015fevin \u201cPeterburqdan Moskvaya s\u0259yah\u0259t\u201dind\u0259 oldu\u011fu kimi, s\u0259f\u0259r boyu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259r detallar\u0131 il\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131n\u0131r, oxucunun m\u0259saf\u0259 ba\u015f\u0131na yor\u011fun \u00e7atmamas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Tiflisin, \u015eamax\u0131n\u0131n, G\u0259nc\u0259nin, Quban\u0131n, \u0130r\u0259van\u0131n, Nax\u00e7\u0131van\u0131n, \u015eu\u015fan\u0131n&#8230; tarixind\u0259n b\u0259hs edilir.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259yin s\u0259yah\u0259tind\u0259 m\u0259qs\u0259d az\u0259rbaycanl\u0131 kas\u0131b u\u015faqlar\u0131n pulsuz t\u0259hsili \u00fc\u00e7\u00fcn yarad\u0131lan Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259tin\u0259 v\u0259sait toplamaq olsa da, \u0259slind\u0259, ba\u015fl\u0131ca niyy\u0259ti yaradaca\u011f\u0131 q\u0259zetin dayaq, d\u0259st\u0259k n\u00f6qt\u0259l\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilm\u0259si idi. H\u0259s\u0259n b\u0259yin bu m\u0259qs\u0259dind\u0259n Moskva D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 oxuyark\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259 yolda\u015flar\u0131, x\u00fcsus\u0259n onu q\u0259lb\u0259n sev\u0259n rektor q\u0131z\u0131 Vera da x\u0259b\u0259rdar idil\u0259r. Onlar Tiflis\u0259, Bak\u0131ya \u00fcnvanlad\u0131qlar\u0131 m\u0259ktublar\u0131nda v\u0259ziyy\u0259tin n\u0259 yerd\u0259 oldu\u011fu il\u0259 maraqlan\u0131rd\u0131lar. Burada bir ha\u015fiy\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xaraq qeyd ed\u0259k ki, m\u00fc\u0259llf ist\u0259s\u0259ydi, h\u0259tta bu s\u0259yyah l\u00f6vh\u0259l\u0259rini ayr\u0131ca povest kimi d\u0259 formala\u015fd\u0131ra bil\u0259rdi. Amma y\u0259qin h\u0259min d\u00f6vr\u0259 daha \u0259trafl\u0131 s\u0259yah\u0259ti ba\u015fqa yazarlar\u0131n \u00f6hd\u0259sin\u0259 buraxma\u011f\u0131, missiyas\u0131n\u0131 aramla yekunla\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 \u00fcst\u00fcn tutub. H\u0259r halda diqq\u0259ti daha qabar\u0131q \u00e7\u0259k\u0259n budur ki, H\u0259s\u0259n b\u0259y ilk Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259tin\u0259 ist\u0259diyi v\u0259saiti toplaya bilm\u0259s\u0259 d\u0259, bunu Bak\u0131 ruslar\u0131 v\u0259 erm\u0259nil\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 ac\u0131nacaql\u0131 hal kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirs\u0259 d\u0259, ba\u015fl\u0131ca m\u0259ram\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r i\u015f g\u00f6r\u0259 bilmi\u015fdi: g\u0259l\u0259c\u0259k milli q\u0259zetin Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259ks\u0259r yerl\u0259rind\u0259 oxucular\u0131n\u0131, yazarlar\u0131n\u0131, d\u0259st\u0259k\u00a0 ver\u0259nl\u0259rini k\u0259\u015ff etmi\u015fdi. O \u015f\u0259xsl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n qismi sonradan g\u00f6rk\u0259mli ictimai-siyasi xadim, na\u015fir, redaktor,\u00a0\u00a0 jurnalist kimi tan\u0131nacaqd\u0131.<\/p>\n<p>B\u0259s, q\u0259zet n\u0259\u015fr etm\u0259k arzusu \u015eamax\u0131 Rus Gimnaziyas\u0131 \u015fagirdinin vaxtil\u0259 b\u0259y\u0259nil\u0259n, m\u00fckafat alan in\u015fas\u0131ndak\u0131 \u201cAz\u0259rbaycanda m\u0259kt\u0259bl\u0259r a\u00e7aca\u011fam\u201d\u00a0 ideal\u0131na zidd deyildi ki? \u018fsla. \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dd\u0259n sonra ata-baba yurdunda yeni \u00fcsullu m\u0259kt\u0259b t\u0259\u015fkil ed\u0259nd\u0259 d\u0259, N\u0259c\u0259f b\u0259y\u0259 \u201cniy\u0259 bizim \u00f6z teatr\u0131m\u0131z yoxdur\u201d sual\u0131n\u0131 verm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259y\u0259r\u0259k 1873-c\u00fc ilin mart ay\u0131nda M.F.Axundovun \u201cS\u0259rg\u00fcz\u0259\u015fti-v\u0259ziri-xani-L\u0259nk\u0259ran\u201d \u0259s\u0259rini tama\u015faya qoyanda da n\u0259z\u0259r-diqq\u0259ti yen\u0259 q\u0259zet\u00e7ilikd\u0259 idi. Bilirdi ki, m\u0259kt\u0259b d\u0259, teatr da n\u00fcfuzedici auditoriya olmalar\u0131na baxmayaraq, t\u0259bli\u011fat-t\u0259\u015fviqat imkanlar\u0131 bax\u0131m\u0131ndan q\u0259zetl\u0259 b\u0259hs\u0259 gir\u0259 bilm\u0259zl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llif \u0259s\u0259rd\u0259 bu fikri \u0259sasland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259rdabl\u0131 g\u0259ncin Moskvadak\u0131 t\u0259l\u0259b\u0259lik ill\u0259rinin t\u0259svirl\u0259rini verir. H\u0259s\u0259n xalq\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n v\u0259 dig\u0259r siyasi c\u0259r\u0259yanlar\u0131n t\u00fc\u011fyan etdiyi Rusiyada d\u0259rc olunan m\u0259tbu n\u0259\u015frl\u0259rin, MDU-nun rektoru S.M.Solovyovun \u015f\u0259xsi kitabxanas\u0131ndak\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rin m\u00fctali\u0259sind\u0259n g\u00f6r\u00fcr ki, media ictimaiyy\u0259t\u0259 t\u0259sir, n\u00fcfuz bax\u0131m\u0131ndan \u0259n g\u00fccl\u00fc, etibarl\u0131 vasit\u0259dir.<\/p>\n<p>\u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin icaz\u0259sinin hans\u0131 s\u0259bir v\u0259 t\u0259mkin hesab\u0131na, hans\u0131 \u0259ziyy\u0259t say\u0259sind\u0259 ba\u015fa g\u0259lm\u0259sinin tarix\u00e7\u0259si il\u0259 tan\u0131\u015fl\u0131q g\u00f6zl\u0259rimiz \u00f6n\u00fcnd\u0259 m\u00fcdrik a\u011fsaqqal simas\u0131n\u0131 canland\u0131r\u0131r. T\u0259yinatlar\u0131 Tiflisin, Bak\u0131n\u0131n, Quban\u0131n d\u00f6vl\u0259t idar\u0259l\u0259rin\u0259 veril\u0259n, haqs\u0131zl\u0131qla bar\u0131\u015fmayan, buna g\u00f6r\u0259 i\u015fini, v\u0259zif\u0259sini itirm\u0259kd\u0259n qorxmayan \u00e7\u0131l\u011f\u0131n, t\u0259l\u0259bkar H\u0259s\u0259n q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lir ki, b\u00f6y\u00fck\u00a0 m\u0259qs\u0259dl\u0259r xatirin\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r he\u00e7 d\u0259 qorxaql\u0131q, uduzmaq deyil, vaxt, imkan qazanmaqd\u0131r. Bak\u0131 qubernatoru\u00a0 a\u011fl\u0131na da g\u0259tirmirdi ki, \u201cpaxar\u201d adland\u0131r\u0131b loyal yana\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d tezlikl\u0259 az qala b\u00fct\u00fcn \u015e\u0259rqd\u0259 ulduz kimi parlayacaq, hakim dair\u0259l\u0259rin ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131na \u00e7evril\u0259c\u0259k, n\u0259\u015frin ilk say\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259y\u0259n 400-d\u0259n \u00e7ox abun\u0259\u00e7i sevimli q\u0259zetl\u0259rinin t\u0259bli\u011find\u0259n, m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n orada t\u0259qdimat\u0131ndan q\u00fcrur hissi ke\u00e7ir\u0259c\u0259kl\u0259r. Bu h\u0259zz c\u0259mi iki il \u00e7\u0259kdi, f\u0259q\u0259t tariximizd\u0259 unudulmaz, m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m hadis\u0259 kimi qald\u0131. \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d raportlar\u0131n, donoslar\u0131n, x\u00fcsusil\u0259\u00a0 erm\u0259ni-rus canf\u0259\u015fanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hesab\u0131na n\u0259\u015frini dayand\u0131rsa da, onun m\u0259tbu m\u00fchitimiz\u0259 s\u0259pdiyi toxum yeni-yeni meyv\u0259l\u0259rini\u00a0 yeti\u015fdirdi.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rin ikinci hiss\u0259sind\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y k\u0259nd\u0259, s\u00f6z\u00fcn \u0259sl m\u0259nas\u0131nda, \u0259kin\u00e7iliy\u0259 qay\u0131tsa da, bu sah\u0259nin \u0259v\u0259zsiz m\u00fct\u0259x\u0259ssisi oldu\u011funu s\u00fcbut ets\u0259 d\u0259, Z\u0259rdabda\u00a0 ilk m\u0259kt\u0259b a\u00e7sa da, q\u0259lbi, niyy\u0259ti bu tribunan\u0131n yan\u0131nda idi. O yen\u0259 Bak\u0131ya d\u00f6n\u0259c\u0259k, ancaq bu d\u0259f\u0259 mahir \u015fahmat\u00e7\u0131 gedi\u015fl\u0259ri il\u0259. Ba\u015f ver\u0259nl\u0259r\u0259 soyuqqanl\u0131 v\u0259 m\u00fcdrik yana\u015fma H\u0259s\u0259n b\u0259yi Hac\u0131 Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevl\u0259 do\u011fmala\u015fd\u0131r\u0131r. Sona xan\u0131m\u0131n \u0259s\u0259rd\u0259 t\u0259qdim etdiyi Hac\u0131 neft v\u0259 milyonlar s\u0259lt\u0259n\u0259tind\u0259n c\u00fczi xeyir g\u00f6r\u0259n Bak\u0131n\u0131n, b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131n maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi ehtiyac duydu\u011fu \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259ndir. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 paytaxtda 100 n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n milyon\u00e7u olsa da, onlar\u0131n yaln\u0131z barmaqla say\u0131lan q\u0259d\u0259ri milliliy\u0259, xalq\u0131n dir\u00e7\u0259li\u015fin\u0259, t\u0259r\u0259qqisin\u0259 maraq\u00a0 g\u00f6st\u0259ribl\u0259r. \u018fks\u0259riyy\u0259tini daha \u00e7ox C\u0259mil a\u011fa kimi Parisin, Londonun barlar\u0131 c\u0259zb edib. H\u0259s\u0259n b\u0259yl\u0259 Ta\u011f\u0131yevi birl\u0259\u015fdir\u0259n, tandem\u0259 \u00e7evir\u0259n bu iki g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tin bir-birini anlamas\u0131, \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 sahibkar\u0131n onun ideyalar\u0131n\u0131 \u0259m\u0259li k\u00f6m\u0259kl\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259si idi. Q\u0259zet t\u0259sisinin m\u00fc\u015fk\u00fcll\u00fcy\u00fcn\u00fc \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259n Hac\u0131n\u0131n \u201cKaspi\u201dni almaq t\u0259klifini b\u0259y\u0259nm\u0259si, na\u015firliyi v\u0259 redaktorlu\u011fu H\u0259s\u0259n b\u0259y\u0259 h\u0259val\u0259 etm\u0259k ist\u0259m\u0259si d\u0259 bundan ir\u0259li g\u0259lirdi. Lakin H.Z\u0259rdabi hakim dair\u0259l\u0259rin ona m\u00fcnasib\u0259tini bildiyind\u0259n q\u0259zet\u0259 \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fovun ba\u015f redaktorluq etm\u0259sini m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr. Bu add\u0131m Hac\u0131 kimi bir insan\u0131 yuxar\u0131lar\u0131n kin-k\u00fcdur\u0259tl\u0259rind\u0259n qorunmaq niyy\u0259ti g\u00fcd\u00fcrd\u00fc: \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d t\u0259qib olunan vaxtlar m\u0259n milli q\u00fcruru, milli m\u0259nafeyi \u00f6z \u015f\u0259xsi maraqlar\u0131ndan yuxar\u0131 tutan bir d\u00f6vl\u0259tli adam tapa bilm\u0259dim dey\u0259m ki, ay v\u0259t\u0259n o\u011flu, g\u0259l bu q\u0259zeti al, birg\u0259 n\u0259\u015fr edib bu mill\u0259ti xilas ed\u0259k. Amma indi d\u00fcnyadak\u0131 m\u00fct\u0259r\u0259qqi insanlarla tan\u0131\u015fl\u0131q, elmin, t\u0259hsilin t\u0259r\u0259qq\u0259si imkan verir ki, bel\u0259 q\u0259zetl\u0259r buraxaq. Sanki bizim milyon\u00e7ular\u0131m\u0131z da ay\u0131l\u0131b, d\u0259yi\u015fib\u201d.<\/p>\n<p>\u201cKaspi\u201dnin u\u011furunu g\u00f6r\u0259nl\u0259r q\u0259zet buraxmaq h\u0259v\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Sonralar ba\u015fqa n\u0259\u015frl\u0259rin m\u0259tbu m\u00fchitimiz\u0259 daxil olmas\u0131nda, milli m\u0259fkur\u0259nin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 sadiq qalmalar\u0131nda bu amilin rolu unudulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llifin \u0259s\u0259rd\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y\u0259 millilik, t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck, islam prizmas\u0131ndan yana\u015fmas\u0131 da geni\u015f t\u0259hlilin m\u00f6vzusudur. H\u0259s\u0259n b\u0259yin \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dd\u0259n c\u00fcc\u0259r\u0259n \u201cT\u0259rc\u00fcman\u201d\u0131n na\u015firi \u0130smay\u0131l b\u0259y Qasp\u0131ral\u0131 il\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259rini dinl\u0259y\u0259rk\u0259n, \u018fli b\u0259y H\u00fcseynzad\u0259 il\u0259\u00a0 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rinin \u201cH\u0259yat\u201d\u0131n\u00a0 yaranmas\u0131n\u0131n t\u0259sirin\u0259 baxark\u0259n millilikl\u0259 b\u0259\u015f\u0259riliyin\u00a0 da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 kimi Bak\u0131ya qonaq g\u0259l\u0259n Maksim Qorkid\u0259, \u015ealyapind\u0259\u00a0 yaratd\u0131\u011f\u0131 xo\u015f t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131 m\u0259ntiqi say\u0131rsan.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rd\u0259 Bak\u0131n\u0131n \u00e7alxaland\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcn ictimai-siyasi m\u0259nz\u0259r\u0259sinin, x\u00fcsusil\u0259 erm\u0259ni riyakarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r Dumas\u0131nda Hac\u0131 Zeynalabdin-H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi-\u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov \u00fc\u00e7l\u00fcy\u00fcn\u00fcn f\u0259aliyy\u0259tinin t\u0259sviri d\u0259 olduqca diqq\u0259t\u00e7\u0259k\u0259n v\u0259 t\u0259sirlidir.<\/p>\n<p>Roman\u0131 s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndir\u0259rk\u0259n H\u0259nif\u0259 xan\u0131m obraz\u0131ndan yan ke\u00e7m\u0259k olmur. Bu, klassik ana-n\u0259n\u0259l\u0259rimizin n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6rn\u0259k obraz\u0131d\u0131r. H\u0259nif\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259yin sevib-se\u00e7diyi xan\u0131m, maarif\u00e7ilik tariximizd\u0259 \u0259b\u0259di yeri olan xadim, n\u00fcmun\u0259vi ana, qay\u011f\u0131ke\u015f n\u0259n\u0259, b\u00fct\u00fcn m\u0259qamlarda d\u00f6z\u00fcm, s\u0259daq\u0259t r\u0259mzidir. G\u0259lin etiraf ed\u0259k ki, sadalad\u0131qlar\u0131m\u0131z da \u0259s\u0259rin ba\u015f q\u0259hr\u0259man\u0131n\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259sdiqin\u0259, dayan\u0131ql\u0131l\u0131\u011f\u0131na t\u0259sirsiz qalmayan amill\u0259rdir.<\/p>\n<p>G\u0259limli-gedimli d\u00fcnyada son m\u0259nzil\u0259 yola sal\u0131nma m\u0259rasiminin \u00f6z\u00fc d\u0259 n\u00fcfuz g\u00f6st\u0259ricisidir. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, haqq d\u00fcnyas\u0131na qovu\u015fan, son m\u0259nzil\u0259 minl\u0259rin \u00e7iynind\u0259 ged\u0259n \u015f\u0259xsiyy\u0259tin bir ail\u0259nin, do\u011fma-tan\u0131\u015flar\u0131n yox, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 mill\u0259tin, m\u00fct\u0259r\u0259qqi b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin itkisi oldu\u011fu fikri \u0259s\u0259rin son akkordu kimi oxucunu uzun m\u00fcdd\u0259t \u00f6z t\u0259siri alt\u0131nda saxlay\u0131r v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edir.<\/p>\n<p><em>P.S. Sona xan\u0131m V\u0259liyevan\u0131n \u201c\u0130\u015f\u0131\u011fa ged\u0259n yol\u201d roman\u0131 bar\u0259d\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131m\u0131 Milli M\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n 141 ya\u015f\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131m. Amma d\u0259rcini bil\u0259r\u0259kd\u0259n pe\u015f\u0259 bayram\u0131ndan sonraya saxlad\u0131m, ist\u0259m\u0259dim ki, t\u0259bli\u011fat kimi qar\u015f\u0131lans\u0131n.<\/em><\/p>\n<p><em>H\u0259mkarlar\u0131m\u0131n t\u0259klifl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, yaz\u0131\u00e7\u0131-publisist, filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru Sona V\u0259liyeva Milli M\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n banisi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n bu romana g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan M\u0259tbuat \u015euras\u0131n\u0131n Ali Media M\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bir daha t\u0259brik edir\u0259m!<\/em><\/p>\n<h3><i><b>\u018fflatun AMA\u015eOV <\/b><\/i><br \/>\n<b><i>Az\u0259rbaycan M\u0259tbuat \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri, Mill\u0259t v\u0259kili <\/i><\/b><\/h3>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sona xan\u0131m V\u0259liyeva Az\u0259rbaycan oxucusuna \u0259rm\u0259\u011fan, kitabsev\u0259rl\u0259r\u0259 s\u00fcrpriz b\u0259x\u015f edib. Onun ictimai fikir d\u00fchalar\u0131m\u0131zdan say\u0131lan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi bar\u0259d\u0259 roman\u0131 yenic\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb. Dey\u0259 bil\u0259rsiniz ki, \u201c\u0259rm\u0259\u011fan\u201d ifad\u0259si ba\u015fad\u00fc\u015f\u00fcl\u0259ndir, raz\u0131y\u0131q. G\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda orijinal, sanball\u0131, dol\u011fun yazma\u011f\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 iri h\u0259cmli \u0259s\u0259r yaratma\u011f\u0131n m\u00fc\u0259llif\u0259 hans\u0131 qay\u011f\u0131lar, axtar\u0131\u015flar, c\u0259fa ya\u015fatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259 g\u0259tirm\u0259k kifay\u0259tdir ki, bu fikr\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[],"class_list":{"0":"post-23262","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-zrdab"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa t\u00f6hf\u0259, Z\u0259rdabisev\u0259rl\u0259r\u0259 misilsiz h\u0259diyy\u0259 - Z\u0259rdab.com<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa t\u00f6hf\u0259, Z\u0259rdabisev\u0259rl\u0259r\u0259 misilsiz h\u0259diyy\u0259 - Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sona xan\u0131m V\u0259liyeva Az\u0259rbaycan oxucusuna \u0259rm\u0259\u011fan, kitabsev\u0259rl\u0259r\u0259 s\u00fcrpriz b\u0259x\u015f edib. Onun ictimai fikir d\u00fchalar\u0131m\u0131zdan say\u0131lan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi bar\u0259d\u0259 roman\u0131 yenic\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb. Dey\u0259 bil\u0259rsiniz ki, \u201c\u0259rm\u0259\u011fan\u201d ifad\u0259si ba\u015fad\u00fc\u015f\u00fcl\u0259ndir, raz\u0131y\u0131q. G\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda orijinal, sanball\u0131, dol\u011fun yazma\u011f\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 iri h\u0259cmli \u0259s\u0259r yaratma\u011f\u0131n m\u00fc\u0259llif\u0259 hans\u0131 qay\u011f\u0131lar, axtar\u0131\u015flar, c\u0259fa ya\u015fatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259 g\u0259tirm\u0259k kifay\u0259tdir ki, bu fikr\u0259 [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2016-08-06T13:12:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2016-08-06T13:13:41+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"20 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"headline\":\"Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa t\u00f6hf\u0259, Z\u0259rdabisev\u0259rl\u0259r\u0259 misilsiz h\u0259diyy\u0259\",\"datePublished\":\"2016-08-06T13:12:20+00:00\",\"dateModified\":\"2016-08-06T13:13:41+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262\"},\"wordCount\":3983,\"commentCount\":0,\"articleSection\":[\"C\u018fM\u0130YY\u018fT\"],\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262\",\"name\":\"Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa t\u00f6hf\u0259, Z\u0259rdabisev\u0259rl\u0259r\u0259 misilsiz h\u0259diyy\u0259 - Z\u0259rdab.com\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\"},\"datePublished\":\"2016-08-06T13:12:20+00:00\",\"dateModified\":\"2016-08-06T13:13:41+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa t\u00f6hf\u0259, Z\u0259rdabisev\u0259rl\u0259r\u0259 misilsiz h\u0259diyy\u0259\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\",\"name\":\"Z\u0259rdab.com\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa t\u00f6hf\u0259, Z\u0259rdabisev\u0259rl\u0259r\u0259 misilsiz h\u0259diyy\u0259 - Z\u0259rdab.com","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa t\u00f6hf\u0259, Z\u0259rdabisev\u0259rl\u0259r\u0259 misilsiz h\u0259diyy\u0259 - Z\u0259rdab.com","og_description":"Sona xan\u0131m V\u0259liyeva Az\u0259rbaycan oxucusuna \u0259rm\u0259\u011fan, kitabsev\u0259rl\u0259r\u0259 s\u00fcrpriz b\u0259x\u015f edib. Onun ictimai fikir d\u00fchalar\u0131m\u0131zdan say\u0131lan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi bar\u0259d\u0259 roman\u0131 yenic\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00fcb. Dey\u0259 bil\u0259rsiniz ki, \u201c\u0259rm\u0259\u011fan\u201d ifad\u0259si ba\u015fad\u00fc\u015f\u00fcl\u0259ndir, raz\u0131y\u0131q. G\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda orijinal, sanball\u0131, dol\u011fun yazma\u011f\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 iri h\u0259cmli \u0259s\u0259r yaratma\u011f\u0131n m\u00fc\u0259llif\u0259 hans\u0131 qay\u011f\u0131lar, axtar\u0131\u015flar, c\u0259fa ya\u015fatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259 g\u0259tirm\u0259k kifay\u0259tdir ki, bu fikr\u0259 [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262","og_site_name":"Z\u0259rdab.com","article_published_time":"2016-08-06T13:12:20+00:00","article_modified_time":"2016-08-06T13:13:41+00:00","author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"20 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"headline":"Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa t\u00f6hf\u0259, Z\u0259rdabisev\u0259rl\u0259r\u0259 misilsiz h\u0259diyy\u0259","datePublished":"2016-08-06T13:12:20+00:00","dateModified":"2016-08-06T13:13:41+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262"},"wordCount":3983,"commentCount":0,"articleSection":["C\u018fM\u0130YY\u018fT"],"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262","name":"Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa t\u00f6hf\u0259, Z\u0259rdabisev\u0259rl\u0259r\u0259 misilsiz h\u0259diyy\u0259 - Z\u0259rdab.com","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website"},"datePublished":"2016-08-06T13:12:20+00:00","dateModified":"2016-08-06T13:13:41+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=23262#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.zerdab.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa t\u00f6hf\u0259, Z\u0259rdabisev\u0259rl\u0259r\u0259 misilsiz h\u0259diyy\u0259"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/","name":"Z\u0259rdab.com","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23262","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=23262"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23262\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":23265,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/23262\/revisions\/23265"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=23262"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=23262"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=23262"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}