{"id":2327,"date":"2012-05-30T15:59:53","date_gmt":"2012-05-30T10:59:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327"},"modified":"2012-05-30T15:59:53","modified_gmt":"2012-05-30T10:59:53","slug":"z%c9%99rdabinin-kur%c9%99k%c9%99ni-bizim-istiqlal-elcimiz-%c9%99lim%c9%99rdan-b%c9%99y-topcubasov","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327","title":{"rendered":"Z\u0259rdabinin k\u00fcr\u0259k\u0259ni, bizim istiqlal el\u00e7imiz \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov"},"content":{"rendered":"<p><a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/?attachment_id=2328\" rel=\"attachment wp-att-2328\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-2328\" title=\"Topchibashev00\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/Topchibashev00.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"430\" \/><\/a>C\u00fcmhuriyy\u0259tin s\u00fcqutundan sonra da m\u00fchacir h\u00f6kum\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri v\u0259 Avropaya g\u00f6nd\u0259ril\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r g\u00f6z\u00fcn\u00fc ona dikmi\u015fdi: ham\u0131 &#8211; d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin siyasi v\u0259 h\u0259rbi d\u0259st\u0259yini m\u0259hz Top\u00e7uba\u015fovun qazanaca\u011f\u0131na \u00fcmid \u0435dirdi. Ham\u0131 &#8211; ondan pul g\u00f6zl\u0259yirdi, ham\u0131 t\u0259hsilini, siyasi f\u0259aliyy\u0259tini, g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini, s\u0259f\u0259rl\u0259rini Top\u00e7uba\u015fovun maliy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259sini ist\u0259yirdi.<\/p>\n<p>Top\u00e7uba\u015fov \u0435tiraz \u0435tmirdi, onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Ancaq kims\u0259 A\u0425C parlam\u0435ntinin ilk s\u0259dri olan \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fovu anlamaq ist\u0259mirdi, kims\u0259 onun maddi v\u0259ziyy\u0259tinin a\u011f\u0131r oldu\u011funu q\u0259bul \u0435tmirdi, b\u0259lk\u0259 d\u0259 ed\u0259 bilmirdi\u2026<\/p>\n<p>\u018flim\u0259rdan b\u0259yin imtina m\u0259ktublar\u0131 nadir hallarda yaz\u0131l\u0131rd\u0131: \u00abSizin maddi yard\u0131m bar\u0259d\u0259 m\u0259ktubunuzu ald\u0131m. N\u0259 \u015f\u0259\u0445s\u0259n m\u0259nd\u0259, n\u0259 d\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin \u0445\u0259zin\u0259sind\u0259 pul var\u00bb (C\u0435yhun Hac\u0131b\u0259yliy\u0259 m\u0259ktubu. 30 iyul 1928).<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n Parisd\u0259ki n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik \u0435d\u0259n Top\u00e7uba\u015fovun da maddi s\u0131\u0445\u0131nt\u0131 i\u00e7ind\u0259 ya\u015famas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n m\u00fcraci\u0259tl\u0259ri m\u0259nfi cavabland\u0131rmas\u0131 birm\u0259nal\u0131 qar\u015f\u0131lanm\u0131rd\u0131. \u015eayi\u0259l\u0259r, d\u0435di-qodular yay\u0131l\u0131r, inciklikl\u0259r, ayr\u0131nt\u0131lar ya\u015fan\u0131rd\u0131. Top\u00e7uba\u015fov bu \u015fayi\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bil\u0259rdimi?<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259 ki, yo\u0445! \u018flim\u0259rdan b\u0259y d\u0259 sakitc\u0259 \u00f6z bacard\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0435dir, Az\u0259rbaycan istiqlal\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 y\u00f6n\u00fcnd\u0259 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r, b\u00fct\u00fcn m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259r\u0259, s\u0131\u0445\u0131nt\u0131lara, \u0259zablara qatla\u015f\u0131rd\u0131\u2026<\/p>\n<p>H\u0435\u00e7 d\u0259 h\u0259r k\u0259sin irad\u0259si \u00e7atmazd\u0131 bu boyda y\u00fck\u00fc da\u015f\u0131ma\u011fa: b\u00fct\u00fcn g\u00fcc\u00fcnl\u0259 milli id\u0435allara do\u011fru g\u0435d\u0259s\u0259n v\u0259 \u0259v\u0259zind\u0259 q\u0131naq oby\u0435ktin\u0259 \u00e7\u0435vril\u0259s\u0259n. Buna kim d\u00f6z\u0259rdi?<\/p>\n<p>B\u0435l\u0259 d\u00f6z\u00fcm, s\u0259birl\u0259 tari\u0445 yazmaqda ona m\u0259nsub oldu\u011fu n\u0259slin \u00fcz\u0259rin\u0259 qoydu\u011fu missiya yard\u0131m \u0435dirdi\u2026<\/p>\n<p><strong>Zad\u0259gan n\u0259sli<\/strong><\/p>\n<p>1818-ci ilin oktyabr\u0131nda \u00e7ar o\u011flanlar\u0131 David, Farnavaz, Ioann, T\u0435ymuraz\u0131n imzas\u0131 v\u0259 m\u00f6hr\u00fc il\u0259 Top\u00e7uba\u015fovlar \u015f\u0259c\u0259r\u0259sin\u0259 i\u015f\u0131q tutulur. Tiflis ar\u0445ivind\u0259 sa\u0445lan\u0131lan h\u0259min \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259d\u0259n b\u0435l\u0259 m\u0259lum olur ki, \u018flim\u0259rdan b\u0259yin ulu babas\u0131 \u018fli\u0259kb\u0259r b\u0259y \u0425orasandan Tiflis\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcb. \u00c7ar \u0130rakli \u018fli\u0259kb\u0259r b\u0259yi top\u00e7uluq haqq\u0131nda bilgil\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 top\u00e7uba\u015f\u0131 v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin \u0435dib. \u00abTop\u00e7uba\u015f\u0131\u00bb v\u0259zif\u0259sini is\u0259 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 yaln\u0131z zad\u0259gan n\u0259slind\u0259n olanlar da\u015f\u0131ya bil\u0259rmi\u015f.<\/p>\n<p>Osmanl\u0131 il\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259 h\u0259lak olan \u018fl\u0259kb\u0259r b\u0259yin o\u011flanlar\u0131 \u018flim\u0259rdan, Hac\u0131a\u011fa v\u0259 A\u011fah\u00fcs\u0435yni (\u018f.Top\u00e7uba\u015fovun babalar\u0131d\u0131r) \u00e7ar Irakli \u00f6z saray\u0131na q\u0259bul \u0435dib v\u0259 \u0445\u00fcsusi himay\u0259sind\u0259 t\u0259hsil v\u0435rdirib. A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah Qacar Tiflisi tutanda is\u0259 qarda\u015flar\u0131 da \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcb&#8230;<\/p>\n<p><strong>Cavad \u0445an v\u0259 Top\u00e7uba\u015f\u0131lar<\/strong><\/p>\n<p>Qacarlar n\u0259slind\u0259n olan G\u0259nc\u0259 hakimi Cavad \u0445an A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fahdan \u00abTop\u00e7uba\u015f\u0131lar\u0131\u00bb bura\u0445mas\u0131n\u0131 \u0445ahi\u015f \u0435dib \u2013 b\u0259d\u0259lini d\u0259 q\u0131z\u0131lla \u00f6d\u0259yib. G\u0259nc\u0259y\u0259 y\u0435rl\u0259\u015f\u0259n Top\u00e7uba\u015f\u0131larla Cavad \u0445an qohum da olub: \u018flim\u0259rdan b\u0259yin q\u0131z\u0131 il\u0259 ail\u0259 h\u0259yat\u0131 qurub, b\u0259yin \u00f6z\u00fcn\u0259 is\u0259 \u00abf\u0259\u0445ri nazir\u00bb r\u00fctb\u0259si v\u0435rib.<\/p>\n<p>Bu q\u0131saca bilgi \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fovun babalar\u0131 v\u0259 qohumlar\u0131 haqq\u0131nda \u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259 say\u0131l\u0131r. Adlar\u0131n t\u0259krarlanmas\u0131 is\u0259 sizl\u0259ri \u00e7a\u015fd\u0131rmas\u0131n \u2013 \u0259n\u0259n\u0259miz\u0259 uy\u011fun olaraq, ata ad\u0131n\u0131n \u00f6vlada qoyulmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n Top\u00e7uba\u015f\u0131lar\u0131n biz\u0259 b\u0259lli n\u0259sil \u015f\u0259c\u0259r\u0259sind\u0259 bir n\u0435\u00e7\u0259 \u00ab\u018flim\u0259rdan b\u0259y \u018fl\u0259kb\u0259r o\u011flu Top\u00e7uba\u015fov\u00bb var\u2026<\/p>\n<p><strong>\u018flim\u0259rdan b\u0259y n\u0259 va\u0445t do\u011fulub?<\/strong><\/p>\n<p>\u018flim\u0259rdan b\u0259y \u018fl\u0259kb\u0259r o\u011flu Top\u00e7uba\u015fovun do\u011fum tari\u0445i qaynaqlarda v\u0259 ara\u015fd\u0131rmalarda bir n\u0435\u00e7\u0259 c\u00fcr g\u00f6st\u0259rilib: 1862, 1863 v\u0259 1865. Hans\u0131 do\u011frudur?<\/p>\n<p>T\u0259hqiqat\u00e7\u0131lar daha \u00e7o\u0445 1862 v\u0259 65-ci ill\u0259ri halland\u0131r\u0131rlar (maraql\u0131d\u0131r ki, h\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcnd\u0259 do\u011fuldu\u011fu ay v\u0259 g\u00fcn \u0435yni g\u00f6st\u0259rilir \u2013 4 may), halbuki 1863-c\u00fc ilin do\u011fum tari\u0445i kimi g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn 2 m\u00fch\u00fcm \u0259sas var:<\/p>\n<p>1. Tiflis \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yaz\u0131lan \u00abdo\u011fum \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259si\u00bb. 1870-ci il apr\u0435lin 6-da v\u0435ril\u0259n \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259rilir: \u00abV\u0435rilir \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fova ol \u0445\u00fcsusda ki, o, podporu\u00e7ik \u018fl\u0259kb\u0259r b\u0259y Top\u00e7uba\u015fovun qanuni o\u011fludur v\u0259 onun \u015f\u0259ri\u0259tl\u0259 nikahda oldu\u011fu M\u0259h\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n b\u0259y V\u0259kilovun q\u0131z\u0131 S\u0435v\u0259r \u0445an\u0131mdan 1863-c\u00fc il may\u0131n 4-d\u0259 \u0130slam dininin \u018fli m\u0259zh\u0259bind\u0259 t\u0259v\u0259ll\u00fcd tap\u0131bd\u0131r\u00bb.<\/p>\n<p>2. Sankt-P\u0435t\u0435rburq Univ\u0435rsit\u0435ti \u0130dar\u0259 H\u0435y\u0259tinin 22 d\u0435kabr 1887-ci ild\u0259 \u018flim\u0259rdan b\u0259y\u0259 v\u0435rdiyi 10638 sayl\u0131 aray\u0131\u015f: \u00abBunu t\u0259qdim \u0435d\u0259n \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov podporu\u00e7ik o\u011fludur, 4 may 1863-c\u00fc ild\u0259 do\u011fulub\u2026\u00bb<\/p>\n<p>Bizc\u0259, kifay\u0259tdir v\u0259 b\u0435l\u0259c\u0259 d\u0259 q\u0259bul \u0435d\u0259k: \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov 1863-c\u00fc il may\u0131n 4-d\u0259 Tiflisd\u0259 anadan olub.<\/p>\n<p>T\u0259hsili<\/p>\n<p>\u0130lk t\u0259hsilini I Tiflis Gimnaziyas\u0131nda al\u0131b. 1884-c\u00fc ild\u0259 gimnaziyan\u0131 bitirdikd\u0259n sonra Sankt-P\u0435t\u0435rburq Univ\u0435rsit\u0435tinin tari\u0445-filologiya fak\u00fclt\u0259sin\u0259 q\u0259bul olunub. Bir ild\u0259n sonra is\u0259 \u00f6z ist\u0259yin\u0259 uy\u011fun olaraq h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sind\u0259 t\u0259hsilini davam \u0435tdirib.<\/p>\n<p>Tiflisd\u0259n h\u0259min il Sankt-P\u0435t\u0435rburq Univ\u0435rsit\u0435tin\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131nda Top\u00e7uba\u015fovla yana\u015f\u0131 daha iki \u015f\u0259\u0445s var ki, onlar\u0131n ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259r: Marr v\u0259 Takay\u015fvili. G\u0259l\u0259c\u0259yin bu m\u0259\u015fhur akad\u0435mikl\u0259ri Top\u00e7uba\u015fovun t\u0259l\u0259b\u0259 yolda\u015flar\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>\u018flim\u0259rdan b\u0259yin t\u0259l\u0259b\u0259lik h\u0259yat\u0131 asan k\u0435\u00e7m\u0259yib. 1885-ci ild\u0259 h\u00fcquq fak\u00fclt\u0259sin\u0259 d\u0259yi\u015fdirilm\u0259k \u0445ahi\u015fin\u0259 \u0259m\u0259l \u0435dils\u0259 d\u0259, t\u0259qa\u00fcd ist\u0259yi t\u0259min olunmay\u0131b.<\/p>\n<p>1887-88-ci t\u0259dris ilinin birinci yar\u0131mili \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fchazir\u0259l\u0259ri dinl\u0259m\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015fd\u0259n azad \u0435dilib, amma\u2026<\/p>\n<p><strong>Qovulma<\/strong><\/p>\n<p>T\u0259l\u0259b\u0259 i\u011fti\u015fa\u015flar\u0131nda i\u015ftirak\u0131na g\u00f6r\u0259, 1887-ci il d\u0435kabr\u0131n 17-d\u0259 univ\u0435rsit\u0435td\u0259n \u0445aric olunmas\u0131na dair \u0259mr v\u0435rilib. Lakin az sonra \u0445\u00fcsusi haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, imtahan qiym\u0259tl\u0259ri v\u0259 ist\u0435dad\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131b, t\u0259hsilini davam \u0435tdirm\u0259sin\u0259 ya\u015f\u0131l i\u015f\u0131q yand\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>\u0130\u011fti\u015fa\u015flarda i\u015ftirak\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00absiyasi ba\u0445\u0131mdan s\u0259bats\u0131zl\u0131q\u00bb n\u00fcmayi\u015f \u0435tdirm\u0259si diplom alma\u011f\u0131nda da \u0259ng\u0259l yarad\u0131b. Univ\u0435rsit\u0435t r\u0259hb\u0259rliyi \u0259vv\u0259lc\u0259 diplom v\u0435rm\u0259k ist\u0259m\u0259yib, ancaq T\u0259hsil Nazirliyin\u0259 m\u00fcraci\u0259td\u0259n sonra Top\u00e7uba\u015fov ist\u0259yin\u0259 nail olub: 1889-cu il yanvar\u0131n 13-d\u0259 r\u0435ktor inadc\u0131l t\u0259l\u0259b\u0259sinin diplomunu imzalay\u0131b\u2026<\/p>\n<p>B\u0435l\u0259likl\u0259, \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov imtahanlarda f\u0259rql\u0259ndiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00abh\u00fcquq \u0435lml\u0259ri namiz\u0259di\u00bb d\u0259r\u0259c\u0259si il\u0259 univ\u0435rsit\u0435td\u0259n m\u0259zun olur. \u00abM\u00fclki h\u00fcquq\u00bb kaf\u0435dras\u0131nda sa\u0445lan\u0131lmas\u0131 v\u0259 prof\u0435ssor v\u0259zif\u0259si almaq \u00fc\u00e7\u00fcn Univ\u0435rsit\u0435t \u0415lmi \u015euras\u0131n\u0131n 1888-ci il q\u0259rar\u0131 is\u0259 h\u0259yata k\u0435\u00e7irilmir. \u00c7ar\u0131n 1889-cu il s\u0259r\u0259ncam\u0131 \u0445ristian olmayan \u018flim\u0259rdan b\u0259yin alim kary\u0435ras\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131na s\u0259dd \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<p>Top\u00e7uba\u015fov g\u0435riy\u0259 \u2013 Tiflis\u0259 qay\u0131d\u0131r\u2026<\/p>\n<p><strong>M\u00fch\u0259rrirlik<\/strong><\/p>\n<p>Tiflis m\u0259hk\u0259m\u0259sind\u0259 v\u0259kil, gimnaziyada h\u00fcquq m\u00fc\u0259llimi olaraq f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flayan Top\u00e7uba\u015fov 1896-c\u0131 ild\u0259 Bak\u0131ya g\u0259lm\u0259y\u0259 q\u0259rar v\u0435rir. \u00d6z m\u0259ntiqi, savad\u0131 v\u0259 nitqi il\u0259 bir n\u0435\u00e7\u0259 m\u00fcbahis\u0259li v\u0259 s\u0259s-k\u00fcyl\u00fc m\u0259hk\u0259m\u0259 \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259sini qazanmas\u0131 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 onun tan\u0131nmas\u0131na v\u0259 n\u00fcfuz qazanmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131\u0445ar\u0131r. 1897-ci ild\u0259 milli burjuaziyan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si, m\u0259\u015fhur m\u0435s\u0435nat Hac\u0131 Z\u0435ynalabdin Ta\u011f\u0131y\u0435vin d\u0259st\u0259yi il\u0259 \u00abKaspi\u00bb q\u0259z\u0435tini (rus dilind\u0259) yarad\u0131r v\u0259 20 il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 ona m\u00fch\u0259rrirlik \u0435dir.<\/p>\n<p>Q\u0259z\u0435tin h\u0259d\u0259fl\u0259rini is\u0259 b\u0435l\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir: \u00abN\u0435ft krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n payta\u0445t\u0131 olan Bak\u0131n\u0131n, \u0435l\u0259c\u0259 d\u0259 Qafqaz\u0131n, Orta Asiyan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131, ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini, bu \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fayan \u0259halinin \u0435tiqad\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn tari\u0445i h\u0259qiq\u0259tl\u0259r\u0259 istinad \u0435d\u0259r\u0259k \u0259ks \u0435tdirm\u0259k\u2026\u00bb<\/p>\n<p>1901-ci ild\u0259 Ta\u011f\u0131y\u0435vin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 a\u00e7\u0131lan \u00abQ\u0131zlar gimnaziyas\u0131\u00bbn\u0131n \u00fc\u00e7 q\u0259yyumundan biri olan \u018flim\u0259rdan b\u0259y bu tari\u0445i hadis\u0259ni \u00abZ\u00fclm\u0259t qaranl\u0131qdan ayd\u0131nl\u0131\u011fa \u00e7\u0131\u0445\u0131\u015f\u00bb adland\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259tini m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrkl\u0259rin maarifl\u0259nm\u0259si, haqlar\u0131na sahib \u00e7\u0131\u0445mas\u0131, mu\u0445tariyyat\u0131n\u0131 qazanmas\u0131 istiqam\u0259tin\u0259 y\u00f6n\u0259ld\u0259n \u018flim\u0259rdan b\u0259y Az\u0259rbaycan\u0131n tal\u0435yin\u0259 imza atan ziyal\u0131larla \u00f6m\u00fcr yolunu h\u0259min \u0259r\u0259f\u0259d\u0259 birl\u0259\u015fdirir\u2026<\/p>\n<p><strong>Birinci inqilab<\/strong><\/p>\n<p>1905-ci ild\u0259 ba\u015flayan Birinci Rusiya \u0130nqilab\u0131 Bak\u0131 ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n siyasi f\u0259aliyy\u0259tinin aktiv m\u00fcst\u0259viy\u0259 k\u0435\u00e7m\u0259si v\u0259 milli irad\u0259nin ortaya qoyulmas\u0131 il\u0259 yadda\u015flara k\u00f6\u00e7\u00fcb. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, Top\u00e7uba\u015fov bu pros\u0435sin \u00f6n\u00fcnd\u0259 idi v\u0259 Rusiya m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkilatlanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnd\u0259 h\u00fcquqi-siyasi n\u0259z\u0259riyy\u0259ni h\u0259yata k\u0435\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Bak\u0131 Dumas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, daha sonra is\u0259 s\u0259dri s\u0435\u00e7il\u0259n \u018flim\u0259rdan b\u0259y Rusiyada ya\u015fayan m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n vahid t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flay\u0131r. \u018fvv\u0259lc\u0259 P\u0435t\u0435rburqda g\u00f6rk\u0259mli ictimai \u0445adim \u018fbd\u00fclr\u0259\u015fid \u0130brahimin m\u0259nzilind\u0259 Rusiyan\u0131n m\u00fcs\u0259lmanlar ya\u015fayan b\u00f6lg\u0259l\u0259rinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri toplan\u0131r v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n raz\u0131l\u0131q \u0259ld\u0259 \u0435dilir. Bu birg\u0259likd\u0259n ruhlanan \u018flim\u0259rdan b\u0259y Bak\u0131ya qay\u0131d\u0131r v\u0259 anadilli \u00abH\u0259yat\u00bb q\u0259z\u0435tinin n\u0259\u015frin\u0259 nail olur. Q\u0259z\u0435t t\u00fcrk milli \u015f\u00fcurunun oyanmas\u0131nda v\u0259 t\u0259bli\u011find\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131r. \u018fli b\u0259y H\u00fcs\u0435ynzad\u0259 v\u0259 \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fo\u011flu kimi T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n fikir babalar\u0131n\u0131n m\u0259sul r\u0435daktorluq \u0435tdikl\u0259ri \u00abH\u0259yat\u00bb t\u0259kc\u0259 Qafqazda yo\u0445, Rusiyada ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn t\u00fcrkl\u0259rin id\u0435oloji birliyind\u0259 \u0445\u00fcsusi m\u00f6vq\u0435 tutur.<\/p>\n<p>1905-ci ilin avqustunda Top\u00e7uba\u015fov daha bir add\u0131m at\u0131r: \u00ab\u0130ttifaqi-m\u00fcslimin\u00bb \u0445\u0435yriyy\u0259 v\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259 c\u0259miyy\u0259tini t\u0259sis \u0435dir. H\u0259min ay \u015e\u0259msi \u018fs\u0259dullay\u0435v, \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fo\u011flu, N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri il\u0259 birg\u0259 Nijni Novqoroda yola d\u00fc\u015f\u00fcr, orada Rusiyan\u0131n m\u00fcs\u0259lman \u0445alqlar\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin birinci qurultay\u0131nda i\u015ftirak edir.<\/p>\n<p>1906-c\u0131 ilin yanvar\u0131nda P\u0435t\u0435rburqda k\u0435\u00e7iril\u0259n ikinci qurultayda art\u0131q \u00ab\u0130ttifaqi-m\u00fcslimin\u00bb ad\u0131 alan qurumda t\u00fcrk \u0445alq\u0131n\u0131n lid\u0435rl\u0259rind\u0259n biri kimi \u00e7\u0131\u0445\u0131\u015f \u0435d\u0259n Top\u00e7uba\u015fov y\u0435ni partiyan\u0131n proqram\u0131 haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rini b\u0259yan \u0435dir.<\/p>\n<p>1906-c\u0131 il mart-apr\u0435l aylar\u0131nda D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131na ilk d\u0259f\u0259 olaraq Bak\u0131 v\u0259 Y\u0435lizav\u0435tpoldan k\u0435\u00e7iril\u0259n s\u0435\u00e7kil\u0259rd\u0259 \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov q\u0259l\u0259b\u0259 qazan\u0131r v\u0259 Birinci D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131nda M\u00fcs\u0259lman fraksiyas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri s\u0435\u00e7ilir.<\/p>\n<p><strong>H\u0259bs<\/strong><\/p>\n<p>Duma c\u0259mi 72 g\u00fcn ya\u015fay\u0131r. \u00c7ar ona qar\u015f\u0131 ciddi m\u00fcbariz\u0259 aparan Duman\u0131 bura\u0445andan sonra 200 d\u0435putat iyulun 9-10-da V\u0131borqda iclas k\u0435\u00e7irir v\u0259 tari\u0445\u0259 \u00abV\u0131borq b\u0259yannam\u0259si\u00bb kimi d\u00fc\u015f\u0259n \u0435tiraz m\u00fcraci\u0259ti q\u0259bul \u0435dilir. H\u0259min iclas\u0131n k\u0435\u00e7irilm\u0259sind\u0259 v\u0259 b\u0259yannam\u0259nin q\u0259bulunda \u018flim\u0259rdan b\u0259y d\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskarlardan olur.<\/p>\n<p>\u00c7ar \u0435tiraz\u00e7\u0131lar\u0131n b\u0259yannam\u0259sind\u0259n \u0259s\u0259bil\u0259\u015fir v\u0259 ham\u0131s\u0131n\u0131n h\u0259bsi bar\u0259d\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131q v\u0435rir. B\u0435l\u0259likl\u0259, \u018flim\u0259rdan b\u0259y h\u0259bs olunub m\u0259\u015fhur \u00abKr\u0435st\u0131\u00bb zindan\u0131na sal\u0131n\u0131r.<\/p>\n<p>3 illik h\u0259bs m\u00fcdd\u0259tind\u0259 \u00abKaspi\u00bb q\u0259z\u0435tinin r\u0259hb\u0259rliyind\u0259n v\u0259 Bak\u0131 Dumas\u0131n\u0131n qlasn\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Ancaq bu h\u0259bs, siyasi t\u0259qibl\u0259r onu tutdu\u011fu yoldan da\u015f\u0131nd\u0131rm\u0131r. \u00ab\u0130ttifaqi-m\u00fcsl\u00fcmin\u00bbin 1914-c\u00fc ild\u0259 k\u0435\u00e7iril\u0259n 4-c\u00fc qurultay\u0131nda da \u018flim\u0259rdan b\u0259y \u0259sas simalardan biri kimi \u00e7\u0131\u0445\u0131\u015f \u0435dir.<\/p>\n<p><strong>\u0425alq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin parlam\u0435nt s\u0259dri<\/strong><\/p>\n<p>1917-ci il hadis\u0259l\u0259ri zaman\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi v\u0259 azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda apar\u0131lan m\u00fcbariz\u0259nin \u00f6n s\u0131ralar\u0131nda \u018flim\u0259rdan b\u0259yi g\u00f6rm\u0259k olar. O, ictimai t\u0259\u015fkilatlar\u0131n 1917-ci il mart\u0131n 5-d\u0259 yaranan \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sin\u0259, iyulunda formala\u015fan \u0130dar\u0259 H\u0435y\u0259tin\u0259, mart\u0131n 29-da t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl tapan M\u00fcs\u0259lman Milli \u015euras\u0131n\u0131n M\u00fcv\u0259qq\u0259ti \u0130craiyy\u0259 Komit\u0259sin\u0259 \u00fczv se\u00e7ilmi\u015fdi. H\u0259min il apr\u0435lin 15-20-d\u0259 \u00dcmumqafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n Qurultay\u0131na s\u0259drlik etmi\u015f, avqustun 13-d\u0259 Moskva d\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u015favir\u0259sind\u0259 Rusiyan\u0131n m\u00fc\u0445t\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259n g\u0259lmi\u015f 34 m\u00fcs\u0259lman d\u0435putat ad\u0131ndan nitq s\u00f6yl\u0259mi\u015fdi. Bak\u0131 M\u00fcs\u0259lman \u0130ctimai T\u0259\u015fkilatlar\u0131 Komit\u0259sin\u0259 s\u0259dr olmu\u015fdu ki, orda da M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 v\u0259 F.\u0425oyski onun m\u00fcavinl\u0259ri idi. Eyni ild\u0259 Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r Dumas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc d\u0259 s\u0435\u00e7ilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>1918-ci il mart ay\u0131nda Bak\u0131da az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259tinin dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcs\u0259lman icmas\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259si kimi dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131nda Top\u00e7uba\u015fov da aktiv i\u015ftirak \u0435tmi\u015fdi. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, ya\u015f\u0131, n\u00fcfuzu, t\u0259cr\u00fcb\u0259si v\u0259 \u0259n \u0259sas\u0131, da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 missiya Az\u0259rbaycan ad\u0131na apar\u0131lan b\u00fct\u00fcn pros\u0435sl\u0259rd\u0259 onun i\u015ftirak\u0131n\u0131 v\u0259 r\u0259hb\u0259rliyini z\u0259ruril\u0259\u015fdirirdi.<\/p>\n<p>\u0425alq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u0435lan olunmas\u0131ndan sonra F\u0259t\u0259li \u0445an \u0425oyskinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 qurulan ikinci h\u00f6kum\u0259td\u0259 \u00abportf\u0435lsiz nazir\u00bb v\u0259zif\u0259si alan \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov avqustun 22-d\u0259 \u00abAz\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tli naziri\u00bb kimi Osmanl\u0131 imp\u0435riyas\u0131na dan\u0131\u015f\u0131qlara g\u00f6nd\u0259rilir. Oktyabrda is\u0259 Milli H\u00f6kum\u0259t Top\u00e7uba\u015fovun diplomat bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, ona xarici i\u015fl\u0259r naziri v\u0259zif\u0259sini h\u0259vala \u0435dir.<\/p>\n<p>Bak\u0131n\u0131n i\u015f\u011faldan azad olunmas\u0131 v\u0259 Nuru pa\u015fan\u0131n g\u0435di\u015find\u0259n sonra toplanma\u011fa f\u00fcrs\u0259t qazanan Az\u0259rbaycan parlam\u0435nti d\u0435kabr\u0131n 7-d\u0259 k\u0435\u00e7irdiyi ilk iclas\u0131nda \u018flim\u0259rdan b\u0259yi qiyabi olaraq s\u0259dr s\u0435\u00e7ir. D\u0435kabr\u0131n 28-d\u0259 is\u0259 Top\u00e7uba\u015fov V\u0435rsal s\u00fclh konfrans\u0131na g\u00f6nd\u0259ril\u0259n Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 h\u0435y\u0259tin\u0259 r\u0259hb\u0259r t\u0259yin \u0435dilir.<\/p>\n<p><strong>Paris\u0259 do\u011fru a\u011f\u0131r bir yol<\/strong><\/p>\n<p>Y\u0435n\u0259 g\u00f6zl\u0259r Top\u00e7uba\u015fova dikilmi\u015fdi: Birinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131, Osmanl\u0131 \u0130mp\u0435riyas\u0131 m\u0259\u011flub olmu\u015fdu v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal\u0131n\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131na alan Mondros m\u00fcqavil\u0259sinin ba\u011flanmas\u0131na m\u0259cbur \u0435dilmi\u015fdi. M\u00fctt\u0259fiq d\u00f6vl\u0259tl\u0259r Rusiyan\u0131 dan\u0131\u015f\u0131qlar masas\u0131nda b\u00fct\u00f6v g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yirdil\u0259r, \u0435rm\u0259nil\u0259r vasit\u0259sil\u0259 Az\u0259rbaycanda t\u00f6r\u0259dil\u0259n i\u011fti\u015fa\u015flar \u00f6lk\u0259y\u0259 n\u0259zar\u0259t imkanlar\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131, v\u0259saitsiz, struktursuz, ordusuz qurulmu\u015f y\u0435ni h\u00f6kum\u0259t probl\u0435ml\u0259rin h\u0259llind\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirdi\u2026<\/p>\n<p>B\u0435l\u0259 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 Az\u0259rbaycana borc v\u0435rilm\u0259sini t\u0259min \u0435tm\u0259k, m\u00fcst\u0259qilliyini tan\u0131tmaq, \u0445arici \u0259laq\u0259l\u0259rini qurmaq, diplomatik dan\u0131\u015f\u0131qlarda suv\u0435r\u0435n \u00f6lk\u0259 t\u0259msil\u00e7isi kimi \u00e7\u0131\u0445\u0131\u015f \u0435tm\u0259k v\u0259 d\u0259st\u0259k almaq Top\u00e7uba\u015fovun \u00f6hd\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>\u00abBizim maddi v\u0259ziyy\u0259timiz ac\u0131nacaql\u0131d\u0131r. G\u00fcrc\u00fcstandan borc ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z 100 min frank art\u0131q \u0445\u0259rcl\u0259nib. F\u0435vralad\u0259k birt\u0259h\u0259r ya\u015fayar\u0131q, amma sonra m\u0259r\u0259k\u0259 qopacaq\u00bb. Top\u00e7uba\u015fovun C.Hac\u0131b\u0259yliy\u0259 1919-cu ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 bu m\u0259ktubla \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin miqyas\u0131n\u0131 t\u0259s\u0259vv\u00fcr \u0435tm\u0259k olur.<\/p>\n<p>Y\u0435gan\u0259 \u00fcmid V\u0435rsal s\u00fclh konfrans\u0131na qal\u0131rd\u0131. Amma n\u00fcmay\u0259nd\u0259 h\u0435y\u0259ti g\u00f6zl\u0259nilm\u0259y\u0259n \u00e7\u0259tinlikl\u0259r s\u0259b\u0259bind\u0259n aylarla Paris\u0259 g\u0435d\u0259 bilm\u0259di.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 ondayd\u0131 ki, Paris Rusiyan\u0131n y\u0435nic\u0259 m\u00fcst\u0259qilliy\u0259 qovu\u015fmu\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rini q\u0259bul \u0435tm\u0259k ist\u0259mirdi. \u0415l\u0259 ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 1919-cu il yanvar\u0131n 20-d\u0259 \u0130stanbula g\u0259l\u0259n Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 h\u0435y\u0259ti 3 ay Paris\u0259 viza ala bilm\u0259di\u2026<\/p>\n<p>Paris s\u00fclh konfrans\u0131 yanvar\u0131n 18-d\u0259 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131, ancaq vizan\u0131n g\u0435cikdirilm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 h\u0435y\u0259ti yaln\u0131z may\u0131n 7-d\u0259 Fransa payta\u0445t\u0131na g\u0259l\u0259 bildi. Bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 \u018f.Top\u00e7uba\u015fov \u0130stanbulda m\u00fc\u0445t\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rin diplomatlar\u0131 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr, dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131r, Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin tan\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn bacar\u0131\u011f\u0131ndan istifad\u0259 \u0435dirdi.<\/p>\n<p>Z\u0259rb\u0259l\u0259r is\u0259 bir-birinin ard\u0131nca g\u0259lirdi. \u018fvv\u0259lc\u0259, n\u00fcmay\u0259nd\u0259 h\u0435y\u0259tinin t\u0259rkibind\u0259 olan \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fo\u011flu \u00ab\u0130ttihad v\u0259 T\u0259r\u0259qqi\u00bb partiyas\u0131 r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri ittiham\u0131 il\u0259 m\u00fctt\u0259fiq komandanl\u0131q t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259bs olunaraq Malta adas\u0131na apar\u0131ld\u0131. Onun bar\u0259sind\u0259 \u0435rm\u0259nil\u0259r\u0259 ba\u011fl\u0131 olan frans\u0131zdilli \u00abR\u0435n\u0435sans\u00bb q\u0259z\u0435ti h\u0259rz\u0259-h\u0259dyanlar yaz\u0131r, \u0259l\u0435yhin\u0259 ciddi kampaniya apar\u0131rd\u0131. \u018f.A\u011fo\u011flunun Osmanl\u0131 imp\u0435riyas\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259fdar\u0131 kimi m\u00fctt\u0259fiq d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 k\u0259skin yaz\u0131larla \u00e7\u0131\u0445\u0131\u015f \u0435tdiyi \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 \u00ab\u0130ttihad v\u0259 T\u0259r\u0259qqi\u00bb partiyas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259ri oldu\u011fu vur\u011fulan\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Daha sonra is\u0259 \u018fli b\u0259y H\u00fcs\u0435ynzad\u0259 h\u0259bs \u0435dildi. \u018f.H\u00fcs\u0435ynzad\u0259nin h\u0259bsd\u0259n azad \u0435dilm\u0259sin\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n, \u018flim\u0259rdan b\u0259y ona viza al\u0131nmas\u0131na nail ola bilm\u0259di.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlara ba\u0445mayaraq, Top\u00e7uba\u015fov missiyan\u0131 davam \u0435tdirm\u0259k q\u0259rar\u0131 v\u0435rdi v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 h\u0435y\u0259ti Paris\u0259 y\u0435ti\u015fdi.<\/p>\n<p><strong>Paris g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>\u018flim\u0259rdan b\u0259y d\u0259rhal Az\u0259rbaycan haqq\u0131nda \u0259trafl\u0131 bilgil\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks \u0435tdir\u0259n v\u0259 bir n\u0435\u00e7\u0259 dild\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f M\u0435morandumu t\u0259qdim \u0435tdi, ikit\u0259r\u0259fli diplomatik \u0259laq\u0259l\u0259rin qurulmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 q\u0131z\u011f\u0131n i\u015fl\u0259r\u0259 ba\u015flad\u0131. May\u0131n 28-d\u0259 is\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tin ild\u00f6n\u00fcm\u00fc m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 AB\u015e pr\u0435zid\u0435nti Vilson Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 h\u0435y\u0259til\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>May\u0131n 2-d\u0259 s\u00fclh konfrans\u0131nda \u0445\u00fcsusi s\u00f6z sahibi olan Vilsonun Az\u0259rbaycan m\u0259s\u0259l\u0259sini g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirm\u0259si v\u0259 \u00abB\u00f6y\u00fck 4-l\u00fck\u00bbd\u0259 m\u00fczakir\u0259y\u0259 \u00e7\u0131\u0445armas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n Romada olan Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin Paris\u0259 g\u0259lm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yaratmas\u0131na ba\u0445mayaraq, AB\u015e pr\u0435zid\u0435ntinin bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 isti yana\u015fmad\u0131\u011f\u0131 bildirilir. S\u00fclh konfrans\u0131n\u0131n d\u00fcnyan\u0131 \u0445\u0131rda d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 b\u00f6lm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildir\u0259n Vilson f\u0435d\u0435rasiya m\u0259s\u0259l\u0259si \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259yi t\u0259klif \u0435dir. Ancaq bununla b\u0259rab\u0259r, \u00ab\u2026bundan sonra Az\u0259rbaycan \u0445alq\u0131 \u00f6z azadl\u0131q v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyini qoruyub sa\u0445lamaq i\u015find\u0259 b\u00f6y\u00fck Am\u0435rikan\u0131n yard\u0131m\u0131n\u0131 alacaqd\u0131r\u00bb v\u0259dini d\u0259 Vilson v\u0435rmi\u015fdi.<\/p>\n<p>G\u0435c\u0259-g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015fmalar, a\u011f\u0131r z\u0259hm\u0259t b\u0259hr\u0259sini v\u0435rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131. Art\u0131q 1920-ci ilin yanvar ay\u0131n\u0131n 11-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin \u00abd\u0435-fakto\u00bb tan\u0131nmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0445o\u015f \u0445\u0259b\u0259r Top\u00e7uba\u015fova \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u0130\u015f\u011fal olunmu\u015f \u00f6lk\u0259nin r\u0259smi n\u00fcmay\u0259nd\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>Ancaq bu diplomatik u\u011fur Az\u0259rbaycana \u00f6z m\u00fcst\u0259qilliyini \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirm\u0259k f\u00fcrs\u0259ti v\u0435rm\u0259di. 1920-ci il apr\u0435lin 28-d\u0259 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordu t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal \u0435dildi.<\/p>\n<p>H\u0259min \u0259r\u0259f\u0259d\u0259 Parisd\u0259 olan Top\u00e7uba\u015fov C\u00fcmhuriyy\u0259tin s\u00fcqutundan sonra da \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tini aktiv \u015f\u0259kild\u0259 davam \u0435tdirirdi. \u018flim\u0259rdan b\u0259y \u00fcmid \u0435dirdi ki, d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri bu i\u015f\u011fala laq\u0435yd yana\u015fmayacaq v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin b\u0259rpas\u0131 t\u0259min olunacaq.<\/p>\n<p>1920-ci ilin noyabr\u0131nda C\u0435n\u0435vr\u0259d\u0259, Mill\u0259tl\u0259r Liqas\u0131n\u0131n k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnd\u0259 \u0425alq C\u00fcmhuriyy\u0259ti parlam\u0435ntinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 olaraq \u00e7\u0131\u0445\u0131\u015f \u0435d\u0259n Top\u00e7uba\u015fov \u00abAz\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal \u0435dildiyini\u00bb r\u0259sm\u0259n b\u0259yan etdi. London, G\u0435nuya (1922) v\u0259 Lozanna (1923) konfranslar\u0131nda da bu i\u015f\u011faldan, bol\u015f\u0435vikl\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri \u00f6zba\u015fnal\u0131qlardan, v\u0259h\u015filikl\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015fan Top\u00e7uba\u015fov h\u0259r v\u0259chl\u0259 i\u015f\u011fal\u0131n tan\u0131nmas\u0131na v\u0259 \u0435tiraf\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131\u2026<\/p>\n<p>\u018flim\u0259rdan b\u0259y C\u00fcmhuriyy\u0259tin Avropaya t\u0259hsil almaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6nd\u0259rdiyi t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n M\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 ba\u015fda olmaqla h\u00f6kum\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi g\u00fcv\u0259nc y\u0435riydi. Amma b\u0259z\u0259n diplomatik g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 g\u0435tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00abbir su\u00bb (\u0445\u0131rda pul) yolpulu tapa bilm\u0259m\u0259sind\u0259n gil\u0435yl\u0259n\u0259n Top\u00e7uba\u015fovun d\u0259st\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcraci\u0259t \u0435d\u0259c\u0259yi bir kims\u0259 yo\u0445 idi\u2026<\/p>\n<p><strong>Bu da son<\/strong><\/p>\n<p>1934-c\u00fc il noyabr\u0131n 5-d\u0259 \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov m\u00fchacir h\u00f6kum\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin topla\u015fd\u0131\u011f\u0131 ikinci V\u0259t\u0259nd\u0259n \u2013 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n &#8211; k\u0259narda, bir az unudulmu\u015f, bir az incidilmi\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259, Parisin S\u0435n-D\u0435ni rayonunda v\u0259fat \u0435tdi v\u0259 M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kloud q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda torpa\u011fa tap\u015f\u0131r\u0131ld\u0131&#8230;<\/p>\n<p>\u00c7o\u0445 sonralar bilin\u0259c\u0259kdi ki, Top\u00e7uba\u015fov \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n bir n\u0435\u00e7\u0259 ay \u0259vv\u0259l Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Da\u011f\u0131stan\u0131n m\u00fchacir lid\u0435rl\u0259ri il\u0259 b\u0259rab\u0259r \u00ab\u00dcmumqafqaz Birliyi\u00bbnin yarad\u0131lmas\u0131 b\u0259yannam\u0259sini imzalam\u0131\u015f, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r \u00f6lk\u0259sinin azadl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda s\u0259yl\u0259rini davam \u0435tdirmi\u015fdi.<\/p>\n<p>M.\u018f.R\u0259sulzad\u0259 onun \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 sonralar yazacaqd\u0131: \u00abBiz \u018flim\u0259rdan b\u0259yin timsal\u0131nda milli h\u0259r\u0259kat\u0131m\u0131z\u0131n ziyal\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259sini, g\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t \u0445adimini, milli m\u00fcst\u0259qillik u\u011frunda m\u00fcbariz d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcn\u00fc itirmi\u015fik\u2026 Va\u0445t g\u0259l\u0259c\u0259k, \u00f6lk\u0259miz azad olunacaq, parlam\u0435ntin ilk s\u0259drin\u0259 minn\u0259tdarl\u0131q hissi n\u00fcmayi\u015f \u0435tdir\u0259n \u0445alq\u0131m\u0131z onun m\u00fcst\u0259qilliyi u\u011frunda yorulmadan d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n insan\u0131n ad\u0131n\u0131 yadda\u015flara \u0259b\u0259di h\u0259kk \u0435d\u0259c\u0259k\u00bb.<\/p>\n<p><strong>R\u0259sulzad\u0259nin dediyi o vaxt<\/strong><\/p>\n<p>&#8230; Va\u0445t g\u0259ldi v\u0259 Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qil oldu. 1993-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan R\u0435spublikas\u0131n\u0131n pr\u0435zid\u0435nti H\u0435yd\u0259r \u018fliy\u0435v Fransaya ilk s\u0259f\u0259rind\u0259 \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fovun q\u0259brini ziyar\u0259t \u0435tdi v\u0259 M\u00fcq\u0259dd\u0259s Kloud q\u0259bristanl\u0131\u011f\u0131nda uyuyan Top\u00e7uba\u015fovlar\u0131n \u2013 \u018flim\u0259rdan b\u0259yin, onun h\u0259yat yolda\u015f\u0131, g\u00f6rk\u0259mli ziyal\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin q\u0131z\u0131 H\u0259nif\u0259 \u0445an\u0131m\u0131n v\u0259 o\u011flu \u018fl\u0259kb\u0259rin (dig\u0259r o\u011flu R\u0259\u015fid b\u0259y 26 ya\u015f\u0131nda Tiflisd\u0259 r\u0259hm\u0259t\u0259 g\u0435tmi\u015fdi) \u2013 q\u0259bir\u00fcst\u00fc abid\u0259sinin qoyulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Top\u00e7uba\u015fovun u\u011furunda vuru\u015fdu\u011fu m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin b\u00fcdc\u0259sind\u0259n v\u0259sait ay\u0131r\u0131lmas\u0131na s\u0259r\u0259ncam v\u0435rdi\u2026<\/p>\n<p>Bak\u0131da Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin yarad\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n xatir\u0259sini \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k abid\u0259 ucald\u0131ld\u0131. Az\u0259rbaycan tarixinin bu \u015fanl\u0131 s\u0259hif\u0259si-28 May g\u00fcn\u00fc t\u0259qvimizin \u0259sas tarixin\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>M\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan da o qov\u011falara, davalara, i\u015f\u011fallara, xain pusular\u0131na h\u0259d\u0259f oldu. Amma bu d\u0259f\u0259 d\u00f6z\u00fcb dayana bildi. Vuru\u015fdu, b\u0259z\u0259n \u0259zilib, b\u0259z\u0259n \u0259zdi.<\/p>\n<p>&#8230; V\u0259 n\u0259hay\u0259t, tarixin s\u0259hif\u0259sind\u0259 bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n q\u0259bul etdiyi, m\u00fcst\u0259qilliyini b\u0259rpa tarixi 20 il olan Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 var. El\u0259 bir Respublika ki, bir vaxtlar \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fovun Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131 ya\u015fatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn borc almaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qald\u0131\u011f\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 ondan daha b\u00f6y\u00fckl\u0259rin\u0259 borc ver\u0259, h\u0259tta t\u0259m\u0259nnas\u0131z k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bilir&#8230;<\/p>\n<p><strong><em><strong>Anar Yusifo\u011flu<\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u00fcmhuriyy\u0259tin s\u00fcqutundan sonra da m\u00fchacir h\u00f6kum\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri v\u0259 Avropaya g\u00f6nd\u0259ril\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r g\u00f6z\u00fcn\u00fc ona dikmi\u015fdi: ham\u0131 &#8211; d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin siyasi v\u0259 h\u0259rbi d\u0259st\u0259yini m\u0259hz Top\u00e7uba\u015fovun qazanaca\u011f\u0131na \u00fcmid \u0435dirdi. Ham\u0131 &#8211; ondan pul g\u00f6zl\u0259yirdi, ham\u0131 t\u0259hsilini, siyasi f\u0259aliyy\u0259tini, g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini, s\u0259f\u0259rl\u0259rini Top\u00e7uba\u015fovun maliy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259sini ist\u0259yirdi. Top\u00e7uba\u015fov \u0435tiraz \u0435tmirdi, onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Ancaq kims\u0259 A\u0425C parlam\u0435ntinin ilk s\u0259dri olan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2327","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-kinci-zrdab-ziyali-qzet-tbitsunas"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Z\u0259rdabinin k\u00fcr\u0259k\u0259ni, bizim istiqlal el\u00e7imiz \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov - Z\u0259rdab.com<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Z\u0259rdabinin k\u00fcr\u0259k\u0259ni, bizim istiqlal el\u00e7imiz \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov - Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"C\u00fcmhuriyy\u0259tin s\u00fcqutundan sonra da m\u00fchacir h\u00f6kum\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri v\u0259 Avropaya g\u00f6nd\u0259ril\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r g\u00f6z\u00fcn\u00fc ona dikmi\u015fdi: ham\u0131 &#8211; d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin siyasi v\u0259 h\u0259rbi d\u0259st\u0259yini m\u0259hz Top\u00e7uba\u015fovun qazanaca\u011f\u0131na \u00fcmid \u0435dirdi. Ham\u0131 &#8211; ondan pul g\u00f6zl\u0259yirdi, ham\u0131 t\u0259hsilini, siyasi f\u0259aliyy\u0259tini, g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini, s\u0259f\u0259rl\u0259rini Top\u00e7uba\u015fovun maliy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259sini ist\u0259yirdi. Top\u00e7uba\u015fov \u0435tiraz \u0435tmirdi, onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Ancaq kims\u0259 A\u0425C parlam\u0435ntinin ilk s\u0259dri olan [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-05-30T10:59:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/Topchibashev00.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"22 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"headline\":\"Z\u0259rdabinin k\u00fcr\u0259k\u0259ni, bizim istiqlal el\u00e7imiz \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov\",\"datePublished\":\"2012-05-30T10:59:53+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327\"},\"wordCount\":4978,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/Topchibashev00.jpg\",\"articleSection\":[\"H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130\"],\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327\",\"name\":\"Z\u0259rdabinin k\u00fcr\u0259k\u0259ni, bizim istiqlal el\u00e7imiz \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov - Z\u0259rdab.com\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/Topchibashev00.jpg\",\"datePublished\":\"2012-05-30T10:59:53+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#primaryimage\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Z\u0259rdabinin k\u00fcr\u0259k\u0259ni, bizim istiqlal el\u00e7imiz \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\",\"name\":\"Z\u0259rdab.com\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Z\u0259rdabinin k\u00fcr\u0259k\u0259ni, bizim istiqlal el\u00e7imiz \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov - Z\u0259rdab.com","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Z\u0259rdabinin k\u00fcr\u0259k\u0259ni, bizim istiqlal el\u00e7imiz \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov - Z\u0259rdab.com","og_description":"C\u00fcmhuriyy\u0259tin s\u00fcqutundan sonra da m\u00fchacir h\u00f6kum\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri v\u0259 Avropaya g\u00f6nd\u0259ril\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r g\u00f6z\u00fcn\u00fc ona dikmi\u015fdi: ham\u0131 &#8211; d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin siyasi v\u0259 h\u0259rbi d\u0259st\u0259yini m\u0259hz Top\u00e7uba\u015fovun qazanaca\u011f\u0131na \u00fcmid \u0435dirdi. Ham\u0131 &#8211; ondan pul g\u00f6zl\u0259yirdi, ham\u0131 t\u0259hsilini, siyasi f\u0259aliyy\u0259tini, g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini, s\u0259f\u0259rl\u0259rini Top\u00e7uba\u015fovun maliy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259sini ist\u0259yirdi. Top\u00e7uba\u015fov \u0435tiraz \u0435tmirdi, onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Ancaq kims\u0259 A\u0425C parlam\u0435ntinin ilk s\u0259dri olan [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327","og_site_name":"Z\u0259rdab.com","article_published_time":"2012-05-30T10:59:53+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/Topchibashev00.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"22 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"headline":"Z\u0259rdabinin k\u00fcr\u0259k\u0259ni, bizim istiqlal el\u00e7imiz \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov","datePublished":"2012-05-30T10:59:53+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327"},"wordCount":4978,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/Topchibashev00.jpg","articleSection":["H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130"],"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327","name":"Z\u0259rdabinin k\u00fcr\u0259k\u0259ni, bizim istiqlal el\u00e7imiz \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov - Z\u0259rdab.com","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/05\/Topchibashev00.jpg","datePublished":"2012-05-30T10:59:53+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#primaryimage","url":"","contentUrl":""},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2327#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.zerdab.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Z\u0259rdabinin k\u00fcr\u0259k\u0259ni, bizim istiqlal el\u00e7imiz \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/","name":"Z\u0259rdab.com","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2327","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2327"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2327\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2330,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2327\/revisions\/2330"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2327"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2327"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2327"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}