{"id":26936,"date":"2019-05-07T11:34:19","date_gmt":"2019-05-07T07:34:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936"},"modified":"2023-11-03T14:39:59","modified_gmt":"2023-11-03T10:39:59","slug":"h%c9%99s%c9%99n-b%c9%99y-z%c9%99rdabi-ateist-olmayib-sovet-dovrunun-daha-bir-yalani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936","title":{"rendered":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi ateist olmay\u0131b &#8211; Onun m\u00fcbariz\u0259si dinl\u0259 deyildi&#8230;"},"content":{"rendered":"\r\n<p>Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnaslar\u0131n fikrinc\u0259, Az\u0259rbaycan z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tarixini \u00fc\u00e7 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 ara\u015fd\u0131rmaq daha do\u011fru olard\u0131. Birinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 diqq\u0259t \u0259sas\u0259n Z\u0259rdabi \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 v\u0259 &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetini n\u0259\u015fr etm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir.\u00a0 Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131q tarixind\u0259 ikinci d\u00f6vr sovet hakimiyy\u0259tinin ilk ill\u0259rin\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Bu ill\u0259rd\u0259 Z\u0259rdabi irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 bir \u00e7ox nailiyy\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 edils\u0259 d\u0259, sovet d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ilk ill\u0259rind\u0259 H.Z\u0259rdabi irsin\u0259, yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na m\u00fcnasib\u0259t he\u00e7 d\u0259 yax\u015f\u0131 olmay\u0131b. H.Z\u0259rdabinin m\u0259zar\u0131n\u0131n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si, 1935-ci ild\u0259 o\u011flu Midh\u0259tin h\u0259bs edilib g\u00fcll\u0259nm\u0259si, ki\u00e7ik q\u0131z\u0131 Q\u0259ribsultan xan\u0131ma &#8220;ruhi x\u0259st\u0259\u201d ad\u0131 veril\u0259r\u0259k, c\u0259miyy\u0259td\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, b\u00f6y\u00fck q\u0131z\u0131 P\u0259ri xan\u0131m\u0131n Parisd\u0259 m\u00fchacir h\u0259yat\u0131 ya\u015famas\u0131 (\u00e7\u00fcnki h\u0259yat yolda\u015f\u0131 \u018fli M\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin liderl\u0259rind\u0259n idi), o\u011flu S\u0259ff\u0259tin q\u00fcrb\u0259td\u0259 v\u0259t\u0259n h\u0259sr\u0259ti il\u0259 \u0259b\u0259diyy\u0259t\u0259 qovu\u015fmas\u0131 v\u0259 s. bu kimi faktlar\u0131n uzun ill\u0259r sovet t\u0259dqiqatlar\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tapmam\u0131\u015f\u0131, oxucuya yaln\u0131z birt\u0259r\u0259fli, qeyri obyektiv m\u0259lumat\u0131n verilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olub. Buna baxmayaraq g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259ri d\u0259 inkar etm\u0259k haqs\u0131zl\u0131q olard\u0131. Bu t\u0259dqiqatlarda Z\u0259rdabinin h\u0259m &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetind\u0259ki, h\u0259m d\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259rd\u0259ki geni\u015f ictimai-siyasi f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc t\u0259dqiq edilmi\u015fdir. \u00d6z\u00fcn\u00fcn k\u0259miyy\u0259t v\u0259 keyfiyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 f\u0259rql\u0259n\u0259n bu t\u0259dqiqatlarda \u0259sas q\u00fcsur onlar\u0131n sovet-kommunist ideologiyas\u0131n\u0131n prinsipl\u0259rin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 idi. Amma bu d\u00f6vr, Az\u0259rbaycan z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm m\u0259rh\u0259l\u0259 olaraq qalmaqdad\u0131r.\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6vr\u0259 aid ara\u015fd\u0131rmalar sistemli xarakter da\u015f\u0131masa da, z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. H\u0259r \u015feyd\u0259n \u0259vv\u0259l H.Z\u0259rdabi \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 h\u00f6rm\u0259t, sevgi, say\u011f\u0131 yeni bir fazaya q\u0259d\u0259m qoymu\u015fdu. Onun u\u011furlar\u0131 da, q\u00fcsurlar\u0131 da, oldu\u011fu kimi t\u0259qdim olunur, tendensiyal\u0131l\u0131\u011fa, bo\u015fluqlara daha az yer verilirdi.\u00a0<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p><strong>Mirz\u0259 \u0130brahimov ba\u015flay\u0131b, Heyd\u0259r H\u00fcseynov davam etdirib<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H.Z\u0259rdabinin &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259aliyy\u0259tini \u00e7ox geni\u015f olmasa da, ilk t\u0259dqiq ed\u0259nl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131 Mirz\u0259 \u0130brahimovdur. O, 1939-cu ild\u0259 &#8220;B\u00f6y\u00fck demokrat\u201d kitab\u0131n\u0131 \u00e7ap etdirmi\u015fdir. Kitab C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259d\u0259n b\u0259hs edir. M.\u0130brahimov 1957-ci ild\u0259 yenid\u0259n \u0259dibin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na qay\u0131tm\u0131\u015f, ilkin t\u0259dqiqat\u0131n\u0131 d\u0259rinl\u0259\u015fdirib \u0259s\u0259ri t\u0259z\u0259 variantda oxuculara \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Kitab\u0131n &#8220;Molla N\u0259sr\u0259ddin\u201d\u0259 q\u0259d\u0259r Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d, &#8220;Ziya\u201d, &#8220;Ziyayi-Qafqaziyy\u0259\u201d, &#8220;K\u0259\u015fk\u00fcl\u201d, &#8220;\u015e\u0259rqi-Rus\u201dun m\u0259ramnam\u0259 v\u0259 amal\u0131, ictimai, \u0259d\u0259bi-estetik fikir tarixind\u0259ki rolu g\u00f6st\u0259rilir. M\u00fc\u0259llifin &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti v\u0259 H.Z\u0259rdabi haqq\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 fikirl\u0259r Z\u0259rdabi \u015f\u0259xsiyy\u0259ti v\u0259 irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 qiym\u0259tlidir.M.\u0130brahimov &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201dnin v\u0259 onun m\u00fc\u0259llifinin ideyalar\u0131n\u0131 \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k yaz\u0131rd\u0131: &#8220;Bu b\u00f6y\u00fck i\u015fl\u0259ri g\u00f6rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn H\u0259s\u0259n b\u0259y orta \u0259sr zehniyy\u0259tinin n\u0259\u00a0 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck bir \u0259ng\u0259l oldu\u011funu \u00f6z ac\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 hiss edirdi\u201d.H.Z\u0259rdabinin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 h\u0259sr edilmi\u015f ilk elmi material akademik Heyd\u0259r H\u00fcseynova m\u0259xsusdur. 1949-cu ild\u0259 H.H\u00fcseynovun g\u0259rgin yarad\u0131c\u0131l\u0131q ill\u0259rinin b\u0259hr\u0259si olan &#8220;XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan ictimai v\u0259 f\u0259ls\u0259fi fikir tariximizd\u0259n\u201d\u00a0 adl\u0131 qiym\u0259tli \u0259s\u0259ri i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rd\u00fc. Kitabda XIX \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ictimai-f\u0259ls\u0259fi fikir tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015f xalq\u0131m\u0131z\u0131n be\u015f b\u00f6y\u00fck ziyal\u0131s\u0131n\u0131n A.Bak\u0131xanov, M.F.Axundov, M.\u015e.Vazeh, M.Kaz\u0131mb\u0259y v\u0259 H.Z\u0259rdabinin simas\u0131nda Az\u0259rbaycan maarif\u00e7iliyi probleml\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sinin \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015fdur. H.H\u00fcseynov yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131zdan Axundovun, Z\u0259rdabinin v\u0259\u00a0 Bak\u0131xanovun f\u0259ls\u0259fi fikirl\u0259rini ara\u015fd\u0131r\u0131b, ilk d\u0259f\u0259 onlar\u0131 filosof kimi t\u0259qdim edib.\u00a0H.H\u00fcseynovun kitab\u0131nda M.F.Axundzad\u0259 v\u0259 H.Z\u0259rdabi haqq\u0131ndak\u0131 f\u0259sill\u0259rd\u0259 istifad\u0259 olunmu\u015f materiallar yeniliyin\u0259 v\u0259 z\u0259nginliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 x\u00fcsusi se\u00e7ilirl\u0259r. O, yaz\u0131rd\u0131: &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin n\u0259\u015fri b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqi \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik idi. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131qdan b\u0259hs ed\u0259n b\u00fct\u00fcn \u0259d\u0259biyyatlarda &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti, onun yarad\u0131c\u0131s\u0131, ilk Az\u0259rbaycan publisisti, maarif\u00e7isi Z\u0259rdabi haqq\u0131nda m\u0259qal\u0259l\u0259r \u00e7ap olunurdu. Son ill\u0259r \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas \u0259d\u0259biyyat sah\u0259si &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201dnin \u0259h\u0259miyy\u0259tini y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirdi\u201d.M\u00fc\u0259llif bu s\u00f6zl\u0259ri dey\u0259rk\u0259n, Rusiyan\u0131n &#8220;\u0130slam d\u00fcnyas\u0131\u201d \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131q c\u0259miyy\u0259tinin orqan\u0131n\u0131n \u00f6z s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdirdiyi &#8220;Qafqazda ilk m\u00fcs\u0259lman q\u0259zeti\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259sini \u0259sas g\u0259tirir. H.H\u00fcseynovun &#8220;XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan ictimai-f\u0259ls\u0259fi fikir tarixind\u0259n\u201d \u0259s\u0259ri yeni d\u00f6vr az\u0259rbaycan\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131na qiym\u0259tli bir t\u00f6hf\u0259dir v\u0259 bu sah\u0259 \u00fczr\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 aliml\u0259rimizin \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin istinadgah m\u0259nb\u0259yidir.T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 alim Feyzulla Qas\u0131mzad\u0259nin &#8220;XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131 tarixind\u0259n\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 H.Z\u0259rdabinin bu yolda \u00e7\u0259kdiyi \u0259ziyy\u0259tl\u0259rd\u0259n, m\u0259tbuat\u0131n o zaman xalq\u0131 oyatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn oynad\u0131\u011f\u0131 roldan v\u0259 s. m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n \u00e7ox geni\u015f b\u0259hs edir.\u00a0Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabini t\u0259dqiq ed\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lardan biri d\u0259 Zaman M\u0259mm\u0259dovdur. Onun 1957-ci ild\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n &#8220;H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi\u201d kitab\u0131 bu c\u0259h\u0259td\u0259n s\u0259ciyy\u0259vidir. Kitabda H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin d\u00f6vr\u00fc, h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, maarif\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259ti, elmi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri v\u0259 ba\u015fqa b\u00f6lm\u0259l\u0259r var. Kitab\u0131n &#8220;H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin d\u00f6vr\u00fc\u201d adlanan birinci b\u00f6lm\u0259sind\u0259 H.Z\u0259rdabinin yeti\u015fdiyi d\u00f6vr, m\u00fchit \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. \u0130kinci b\u00f6lm\u0259d\u0259 H.Z\u0259rdabinin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 oxucular\u0131n n\u0259z\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p><strong>Bu \u0259s\u0259rl\u0259r sovet-kommunist ideologiyas\u0131n\u0131n prinsipl\u0259rin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Art\u0131q 60-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq H.Z\u0259rdabinin m\u00fcxt\u0259lif elmi sah\u0259l\u0259r\u0259 aid fikirl\u0259ri, ictimai f\u0259aliyy\u0259ti aliml\u0259rimizin t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n dissertasiya t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n obyektin\u0259 \u00e7evrilir. Bu d\u00f6vrd\u0259n ba\u015flayaraq H.Z\u0259rdabinin z\u0259ngin \u0259d\u0259bi-elmi irsinin toplan\u0131b n\u0259\u015fr edilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 bir s\u0131ra \u0259m\u0259li add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. Bu sah\u0259d\u0259 x\u00fcsusi\u00a0 xidm\u0259tl\u0259ri olan aliml\u0259r aras\u0131nda birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 g\u00f6rk\u0259mli Az\u0259rbaycan filosofu, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi irsinin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri olan professor Ziy\u0259ddin G\u00f6y\u00fc\u015fovun ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259k laz\u0131md\u0131r. Z.G\u00f6y\u00fc\u015fov H. Z\u0259rdabinin q\u0259l\u0259mind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri, m\u0259ktublar\u0131, m\u0259qal\u0259l\u0259ri toplay\u0131b sisteml\u0259\u015fdirmi\u015f v\u0259 onlar\u0131 &#8220;Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri\u201d v\u0259 &#8220;\u0418\u0437\u0431\u0440\u0430\u043d\u043d\u044b\u0435 \u0441\u0442\u0430\u0442\u044c\u0438 \u0438 \u043f\u0438\u0441\u044c\u043c\u0430\u201d adlar\u0131 alt\u0131nda \u00e7ap etdirmi\u015fdir.H.Z\u0259rdabinin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc indiy\u0259 q\u0259d\u0259r t\u0259s\u0259vv\u00fcr edildiyind\u0259n daha geni\u015f v\u0259 z\u0259ngindir. Bu z\u0259nginliyi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 alim \u0130zz\u0259t R\u00fcst\u0259movun 1969-cu ild\u0259 oxuculara t\u0259qdim etdiyi &#8220;H\u0259s\u0259nb\u0259y Z\u0259rdabi\u201d kitab\u0131n da bir daha g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Kitabda H\u0259s\u0259n b\u0259yin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn m\u00fch\u00fcm c\u0259h\u0259tl\u0259ri v\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri \u015f\u0259rh olunur, onun h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n ard\u0131c\u0131ll\u0131qla t\u0259hlil edilir. Amma \u0130.R\u00fcst\u0259mov da yuxar\u0131da adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyim m\u00fc\u0259llifl\u0259r kimi d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259bin\u0259 uy\u011fun olaraq, H.Z\u0259rdabiy\u0259 sosialist-kommunist n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n yana\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hlill\u0259rind\u0259 z\u0259man\u0259sinin ideologiyas\u0131na uy\u011fun qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259l\u0259r\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir. \u0130.R\u00fcst\u0259mov H.Z\u0259rdabini darvinist, materialist v\u0259 ateist kimi t\u0259qdim edir. \u018flb\u0259tt\u0259, bu sovet d\u00f6vr\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259bii idi. Kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifi d\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Z\u0259rdabini ateist adland\u0131r\u0131r. \u018fslind\u0259 H.Z\u0259rdabi ateist olmam\u0131\u015fd\u0131r. Onun m\u00fcbariz\u0259si dinl\u0259 yox, dahi Mirz\u0259 C\u0259lil kimi &#8220;din\u201d xadiml\u0259ri il\u0259 olmu\u015fdur. Kitabda bu kimi q\u00fcsur v\u0259 n\u00f6qsanlar olsa da, sovet d\u00f6vr\u00fc Z\u0259rdabi\u015f\u00fcn\u00fcsl\u0131q tarixini \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259ti v\u0259 qiym\u0259tli m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ndir.\u00a0H.Z\u0259rdabinin Az\u0259rbaycan xalq\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda xidm\u0259tl\u0259ri \u00e7oxt\u0259r\u0259flidir. Amma sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 onun f\u0259aliyy\u0259tini t\u0259dqiq ed\u0259rk\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u0259n \u00e7ox onun &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259aliyy\u0259tini ara\u015fd\u0131r\u0131blar. Bu t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lardan biri d\u0259 V\u0259li M\u0259mm\u0259dovdur. Onun 1976-c\u0131 ild\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259, 1977-ci ild\u0259 is\u0259 rus dilind\u0259 &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti\u201d adl\u0131 kitab\u0131 n\u0259\u015fr edilmi\u015fdir. H\u0259s\u0259n b\u0259yin &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201dd\u0259ki f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n m\u00fc\u0259llif yaz\u0131rd\u0131: &#8220;H.Z\u0259rdabinin bir qay\u0259si, bir m\u0259qs\u0259di vard\u0131: xalq\u0131 maarifl\u0259ndirm\u0259k, onun t\u0259r\u0259qqisin\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k. Harada olursa-olsun, hans\u0131 sah\u0259d\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa-\u00e7al\u0131\u015fs\u0131n, maarifp\u0259rv\u0259r alimi bu amal, bu arzu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcrd\u00fc\u201d. &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201dnin \u0259sas qay\u0259si &#8220;K\u00f6hn\u0259 qaydalar\u0131 yeni qaydalarla \u0259v\u0259z etm\u0259k idi\u201d s\u00f6yl\u0259y\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 alim, m\u0259tbuat\u015f\u00fcnas A\u011far\u0259fi Zeynalzad\u0259 H.Z\u0259rdabini daha \u00e7ox maarifp\u0259rv\u0259rliyind\u0259n, xeyriyy\u0259\u00e7iliyind\u0259n b\u0259hs edib. Dig\u0259r t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131za nisb\u0259t\u0259n, A.Zeynalzad\u0259 daha \u00e7ox d\u0259rinlikl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201dnin yaranmas\u0131na daima \u0259ng\u0259l t\u00f6r\u0259d\u0259n \u00e7ar senzuras\u0131ndan, onun \u015fovinist m\u0259murlar\u0131ndan b\u0259hs edib.\u00a0Z\u0259ngin arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri il\u0259 \u0259hat\u0259 edil\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 professor Nazim Axundovun &#8220;S\u0259n\u0259dl\u0259rin dili il\u0259\u201d kitab\u0131d\u0131r. Kitab\u0131n &#8220;Az\u0259rbaycan milli d\u00f6vri m\u0259tbuat\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 v\u0259 &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti\u201d adl\u0131 b\u00f6lm\u0259sind\u0259 alim, H.Z\u0259rdabinin f\u0259aliyy\u0259tini Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ictimai fikir tarixind\u0259 &#8220;m\u00fch\u00fcm hadis\u0259\u201d adland\u0131r\u0131r.\u00a0Nazim m\u00fc\u0259llimin kitab\u0131nda da d\u00f6vr\u00fcn t\u0259l\u0259b v\u0259 t\u0259klifi a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir v\u0259 H.Z\u0259rdabi daha \u00e7ox ateist, darvinist alim kimi t\u0259qdim edilir.Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131 haqq\u0131nda ilk d\u0259rs v\u0259saitinin m\u00fc\u0259llifi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131, m\u0259tbuat\u015f\u00fcnas alim N\u0259riman Zeynalovdur. O, 1973-74-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 2 hiss\u0259d\u0259n ibar\u0259t &#8220;Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131 tarixi\u201d adl\u0131 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rslik n\u0259\u015fr etdirib. Kitab g\u0259rgin z\u0259hm\u0259t say\u0259sind\u0259 t\u0259dqiq olunmu\u015f, uzun ill\u0259r jurnalistl\u0259r\u0259 t\u0259dris olunan sanball\u0131 v\u0259saitdir. D\u0259rsliyin I hiss\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131n\u0131n qaranqu\u015fu olan &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetin\u0259 b\u00f6y\u00fck yer verilmi\u015fdir. Kitabda &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin n\u0259\u015fr olundu\u011fu tarixi d\u00f6vr, Z\u0259rdabinin z\u0259hm\u0259tl\u0259ri, q\u0259zeti hans\u0131 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 n\u0259\u015fr etm\u0259si, q\u0259zetl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259n publisistl\u0259r, q\u0259zetd\u0259 d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259l\u0259rin m\u00f6vzusu \u00f6z\u00a0 \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0Bu d\u00f6vrd\u0259 &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin b\u00fct\u00fcn saylar\u0131 Turan H\u0259s\u0259nzad\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259rtib edil\u0259r\u0259k kitab \u015f\u0259klind\u0259 1979-cu ild\u0259 \u018fziz Mir\u0259hm\u0259dovun redakt\u0259si v\u0259 \u00f6n s\u00f6z\u00fc il\u0259 n\u0259\u015fr edilmi\u015fdir. Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Z\u0259rdabi irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n dig\u0259r kitablar, monoqrafiyalar, m\u0259qal\u0259l\u0259r, dissertasiyalar da yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu \u0259s\u0259rl\u0259r d\u0259 1930-40-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 yaz\u0131lan t\u0259dqiqatlar kimi sovet-kommunist ideologiyas\u0131n\u0131n prinsipl\u0259rin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Odur ki, \u00e7a\u011fda\u015f z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011fa ehtiyac yaran\u0131rd\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p><strong>Z\u0259rdabi irsin\u0259 yenid\u0259n bax\u0131\u015f, m\u00fctl\u0259q vacibdir<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u00c7a\u011fda\u015f z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131qda Vilay\u0259t Quliyevin 2001-ci ild\u0259 n\u0259\u015fr etdirdiyi &#8220;B\u00f6y\u00fck \u0259kin\u00e7i\u201d kitab\u0131 da \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin ilk say\u0131n\u0131n i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u0259sinin 125 illiyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f bu kitabda Z\u0259rdabi haqq\u0131nda s\u0259n\u0259d v\u0259 materiallar toplanm\u0131\u015fd\u0131r. &#8220;B\u00f6y\u00fck \u0259kin\u00e7i\u201dni tan\u0131yan adamlar\u0131n q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131qlar\u0131 yaz\u0131lar, Z\u0259rdabiy\u0259 \u00fcnvanlanan m\u0259ktublar, onun bar\u0259sind\u0259ki xatir\u0259l\u0259r \u0259slind\u0259, H\u0259s\u0259n b\u0259yin kimliyini \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n d\u0259qiq, \u0259n s\u0259hih m\u0259lumatlard\u0131r.V.Quliyev H.Z\u0259rdabinin d\u0259fn m\u0259rasim haqq\u0131nda yaz\u0131r: &#8220;M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, az\u0259rbaycanl\u0131lar XX y\u00fczillikd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 1907-ci ilin soyuq noyabr g\u00fcnl\u0259rind\u0259 xalq\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabini torpa\u011fa tap\u015f\u0131randa birl\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r. Yaln\u0131z onda &#8220;qara q\u0131z\u0131l\u0131n\u201d i\u015f\u0131\u011f\u0131nda Bak\u0131ya ax\u0131\u015fanlar, Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131n\u0131n qan\u0131n\u0131 sormaqla \u00f6z ocaqlar\u0131n\u0131 abad ed\u0259nl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r ki, bu torpa\u011f\u0131n h\u0259qiqi sahibl\u0259ri var, bu torpa\u011f\u0131n qeyr\u0259tini \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r olub\u201d.Bunlarla yana\u015f\u0131, Z\u0259rdabi irsini \u00f6yr\u0259nm\u0259k c\u0259h\u0259td\u0259n 2010-2011-ci ill\u0259rd\u0259 2 cildd\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n &#8220;Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat tarixi antologiyas\u0131\u201d da vacib m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ndir. &#8220;Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat tarixi antologiyas\u0131\u201d m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rinin milli-tarixi kontekstd\u0259 inki\u015faf\u0131na t\u0259sir ed\u0259c\u0259k d\u0259y\u0259rli v\u0259saitdir. Antologiyada H.Z\u0259rdabinin &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetind\u0259 n\u0259\u015fr edil\u0259n &#8220;Daxiliyy\u0259\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259l\u0259rinin b\u0259zil\u0259ri, &#8220;H\u0259yat\u201d q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc olunan &#8220;Rusiyada \u0259vv\u0259linci t\u00fcrk q\u0259zeti\u201d, &#8220;Dil v\u0259 din\u201d, &#8220;\u0130ttihadi-lisan\u201d, &#8220;A\u00e7\u0131q m\u0259ktub\u201d m\u0259qal\u0259l\u0259rin\u0259 yer verilmi\u015fdir. Kitabda \u018f.Top\u00e7uba\u015fovun &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin 50 illiyi m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 h\u0259sr etdiyi &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n mayak\u0131\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259si, H.V\u0259zirovun H.Z\u0259rdabinin v\u0259fat\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar &#8220;Taz\u0259 h\u0259yat\u201d q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc etdiyi &#8220;H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov\u201d v\u0259 &#8220;H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov yadigarl\u0131\u011f\u0131\u201d m\u0259qal\u0259l\u0259ri, F.K\u00f6\u00e7\u0259rlinin &#8220;Az\u0259rbaycan d\u00f6vri m\u0259tbuat\u0131n\u0131n q\u0131sa icmal\u0131\u201d v\u0259 &#8220;H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov\u201d adl\u0131 yaz\u0131lar\u0131 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b.K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, Beyn\u0259lxalq Ekoenergetika Akademiyas\u0131n\u0131n ekologiya \u00fczr\u0259 professoru, z\u0259rdabi\u015f\u00fcnas Eld\u0259niz H\u0259s\u0259novun 2013-c\u00fc ild\u0259 \u00e7ap olunan &#8220;H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi irsi-ke\u015fm\u0259ke\u015fli h\u0259yat yolu\u201d adl\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq H.Z\u0259rdabinin n\u0259sil \u015f\u0259c\u0259r\u0259si t\u0259rtib olunmu\u015fdur. \u018fs\u0259rd\u0259 Z\u0259rdabi oca\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131xanlar\u0131n, habel\u0259 bu n\u0259sild\u0259n olan insanlar\u0131n xalq\u0131n\u0131n, mill\u0259tinin t\u0259r\u0259qqisi, rifah\u0131 namin\u0259 g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri elmi i\u015fl\u0259ri, ideyalar\u0131, t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri v\u0259 xeyriyy\u0259\u00e7ilik \u0259m\u0259ll\u0259rind\u0259n geni\u015f b\u0259hs edilir.T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 alim, yaz\u0131\u00e7\u0131-publisist Sona xan\u0131m V\u0259liyevan\u0131n &#8220;\u0130\u015f\u0131\u011fa ged\u0259n yol\u201d (2016) roman\u0131nda H.Z\u0259rdabinin h\u0259yat\u0131, yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, xeyriyy\u0259\u00e7iliyi\u00a0 v\u0259 maarif\u00e7iliyi ilk d\u0259f\u0259 olaraq oxucuya sad\u0259, b\u0259dii dill\u0259 v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u0259hat\u0259liliyi il\u0259 t\u0259qdim edilir. Az\u0259rbaycan tarixinin olduqca ziddiyy\u0259tli d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn, Rus imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259ki ill\u0259rin \u0259ks olundu\u011fu \u0259s\u0259rd\u0259 xalq\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn bug\u00fcnk\u00fc m\u00fcst\u0259qilliyinin n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6n\u0259mli oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir. B\u00fct\u00fcn bunlar H.Z\u0259rdabi irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259n, Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n\u0131n u\u011furlar\u0131ndan v\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259rd\u0259n d\u0259 x\u0259b\u0259r verir.Sonda bel\u0259 bir sual meydana \u00e7\u0131x\u0131r: Bu g\u00fcn Z\u0259rdabi il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r h\u0259llini tapm\u0131\u015fd\u0131rm\u0131? Onun h\u0259yat\u0131n\u0131n v\u0259 irsinin tam, milli t\u0259l\u0259bl\u0259r bax\u0131m\u0131ndan t\u0259dqiq edildiyini s\u00f6yl\u0259y\u0259 bil\u0259rikmi?. \u018flb\u0259tt\u0259 yox! Milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n banisi H.Z\u0259rdabinin h\u0259yat\u0131, irsi, &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201dsi, dig\u0259r m\u0259tbu orqanlar\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131, maarif\u00e7ilik g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri, Dumadak\u0131 f\u0259aliyy\u0259ti, \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 daha d\u0259rind\u0259n, diqq\u0259tl\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131 v\u0259 elmi ictimaiyy\u0259tin ixtiyar\u0131na verilm\u0259lidir. \u00c7\u00fcnki h\u0259min \u00e7\u0131x\u0131\u015flarda qoyulan probleml\u0259r bu g\u00fcn \u00e7ox vacib v\u0259 aktual m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259llind\u0259n x\u0259b\u0259r verir. Dem\u0259li, h\u0259l\u0259 Z\u0259rdabi irsin\u0259 yenid\u0259n bax\u0131\u015f, m\u00fctl\u0259q vacibdir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p><strong>Q\u0259r\u0259nfil D\u00fcnyaminq\u0131z\u0131<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u018fm\u0259kdar jurnalist<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnaslar\u0131n fikrinc\u0259, Az\u0259rbaycan z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tarixini \u00fc\u00e7 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 ara\u015fd\u0131rmaq daha do\u011fru olard\u0131. Birinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 diqq\u0259t \u0259sas\u0259n Z\u0259rdabi \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 v\u0259 &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetini n\u0259\u015fr etm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir.\u00a0 Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131q tarixind\u0259 ikinci d\u00f6vr sovet hakimiyy\u0259tinin ilk ill\u0259rin\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Bu ill\u0259rd\u0259 Z\u0259rdabi irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 bir \u00e7ox nailiyy\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 edils\u0259 d\u0259, sovet d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ilk ill\u0259rind\u0259 H.Z\u0259rdabi irsin\u0259, yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na m\u00fcnasib\u0259t he\u00e7 d\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3706,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20,63],"tags":[],"class_list":{"0":"post-26936","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-kinci-zrdab-ziyali-qzet-tbitsunas","8":"category-manset"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi ateist olmay\u0131b - Onun m\u00fcbariz\u0259si dinl\u0259 deyildi... - Z\u0259rdab.com<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi ateist olmay\u0131b - Onun m\u00fcbariz\u0259si dinl\u0259 deyildi... - Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnaslar\u0131n fikrinc\u0259, Az\u0259rbaycan z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tarixini \u00fc\u00e7 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 ara\u015fd\u0131rmaq daha do\u011fru olard\u0131. Birinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 diqq\u0259t \u0259sas\u0259n Z\u0259rdabi \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 v\u0259 &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetini n\u0259\u015fr etm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir.\u00a0 Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131q tarixind\u0259 ikinci d\u00f6vr sovet hakimiyy\u0259tinin ilk ill\u0259rin\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Bu ill\u0259rd\u0259 Z\u0259rdabi irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 bir \u00e7ox nailiyy\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 edils\u0259 d\u0259, sovet d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ilk ill\u0259rind\u0259 H.Z\u0259rdabi irsin\u0259, yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na m\u00fcnasib\u0259t he\u00e7 d\u0259 [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2019-05-07T07:34:19+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-11-03T10:39:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/43.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"699\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"487\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"headline\":\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi ateist olmay\u0131b &#8211; Onun m\u00fcbariz\u0259si dinl\u0259 deyildi&#8230;\",\"datePublished\":\"2019-05-07T07:34:19+00:00\",\"dateModified\":\"2023-11-03T10:39:59+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936\"},\"wordCount\":3607,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/43.jpg\",\"articleSection\":[\"H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130\",\"MAN\u015eET\"],\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936\",\"name\":\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi ateist olmay\u0131b - Onun m\u00fcbariz\u0259si dinl\u0259 deyildi... - Z\u0259rdab.com\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/43.jpg\",\"datePublished\":\"2019-05-07T07:34:19+00:00\",\"dateModified\":\"2023-11-03T10:39:59+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/43.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/43.jpg\",\"width\":\"699\",\"height\":\"487\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi ateist olmay\u0131b &#8211; Onun m\u00fcbariz\u0259si dinl\u0259 deyildi&#8230;\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\",\"name\":\"Z\u0259rdab.com\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi ateist olmay\u0131b - Onun m\u00fcbariz\u0259si dinl\u0259 deyildi... - Z\u0259rdab.com","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi ateist olmay\u0131b - Onun m\u00fcbariz\u0259si dinl\u0259 deyildi... - Z\u0259rdab.com","og_description":"Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnaslar\u0131n fikrinc\u0259, Az\u0259rbaycan z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tarixini \u00fc\u00e7 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 ara\u015fd\u0131rmaq daha do\u011fru olard\u0131. Birinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 diqq\u0259t \u0259sas\u0259n Z\u0259rdabi \u015f\u0259xsiyy\u0259tinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 v\u0259 &#8220;\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetini n\u0259\u015fr etm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir.\u00a0 Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnasl\u0131q tarixind\u0259 ikinci d\u00f6vr sovet hakimiyy\u0259tinin ilk ill\u0259rin\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Bu ill\u0259rd\u0259 Z\u0259rdabi irsinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 bir \u00e7ox nailiyy\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 edils\u0259 d\u0259, sovet d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ilk ill\u0259rind\u0259 H.Z\u0259rdabi irsin\u0259, yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na m\u00fcnasib\u0259t he\u00e7 d\u0259 [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936","og_site_name":"Z\u0259rdab.com","article_published_time":"2019-05-07T07:34:19+00:00","article_modified_time":"2023-11-03T10:39:59+00:00","og_image":[{"width":699,"height":487,"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/43.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"headline":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi ateist olmay\u0131b &#8211; Onun m\u00fcbariz\u0259si dinl\u0259 deyildi&#8230;","datePublished":"2019-05-07T07:34:19+00:00","dateModified":"2023-11-03T10:39:59+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936"},"wordCount":3607,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/43.jpg","articleSection":["H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130","MAN\u015eET"],"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936","name":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi ateist olmay\u0131b - Onun m\u00fcbariz\u0259si dinl\u0259 deyildi... - Z\u0259rdab.com","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/43.jpg","datePublished":"2019-05-07T07:34:19+00:00","dateModified":"2023-11-03T10:39:59+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#primaryimage","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/43.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/43.jpg","width":"699","height":"487"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=26936#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.zerdab.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi ateist olmay\u0131b &#8211; Onun m\u00fcbariz\u0259si dinl\u0259 deyildi&#8230;"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/","name":"Z\u0259rdab.com","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26936","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=26936"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26936\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30258,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/26936\/revisions\/30258"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3706"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=26936"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=26936"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=26936"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}