{"id":2748,"date":"2012-06-14T01:07:33","date_gmt":"2012-06-13T20:07:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748"},"modified":"2012-06-14T01:10:56","modified_gmt":"2012-06-13T20:10:56","slug":"1858-ci-ild%c9%99-z%c9%99rdabiy%c9%99-gull%c9%99-atdilar-amma-divara-d%c9%99ydi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748","title":{"rendered":"1858-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 g\u00fcll\u0259 atd\u0131lar, amma divara d\u0259ydi&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong><a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/?attachment_id=2749\" rel=\"attachment wp-att-2749\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft  wp-image-2749\" title=\"Hesen_bey_Zerdabi_Elimerdan_bey_Topcubashovla\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/Hesen_bey_Zerdabi_Elimerdan_bey_Topcubashovla.jpg\" alt=\"\" width=\"286\" height=\"211\" \/><\/a>www.zerdab.com sayt\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 daha bir maraql\u0131 yaz\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir:<\/strong><\/p>\n<p>&#8211;\u00a0<strong>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin<\/strong> ilk m\u00fc\u0259llimi atas\u0131 S\u0259lim b\u0259y idi. \u018fmisi R\u0259him b\u0259y general Paskevi\u00e7i qar\u015f\u0131layark\u0259n erm\u0259ni m\u0259kt\u0259blil\u0259ri g\u00f6st\u0259rib demi\u015fdi ki, &#8220;Biz ya\u015fayaca\u011f\u0131q v\u0259 yaln\u0131z u\u015faqlar\u0131m\u0131z bu m\u0259kt\u0259blil\u0259rin s\u0131ras\u0131nda dayananda biziml\u0259 hesabla\u015facaqlar!&#8221;. Bu s\u00f6zl\u0259r H\u0259s\u0259n b\u0259yin yadda\u015f\u0131ndan pozulmurdu. R\u0259him b\u0259y \u015eirvan\u0131n \u0259silzad\u0259l\u0259ri il\u0259 birg\u0259 \u0130ran \u015fahzad\u0259si Xosrov Mirz\u0259ni Peterburqa yola salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Qaraba\u011f s\u0259rh\u0259ddind\u0259 qar\u015f\u0131layark\u0259n bahal\u0131 atlasa v\u0259 da\u015f-qa\u015fa b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f g\u0259nc \u015fahzad\u0259y\u0259 bax\u0131b yan\u0131ndak\u0131 b\u0259y\u0259 demi\u015fdi: &#8220;M\u0259n bunun \u0259ynin\u0259 g\u00f6d\u0259k v\u0259 rahat arxal\u0131q geyindirib y\u0259h\u0259rli at\u0131n belin\u0259 mindir\u0259r, \u00f6lk\u0259sinin v\u0259ziyy\u0259tini \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259rdim. Bu onda \u0259sl pad\u015fah olard\u0131. Yoxsa, arvad kimi b\u0259z\u0259nib, tumarlan\u0131b&#8230; Arvaddan art\u0131q olmayacaq&#8221;&#8230;<br \/>\nS\u00f6hb\u0259tin onun bar\u0259sind\u0259 getdiyini hiss ed\u0259n \u015fahzad\u0259 R\u0259him b\u0259yd\u0259n dedikl\u0259rini t\u0259krar etm\u0259yi t\u0259l\u0259b edir v\u0259 R\u0259him b\u0259y s\u00f6zl\u0259rini oldu\u011fu kimi \u015fahzad\u0259nin \u00fcz\u00fcn\u0259 deyir.<br \/>\nZ\u0259rdabi varl\u0131lara babas\u0131 R\u0259him b\u0259yin s\u00f6zl\u0259rini daim xat\u0131rlad\u0131rd\u0131: &#8220;Yaln\u0131z maarif sizi xilas ed\u0259c\u0259k&#8221;. 1867-ci ild\u0259 b\u0259yl\u0259r H\u0259s\u0259n b\u0259y\u0259 k\u0259ndlil\u0259ri m\u00fcdafi\u0259 etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 naraz\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131\u00a0 bildirdil\u0259r. Z\u0259rdabi onlara bel\u0259 cavab verdi: &#8220;Bax\u0131n, g\u00f6r\u00fcn siz b\u0259yl\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r azs\u0131n\u0131z, b\u0259d\u0259nc\u0259 v\u0259 ruhca sa\u011flam olan bu k\u0259ndlil\u0259r is\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7oxdur! Onlar sizin \u0259b\u0259di qullar\u0131n\u0131z olmayacaqlar, n\u0259 vaxtsa \u00f6z azadl\u0131qlar\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b ed\u0259c\u0259kl\u0259r&#8221;.<br \/>\nTorpaq m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 aldad\u0131lan k\u0259ndlil\u0259ri m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259r\u0259k onlara h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 ba\u015fa salan H\u0259s\u0259n b\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 torpaq palatas\u0131n\u0131n r\u0259isi ultimatum vermi\u015fdi ki, ya r\u0259isl\u0259r\u0259 d\u0259rs verm\u0259kd\u0259n v\u0259 k\u0259ndlil\u0259ri &#8220;korlamaqdan&#8221; \u0259l \u00e7\u0259k, ya da i\u015fd\u0259n get. &#8220;M\u0259nd\u0259n d\u00f6vl\u0259t m\u0259muru olmaz&#8221;, dey\u0259n Z\u0259rdabi istefaya \u00e7\u0131xd\u0131. Fikri do\u011fma k\u0259ndin\u0259 qay\u0131d\u0131b xalq\u0131 oyatmaq idi. Lakin o zaman m\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259 inzibati orqanlar yenid\u0259n qurulurdu v\u0259 bu yeni qaydalar savads\u0131z, \u00f6z h\u00fcququnu v\u0259 rus dilini bilm\u0259y\u0259n k\u0259ndlil\u0259ri pis v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sal\u0131rd\u0131. Zavall\u0131 k\u0259ndlil\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k namin\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y quberniya idar\u0259sin\u0259 i\u015f\u0259 girdi. Burada s\u00fcr\u00fcnd\u00fcrm\u0259\u00e7ilik h\u00f6km s\u00fcr\u00fcr, \u015fikay\u0259tl\u0259r\u0259 aylarla cavab verilmirdi. Avam k\u0259ndlil\u0259ri vicdans\u0131z m\u0259murlar aldad\u0131b soyurdular. Z\u0259rdabi bu i\u015fl\u0259rd\u0259 m\u0259murlarla vuru\u015fdu\u011funa g\u00f6r\u0259 Bak\u0131 qubernatoru Kulibyakin t\u0259l\u0259b etdi ki, quberniya idar\u0259sind\u0259 ya m\u0259n qalmal\u0131yam , ya da H\u0259s\u0259n b\u0259y&#8230; Z\u0259rdabi bu i\u015find\u0259n d\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131.<br \/>\nH\u0259min d\u00f6vrd\u0259 mahal v\u0259 dair\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259ri yarad\u0131l\u0131rd\u0131, bu qurumlarda xalq\u0131n qan\u0131n\u0131 soran t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i-z\u0259lil\u0259r, f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131 v\u0259kill\u0259r, polis v\u0259 b. c\u0259ml\u0259\u015firdil\u0259r. H\u0259s\u0259n b\u0259y ona b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t b\u0259sl\u0259y\u0259n S. adl\u0131 Quban\u0131n m\u0259hk\u0259m\u0259 hakiminin yan\u0131nda m\u0259hk\u0259m\u0259 katibi i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131 v\u0259 xalq aras\u0131nda h\u00fcquqi maarifl\u0259ndirm\u0259 apararaq onlara yeni qanunlar\u0131 s\u0259brl\u0259 izah\u00a0 etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu is\u0259 f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131 v\u0259kill\u0259rin, vicdans\u0131z t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7il\u0259rin, acg\u00f6z polisl\u0259rin xo\u015funa g\u0259lmirdi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 1858-ci ilin mart\u0131nda gec\u0259 kabinetind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259rk\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y\u0259 g\u00fcll\u0259 atd\u0131lar, g\u00fcll\u0259 onun ba\u015f\u0131ndan bir ver\u015fok yuxar\u0131, divara d\u0259ydi&#8230;<br \/>\nZ\u0259rdabi ist\u0259yirdi ki, s\u0259sini b\u00fct\u00fcn xalq e\u015fitsin. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 q\u0259zetd\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259k fikrin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. Lakin o zaman t\u00fcrk dilind\u0259 q\u0259zet yox idi v\u0259 o &#8220;Bak\u0131nski listok&#8221; adl\u0131 rusdilli ki\u00e7ik q\u0259zet\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259r yazd\u0131. Onun ilk m\u0259qal\u0259si m\u0259kt\u0259b a\u00e7maq i\u015fin\u0259 laqeyd olan varl\u0131 Quba boyaq\u00e7\u0131lar\u0131na qar\u015f\u0131 idi. R\u00fc\u015fv\u0259txorlu\u011fu, acg\u00f6zl\u00fcy\u00fc, yalan\u00e7\u0131 mollalar\u0131 if\u015fa edirdi. H\u0259s\u0259n b\u0259y t\u0259k idi v\u0259 bu onu qorxudurdu. O, q\u0259zet yaratmaq v\u0259 rusla\u015fd\u0131rma siyas\u0259tin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n d\u00f6vl\u0259t m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u0259v\u0259zin\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131ca m\u0259kt\u0259b a\u00e7maq fikrind\u0259 idi. Amma h\u00f6k\u00fcm\u0259t ona he\u00e7 adi m\u00fc\u0259llimliy\u0259 d\u0259 icaz\u0259 vermirdi. Z\u0259rdabi deyirdi ki, bu z\u0259man\u0259d\u0259 xalqa m\u0259kt\u0259b vasit\u0259sil\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar. O zaman Bak\u0131 gimnaziyas\u0131nda m\u00fcs\u0259lman u\u015faqlar lap az idi v\u0259 valideynl\u0259ri onlar\u0131n da rusla\u015faca\u011f\u0131ndan qorxaraq d\u0259rs\u0259 buraxm\u0131rd\u0131lar. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn gimnaziyada m\u00fctl\u0259q m\u00fcs\u0259lman m\u00fc\u0259lliml\u0259r d\u0259 olmal\u0131 idi, &#8211; Z\u0259rdabi bunu t\u0259l\u0259b edirdi. N\u0259hay\u0259t, \u0259sl ziyal\u0131 olan direktor \u00c7ermak H\u0259s\u0259n b\u0259y\u0259 gimnaziyada i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 imkan yaratd\u0131, m\u0259kt\u0259bin ziyal\u0131 kollektivi d\u0259 onu \u00e7ox sevirdi. \u015eagirdl\u0259r Z\u0259rdabiy\u0259 d\u0259rin m\u0259h\u0259bb\u0259t b\u0259sl\u0259yirdil\u0259r. \u0130ndi m\u00fcs\u0259lmanlar u\u015faqlar\u0131n\u0131 gimnaziyaya h\u0259v\u0259sl\u0259 g\u00f6nd\u0259rirdil\u0259r. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ziyal\u0131 n\u0259sli y\u0259ti\u015firdi. H\u0259s\u0259n b\u0259y u\u015faqlara do\u011fma xalqa vicdanla v\u0259 l\u0259yaq\u0259tl\u0259, t\u0259m\u0259nnas\u0131z xidm\u0259t etm\u0259yi \u00f6yr\u0259dirdi. Deyirdi ki, xalq\u0131n i\u00e7\u0259risin\u0259 gedin, el\u0259 edin ki, sizi \u0259m\u0259ll\u0259riniz\u0259 g\u00f6r\u0259 sevsinl\u0259r, siz\u0259 inans\u0131nlar. Gimnaziyada yaln\u0131z varl\u0131lar\u0131n u\u015faqlar\u0131 oxuyurdu. Z\u0259rdabi m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rd\u0259, k\u0259ndl\u0259rd\u0259 g\u0259z\u0259r\u0259k kas\u0131blar\u0131 u\u015faqlar\u0131n\u0131 oxutma\u011fa s\u00f6vq edirdi. X\u00fcsus\u0259n \u00e7ay\u00e7\u0131da, d\u0259mir\u00e7ixanada, d\u0259ll\u0259k v\u0259 \u00e7\u0259km\u0259\u00e7i d\u00fckanlar\u0131nda oturub camaata elm \u00f6yr\u0259nm\u0259yin vacibliyind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Bir d\u0259mir\u00e7ini \u00e7ox \u00e7\u0259tinlikl\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 gimnaziyaya g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 raz\u0131 salm\u0131\u015f, x\u0259rcini d\u00f6vl\u0259t v\u0259saitind\u0259n \u00f6d\u0259tdirmi\u015fdi. Demi\u015fdi ki, \u00e7\u0259kic-zindan\u0131n\u0131 satmaqla da olsa u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 oxut&#8230; Sonralar o u\u015faq g\u00f6rk\u0259mli alim oldu&#8230;<br \/>\nM\u00fcs\u0259lmanlar u\u015faqlar\u0131n\u0131n t\u0259hsilin\u0259 pul x\u0259rcl\u0259m\u0259k ist\u0259mirdil\u0259r. H\u0259s\u0259n b\u0259y bunu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq 1872-ci ild\u0259 m\u00fcs\u0259lman \u015fagirdl\u0259r\u0259 yard\u0131m c\u0259miyy\u0259ti t\u0259sis etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi, bu bar\u0259d\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259r d\u0259rc etdirdi, lakin s\u0259sin\u0259 s\u0259s ver\u0259n olmad\u0131.\u00a0 Onda Z\u0259rdabi \u015fagirdl\u0259ri N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov v\u0259 \u018fsg\u0259r Ad\u0131g\u00f6z\u0259lovla birg\u0259 b\u00fct\u00f6v bir yay Az\u0259rbaycan\u0131 g\u0259zib dola\u015fd\u0131, yard\u0131m c\u0259miyy\u0259tin\u0259 \u00fczvl\u0259r q\u0259bul etdi, t\u0259xmin\u0259n 1600 manata yax\u0131n pul toplad\u0131, bu pulla bir-iki kas\u0131b t\u0259l\u0259b\u0259ni oxutmaq m\u00fcmk\u00fcn idi.<br \/>\n1872-ci ild\u0259 &#8220;Kavkaz&#8221; q\u0259zetind\u0259 Tiflis M\u00fcq\u0259dd\u0259s Nina q\u0131z m\u0259kt\u0259binin m\u0259zunlar\u0131n\u0131n siyah\u0131s\u0131nda Tersk mahal\u0131ndak\u0131 Nal\u00e7ik \u015f\u0259h\u0259rinin sakini H\u0259nif\u0259 xan\u0131m Aslanb\u0259y q\u0131z\u0131 Abayevan\u0131n da ad\u0131na rast g\u0259linir. M\u00fcs\u0259lmanlar \u00fc\u00e7\u00fcn yeni, daha a\u011f\u0131ll\u0131 v\u0259 faydal\u0131 prinsipl\u0259r \u00fczr\u0259 ail\u0259 qurmaq ist\u0259y\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y bu ziyal\u0131 m\u00fcs\u0259lman q\u0131zla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Tiflis\u0259 g\u0259ldi v\u0259 tan\u0131\u015fl\u0131qdan sonra h\u0259r ikisinin fikir v\u0259 \u0259qid\u0259l\u0259rinin eyni oldu\u011fu bilindi, evl\u0259nm\u0259k v\u0259 birlikd\u0259 xalq \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259m\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldil\u0259r. Onlar \u0259vv\u0259l m\u0259nzill\u0259rind\u0259 2 m\u00fcs\u0259lman t\u0259l\u0259b\u0259 saxlad\u0131lar. Sonralar yen\u0259 d\u0259 t\u0259m\u0259nnas\u0131z olaraq 10 t\u0259l\u0259b\u0259y\u0259 evl\u0259rind\u0259 yer verdil\u0259r. H\u0259nif\u0259 xan\u0131m onlar\u0131 q\u0259bul imtahanlar\u0131na haz\u0131rlay\u0131rd\u0131. Bu u\u015faqlar\u0131 saxlamaq \u00e7ox \u00e7\u0259tin idi. Yard\u0131m c\u0259miyy\u0259ti is\u0259 h\u0259tta m\u0259hk\u0259m\u0259 yolu il\u0259 d\u0259 \u00fczvl\u00fck haqq\u0131n\u0131 m\u00fcs\u0259lmanlardan y\u0131\u011fa bilmirdi. 1876-ci ild\u0259 c\u0259miyy\u0259tin c\u0259mi 5 \u00fczv\u00fc qald\u0131 v\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r xo\u015fag\u0259lm\u0259z olsa da onlar\u0131n 3-\u00fc m\u00fcs\u0259lman deyildi&#8230;<br \/>\nH\u0259s\u0259n b\u0259y he\u00e7 vaxt \u00f6z\u00fcn\u00fc, g\u00f6rd\u00fcy\u00fc i\u015fl\u0259ri g\u00f6z\u0259 soxmurdu. 1873-c\u00fc ild\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck z\u0259hm\u0259t bahas\u0131na \u015fagirdl\u0259ri N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov, \u018fsg\u0259r Ad\u0131g\u00f6z\u0259lovla birg\u0259 Bak\u0131da t\u00fcrk dilind\u0259 ilk teatr g\u00f6st\u0259rdi, M.F.Axundovun &#8220;Hac\u0131 Qara&#8221; komediyas\u0131n\u0131 \u015fagirdl\u0259rin q\u00fcvv\u0259si il\u0259 gimnaziyan\u0131n salonunda tama\u015faya qoydu. Tama\u015fa m\u00fcs\u0259lman c\u0259miyy\u0259tini silk\u0259l\u0259di. O vaxta q\u0259d\u0259r Bak\u0131da teatr binas\u0131 yox idi. Sevin\u0259nl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, Z\u0259rdabiy\u0259 v\u0259 \u015fagirdl\u0259rin\u0259 divan tutmaq ist\u0259y\u0259n cahil fanatikl\u0259r lap \u00e7ox idi. Lakin Z\u0259rdabi v\u0259 \u015fagirdl\u0259ri tama\u015fa verm\u0259kd\u0259 davam etdil\u0259r. H\u0259s\u0259n b\u0259y dedi ki, &#8220;Ax\u0131rda ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259rl\u0259r ki, m\u0259n onlar\u0131n dostuyam, m\u0259kt\u0259bin v\u0259 teatr\u0131n faydas\u0131n\u0131 anlayarlar, \u00fcst\u0259lik, q\u0259zet d\u0259 \u00e7\u0131xara bils\u0259k, m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 \u0259m\u0259lli-ba\u015fl\u0131 \u00e7evrili\u015f ed\u0259 bil\u0259rik&#8221;.<br \/>\nNadanlarla yana\u015f\u0131 hakim dair\u0259l\u0259r d\u0259 H\u0259s\u0259n q\u0259z\u0259b b\u0259sl\u0259yirdil\u0259r. Y\u00fcks\u0259k \u00e7inli bir m\u0259mur demi\u015fdi: &#8220;H\u0259s\u0259n b\u0259y, sizin \u00fcst\u00fcn\u00fcz\u0259 neft t\u00f6k\u00fcb yand\u0131rard\u0131q. Ax\u0131, m\u00fcs\u0259lman deyil\u0259n kimdir? Bir he\u00e7lik! Yaln\u0131z siz biz\u0259 mane olursunuz&#8221;.<br \/>\nZ\u0259rdabi xalq\u0131na d\u00fcnya haqq\u0131nda dan\u0131\u015fmaq, geni\u015f bilik verm\u0259k ist\u0259yirdi. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn nec\u0259 olursa-olsun b\u00fct\u00fcn \u0259halinin, k\u0259ndin oxuya bil\u0259c\u0259yi q\u0259zet \u00e7\u0131xarmaq laz\u0131m idi. O, t\u00fcrk dilind\u0259 xalis k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 q\u0259zetinin n\u0259\u015fri \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox yer\u0259 m\u00fcraci\u0259t etdi. H\u0259s\u0259n b\u0259yi uzun m\u00fcdd\u0259t sor\u011fu-sual edib m\u0259\u015fh\u0259r aya\u011f\u0131na \u00e7\u0259kdil\u0259r: T\u00fcrkiy\u0259y\u0259, yaxud \u0130rana sat\u0131lmay\u0131b ki? Hans\u0131 gizli niyy\u0259tl\u0259ri var? \u018fsas m\u0259qs\u0259di n\u0259dir?<br \/>\nT\u00fcrkdilli q\u0259zetin n\u0259\u015fri qar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0259kil\u0259n b\u00fct\u00fcn bu mane\u0259l\u0259rd\u0259n Z\u0259rdabi \u00f6z\u00fc \u00e7ox yazm\u0131\u015fd\u0131r. Q\u0259zet n\u0259\u015frin\u0259 icaz\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259si 7 ild\u0259n \u00e7ox uzand\u0131. N\u0259hay\u0259t, 1875-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259yin &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; q\u0259zetinin n\u0259\u015frin\u0259 icaz\u0259 verildi. Q\u0259zetin ilk n\u00f6mr\u0259si 1875-ci il iyulun 22-d\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. \u0130lk n\u00f6mr\u0259nin n\u0259\u015frind\u0259n 1 h\u0259ft\u0259 \u0259vv\u0259l H\u0259s\u0259n b\u0259y b\u0259rk h\u0259y\u0259canl\u0131 idi &#8211; m\u0259tb\u0259\u0259d\u0259 texniki \u00e7\u0259tinlikl\u0259r, dig\u0259r mane\u0259l\u0259r vard\u0131. H\u0259r bir s\u0259rl\u00f6vh\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131ca kli\u015fe haz\u0131rlamaq laz\u0131m idi. Texniki \u0259ng\u0259ll\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 Z\u0259rdabi q\u0259zetin s\u0259liq\u0259siz \u00e7\u0131xaca\u011f\u0131ndan qorxurdu. N\u0259hay\u0259t, bu ki\u00e7ik formatl\u0131 x\u00fcsusi n\u0259\u015frin ilk say\u0131n\u0131 \u0259lin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259nd\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y sevinc ya\u015flar\u0131n\u0131 saxlaya bilm\u0259di. O, ev\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 f\u0259r\u0259hli v\u0259 h\u0259y\u0259canl\u0131 \u0259hvalla qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min g\u00fcn onun h\u0259yat\u0131ndak\u0131 \u0259n xo\u015fb\u0259xt g\u00fcnl\u0259rd\u0259n biri idi. Q\u0259zet Rusiyadak\u0131 b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 yerind\u0259n t\u0259rp\u0259tmi\u015fdi, bir elektrik c\u0259r\u0259yan\u0131 kimi m\u00fcs\u0259lman al\u0259minin i\u00e7ind\u0259n ke\u00e7mi\u015fdi. Yuxuda olan m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131 oyatmaq, h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 m\u0259kt\u0259b, n\u0259 d\u0259 teatr bel\u0259 g\u00fccl\u00fc t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259zdi. Q\u0259zetin ilk abun\u0259\u00e7il\u0259ri, birincil\u0259r s\u0131ras\u0131nda salamlayanlar Omskdan, T\u00fcmend\u0259n, \u00c7istopoldan olan sibirlil\u0259r, Orenburq, Ufa, Volqaboyu tatarlar\u0131, kr\u0131ml\u0131lar idil\u0259r. Qafqaz m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;y\u0259 bir q\u0259d\u0259r t\u0259nqidi yana\u015f\u0131rd\u0131lar ki, niy\u0259 bel\u0259 sad\u0259, qeyri-\u0259d\u0259bi dild\u0259 yaz\u0131l\u0131r, dini m\u00f6vzulardan niy\u0259 az b\u0259hs edilir v\u0259 s. Q\u0259zetin h\u0259cmi \u00e7ox ki\u00e7ik oldu\u011fundan Z\u0259rdabi bu iradlara q\u0259zetd\u0259 yox, m\u0259ktub vasit\u0259sil\u0259 ayr\u0131ca cavablar yazma\u011fa m\u0259cbur idi. Bu polemikalar is\u0259 \u00e7ox geni\u015f idi, H\u0259s\u0259n b\u0259yin vaxt\u0131n\u0131 \u00e7ox al\u0131rd\u0131. \u018fks\u0259r hallarda t\u0259nqid, h\u0259d\u0259 v\u0259 t\u0259hdidl\u0259r Z\u0259rdabinin ba\u015f\u0131na dolu kimi ya\u011f\u0131rd\u0131. \u018fslind\u0259 bu, H\u0259s\u0259n b\u0259yi sevindirirdi. \u00c7\u00fcnki oxucular q\u0259zet\u0259 laqeyd qalsayd\u0131lar bu, redaktor Z\u0259rdabi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6l\u00fcmd\u0259n bet\u0259r olard\u0131. Z\u0259rdabi sevinirdi ki, &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; c\u0259miyy\u0259ti h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirib. H\u0259s\u0259n b\u0259y g\u0259nc \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131na m\u0259h\u0259bb\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131r, z\u0259if yaz\u0131lar\u0131 onlara ehtiyat v\u0259 n\u0259zak\u0259tl\u0259 qaytar\u0131r, q\u00fcsur v\u0259 s\u0259hvl\u0259ri s\u0259brl\u0259, t\u0259mkinl\u0259 izah edirdi. Kr\u0131mda, Volqaboyunda v\u0259 Sibird\u0259 ya\u015fayanlar m\u0259ktub v\u0259 x\u0259b\u0259rl\u0259ri \u0259r\u0259bc\u0259 yaz\u0131rd\u0131lar. Z\u0259rdabi\u00a0 \u0259r\u0259b dilini m\u00fck\u0259mm\u0259l bil\u0259n kazanl\u0131 bir molla tapd\u0131 v\u0259 bu yaz\u0131lar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 tatar dilin\u0259 \u00e7evirtdirdi. H\u0259s\u0259n b\u0259y h\u0259min m\u00fc\u0259llifl\u0259r\u0259 d\u00fczg\u00fcn yaz\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259ri g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k onlardan xalq dilind\u0259 yazma\u011f\u0131 xahi\u015f edirdi. O \u00f6z m\u00fcxbirl\u0259rini ana dilind\u0259 yazma\u011fa \u00f6yr\u0259tdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcr\u0259kd\u0259n \u00f6y\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Onlardan xahi\u015f edirdi ki, xalq mahn\u0131lar\u0131n\u0131, na\u011f\u0131l v\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259ri, dastan v\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259ri v\u0259 s. yaz\u0131ya als\u0131nlar, toplay\u0131b qorusunlar. &#8220;Sizin d\u0259 q\u0259zet v\u0259 jurnallar\u0131n\u0131z olacaq&#8221;, dey\u0259 o, g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259yirdi.<br \/>\nZ\u0259rdabi h\u0259yat\u0131n\u0131n son g\u00fcn\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r t\u00fcrk dilinin t\u0259mizliyi u\u011frunda vuru\u015fdu. T\u00fcrk dilini \u0259r\u0259b v\u0259 fars s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 zibill\u0259m\u0259yin q\u0259ti \u0259leyhdar\u0131 idi. Onun &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;sinin dili h\u0259r bir Qafqaz m\u00fcs\u0259lman\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ayd\u0131n v\u0259 anla\u015f\u0131ql\u0131 idi.<br \/>\nH\u0259s\u0259n b\u0259y q\u0259zet \u015friftl\u0259rini Rusiyada \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259di, \u0130stanbula \u00fcz tutdu. \u0130lk n\u00f6mr\u0259nin \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri bar\u0259d\u0259 Z\u0259rdabi \u00e7ox yaz\u0131b. &#8220;H\u0259yat&#8221; q\u0259zetind\u0259 is\u0259 ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259nl\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259svir edib. O, camaata m\u0259tbuat oxumaq v\u0259rdi\u015fi a\u015f\u0131lamaq \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;ni m\u00fcft\u0259 paylatd\u0131r\u0131rd\u0131. Lakin m\u00fcft\u0259 q\u0259zet oxumaq ist\u0259y\u0259nl\u0259r d\u0259 yox idi: kimi bunu g\u00fcnah say\u0131r, q\u0259zet buraxma\u011f\u0131 v\u0259 oxutma\u011f\u0131 \u015feytan \u0259m\u0259li say\u0131r, kimi m\u0259nas\u0131z i\u015f bilir, \u0259lin\u0259 q\u0259zet almaqdan utan\u0131rd\u0131. B\u0259zil\u0259ri deyirdil\u0259r ki, bir q\u0259zetd\u0259 ki, n\u0259 Allah, n\u0259 d\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259r bar\u0259sind\u0259 bir s\u00f6z olsun, laz\u0131ml\u0131 \u015feyl\u0259r yaz\u0131ls\u0131n, onu \u0259l\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259yin \u00f6z\u00fc birt\u0259h\u0259r \u00e7\u0131x\u0131r. \u00c7ar\u0131n Tiflisd\u0259n olan sadiq m\u00fcs\u0259lman t\u0259b\u0259\u0259si, G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 ram ed\u0259n m\u0259\u015fhur q\u0259hr\u0259man\u0131n atas\u0131, qvardiya polkovniki \u018flib\u0259y \u018flixanov H\u0259s\u0259n b\u0259yin g\u00f6nd\u0259rdiyi &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; q\u0259zetini o\u011flu vasit\u0259sil\u0259 geri qaytarm\u0131\u015f v\u0259 redaktora bel\u0259 m\u0259ktub yazm\u0131\u015fd\u0131: &#8221; T\u0259\u0259cc\u00fcb edir\u0259m, nec\u0259 ola bil\u0259r ki, redaktor h\u00f6kum\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7ap olunmayan q\u0259zeti \u00f6z pad\u015fah\u0131na s\u0259daq\u0259tl\u0259 qulluq ed\u0259n t\u0259b\u0259\u0259nin oxumayaca\u011f\u0131ndan x\u0259b\u0259rsizdir!&#8221;. M\u00fcs\u0259lmanlar \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 q\u0259d\u0259r eyibli olsa da, \u00e7ar\u0131n qorxusundan &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;ni oxumayanlar onu Allah xofundan \u00e7\u0259kinib oxumayanlardan qat-qat \u00e7ox idi. H\u00f6kum\u0259td\u0259n qorxanlar\u0131 \u00fcr\u0259kl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Z\u0259rdabi b\u0259z\u0259n abun\u0259\u00e7il\u0259r\u0259 q\u0259zeti h\u00f6kum\u0259t idar\u0259l\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 g\u00f6nd\u0259rirdi. &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; h\u0259tta \u00f6z ka\u011f\u0131z v\u0259 r\u0259ng x\u0259rcini \u00f6d\u0259mirdi, amma H\u0259s\u0259n b\u0259y ruhdan d\u00fc\u015fm\u0259d\u0259n deyirdi: &#8220;Xalqa q\u0259zet oxuma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259d\u0259c\u0259y\u0259m, xalq q\u0259zet\u0259 ad\u0259t ed\u0259c\u0259k, sonra da q\u0259zetsiz dar\u0131xacaq&#8221;&#8230; Z\u0259rdabi b\u00fct\u00fcn maa\u015f\u0131n\u0131 v\u0259 gimnaziyadan azad vaxt\u0131n\u0131n h\u0259r d\u0259qiq\u0259sini q\u0259zetin \u00e7ap\u0131na s\u0259rf edirdi. \u0130lk ild\u0259 q\u0259zet 2 h\u0259ft\u0259d\u0259 bir d\u0259f\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131. Sonra h\u0259ft\u0259lik \u00e7\u0131xma\u011fa ba\u015flad\u0131. \u00c7\u0259tinlikl\u0259r is\u0259 art\u0131rd\u0131. Q\u0259zetin \u00f6z m\u00fcr\u0259ttibl\u0259ri yox idi, h\u0259r n\u00f6mr\u0259ni y\u0131\u011fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn H\u0259s\u0259n b\u0259y quberniya m\u0259tb\u0259\u0259sin\u0259 gedib xahi\u015f-minn\u0259t edir, y\u0131\u011f\u0131c\u0131lara \u00f6z\u00fc d\u0259 k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rirdi. Bir d\u0259f\u0259 Rusiyada v\u0259 Bak\u0131da m\u0259tbuat\u0131n v\u0259ziyy\u0259tini \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n bir f\u0131rans\u0131z jurnalist H\u0259s\u0259n b\u0259yl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259r\u0259k 3-c\u00fc ildir n\u0259\u015fr olunan t\u00fcrk q\u0259zeti &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;nin c\u0259misi 300 n\u00fcsx\u0259 il\u0259 \u00e7ap olundu\u011funu bil\u0259nd\u0259 heyr\u0259t v\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259 demi\u015fdi: &#8220;Siz \u0259sl q\u0259hr\u0259mans\u0131n\u0131z! Bizd\u0259 bel\u0259 kas\u0131b q\u0259zetd\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 raz\u0131 olan 1 n\u0259f\u0259r d\u0259 tap\u0131lmaz. Sizin enerjiniz\u0259 heyranam. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr siz \u00f6z xalq\u0131n\u0131z\u0131 lap \u00fcr\u0259kd\u0259n sevirsiniz&#8221;&#8230;<br \/>\nH\u0259r halda &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;ni \u0259vv\u0259ll\u0259r yaln\u0131z tan\u0131\u015flar, qohumlar, m\u00fc\u0259lliml\u0259r, d\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin i\u015f\u00e7il\u0259ri oxuyurdularsa indi Rusiyan\u0131n ucqar v\u0259 dalda quberniyalar\u0131 olan Penzada, Tambovda, Ryazanda, t\u0259z\u0259 i\u015f\u011fal olunmu\u015f T\u00fcrk\u00fcstanda &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221;nin abun\u0259\u00e7il\u0259ri vard\u0131. Q\u0259zet\u0259 \u00e7oxlu m\u0259ktub, \u015fer, hekay\u0259, t\u0259nqidi qeyd g\u0259lirdi, amma ham\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ap etm\u0259k imkan\u0131 yox idi. &#8220;\u018fkin\u00e7i&#8221; i\u015fi geni\u015fl\u0259ndirm\u0259kd\u0259 maliyy\u0259 \u00e7\u0259tinliyi \u00e7\u0259kirdi&#8230;<\/p>\n<p><strong>www.zerdab.com<\/strong><br \/>\n<strong>Ard\u0131 var&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>www.zerdab.com sayt\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 daha bir maraql\u0131 yaz\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir: &#8211;\u00a0H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin ilk m\u00fc\u0259llimi atas\u0131 S\u0259lim b\u0259y idi. \u018fmisi R\u0259him b\u0259y general Paskevi\u00e7i qar\u015f\u0131layark\u0259n erm\u0259ni m\u0259kt\u0259blil\u0259ri g\u00f6st\u0259rib demi\u015fdi ki, &#8220;Biz ya\u015fayaca\u011f\u0131q v\u0259 yaln\u0131z u\u015faqlar\u0131m\u0131z bu m\u0259kt\u0259blil\u0259rin s\u0131ras\u0131nda dayananda biziml\u0259 hesabla\u015facaqlar!&#8221;. Bu s\u00f6zl\u0259r H\u0259s\u0259n b\u0259yin yadda\u015f\u0131ndan pozulmurdu. R\u0259him b\u0259y [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2748","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-kinci-zrdab-ziyali-qzet-tbitsunas"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>1858-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 g\u00fcll\u0259 atd\u0131lar, amma divara d\u0259ydi... - Z\u0259rdab.com<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"1858-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 g\u00fcll\u0259 atd\u0131lar, amma divara d\u0259ydi... - Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"www.zerdab.com sayt\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 daha bir maraql\u0131 yaz\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir: &#8211;\u00a0H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin ilk m\u00fc\u0259llimi atas\u0131 S\u0259lim b\u0259y idi. \u018fmisi R\u0259him b\u0259y general Paskevi\u00e7i qar\u015f\u0131layark\u0259n erm\u0259ni m\u0259kt\u0259blil\u0259ri g\u00f6st\u0259rib demi\u015fdi ki, &#8220;Biz ya\u015fayaca\u011f\u0131q v\u0259 yaln\u0131z u\u015faqlar\u0131m\u0131z bu m\u0259kt\u0259blil\u0259rin s\u0131ras\u0131nda dayananda biziml\u0259 hesabla\u015facaqlar!&#8221;. Bu s\u00f6zl\u0259r H\u0259s\u0259n b\u0259yin yadda\u015f\u0131ndan pozulmurdu. R\u0259him b\u0259y [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-06-13T20:07:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2012-06-13T20:10:56+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/Hesen_bey_Zerdabi_Elimerdan_bey_Topcubashovla.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"headline\":\"1858-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 g\u00fcll\u0259 atd\u0131lar, amma divara d\u0259ydi&#8230;\",\"datePublished\":\"2012-06-13T20:07:33+00:00\",\"dateModified\":\"2012-06-13T20:10:56+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748\"},\"wordCount\":3185,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/Hesen_bey_Zerdabi_Elimerdan_bey_Topcubashovla.jpg\",\"articleSection\":[\"H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130\"],\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748\",\"name\":\"1858-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 g\u00fcll\u0259 atd\u0131lar, amma divara d\u0259ydi... - Z\u0259rdab.com\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/Hesen_bey_Zerdabi_Elimerdan_bey_Topcubashovla.jpg\",\"datePublished\":\"2012-06-13T20:07:33+00:00\",\"dateModified\":\"2012-06-13T20:10:56+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#primaryimage\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"1858-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 g\u00fcll\u0259 atd\u0131lar, amma divara d\u0259ydi&#8230;\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\",\"name\":\"Z\u0259rdab.com\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"1858-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 g\u00fcll\u0259 atd\u0131lar, amma divara d\u0259ydi... - Z\u0259rdab.com","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"1858-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 g\u00fcll\u0259 atd\u0131lar, amma divara d\u0259ydi... - Z\u0259rdab.com","og_description":"www.zerdab.com sayt\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin h\u0259yat v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 daha bir maraql\u0131 yaz\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir: &#8211;\u00a0H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin ilk m\u00fc\u0259llimi atas\u0131 S\u0259lim b\u0259y idi. \u018fmisi R\u0259him b\u0259y general Paskevi\u00e7i qar\u015f\u0131layark\u0259n erm\u0259ni m\u0259kt\u0259blil\u0259ri g\u00f6st\u0259rib demi\u015fdi ki, &#8220;Biz ya\u015fayaca\u011f\u0131q v\u0259 yaln\u0131z u\u015faqlar\u0131m\u0131z bu m\u0259kt\u0259blil\u0259rin s\u0131ras\u0131nda dayananda biziml\u0259 hesabla\u015facaqlar!&#8221;. Bu s\u00f6zl\u0259r H\u0259s\u0259n b\u0259yin yadda\u015f\u0131ndan pozulmurdu. R\u0259him b\u0259y [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748","og_site_name":"Z\u0259rdab.com","article_published_time":"2012-06-13T20:07:33+00:00","article_modified_time":"2012-06-13T20:10:56+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/Hesen_bey_Zerdabi_Elimerdan_bey_Topcubashovla.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"16 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"headline":"1858-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 g\u00fcll\u0259 atd\u0131lar, amma divara d\u0259ydi&#8230;","datePublished":"2012-06-13T20:07:33+00:00","dateModified":"2012-06-13T20:10:56+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748"},"wordCount":3185,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/Hesen_bey_Zerdabi_Elimerdan_bey_Topcubashovla.jpg","articleSection":["H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130"],"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748","name":"1858-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 g\u00fcll\u0259 atd\u0131lar, amma divara d\u0259ydi... - Z\u0259rdab.com","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/06\/Hesen_bey_Zerdabi_Elimerdan_bey_Topcubashovla.jpg","datePublished":"2012-06-13T20:07:33+00:00","dateModified":"2012-06-13T20:10:56+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#primaryimage","url":"","contentUrl":""},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=2748#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.zerdab.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"1858-ci ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 g\u00fcll\u0259 atd\u0131lar, amma divara d\u0259ydi&#8230;"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/","name":"Z\u0259rdab.com","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2748","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2748"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2748\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2758,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2748\/revisions\/2758"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2748"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2748"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2748"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}