{"id":28503,"date":"2020-07-20T23:13:05","date_gmt":"2020-07-20T19:13:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503"},"modified":"2023-10-20T16:17:33","modified_gmt":"2023-10-20T12:17:33","slug":"milli-m%c9%99tbuat-145-h%c9%99r-vilay%c9%99tin-q%c9%99zet%c9%99si-g%c9%99r%c9%99k-ol-vilay%c9%99tin-ayin%c9%99si-olsun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503","title":{"rendered":"Milli m\u0259tbuat 145 &#8211; &#8220;H\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun&#8221;"},"content":{"rendered":"\r\n<p><strong>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u2013 \u201cH\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si <\/strong><strong>g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun\u201d<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<figure class=\"wp-block-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"326\" height=\"445\" class=\"wp-image-5082\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/10\/m.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/10\/m.jpg 326w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/10\/m-256x350.jpg 256w\" sizes=\"auto, (max-width: 326px) 100vw, 326px\" \/>\r\n<figcaption><strong>Aqrar elml\u0259r \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, Beyn\u0259lxalq Ekoenergetika Akademiyas\u0131n\u0131n ekologiya \u00fczr\u0259 professoru, Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnas, Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r v\u0259 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc, \u201cQ\u0131z\u0131l Q\u0259l\u0259m\u201d v\u0259 Ali Media M\u00fckafat\u0131 laureat\u0131.<\/strong><\/figcaption>\r\n<\/figure>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Xalq\u0131n maarifl\u0259nm\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131 bil\u0259n mill\u0259t f\u0259daisi H\u0259s\u0259n b\u0259y xalq\u0131 il\u0259 dan\u0131\u015fmaq, s\u00f6z\u00fcn\u00fc dem\u0259k, ideyalar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 \u0259sas vasit\u0259 olaraq ana dilind\u0259 q\u0259zet n\u0259\u015fr etm\u0259yin z\u0259ruriliyini qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoymu\u015fdu. O d\u00f6vrd\u0259 \u201cdo\u011fru s\u00f6z\u201d\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n olan ictimai qurulu\u015fda bel\u0259 bir proqramla meydana \u00e7\u0131x\u0131b q\u0259zet \u00e7ap etdirm\u0259k asan i\u015f deyildi v\u0259 n\u0259hay\u0259t, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi 1875-ci ilin 22 iyulunda \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d adl\u0131 q\u0259zetin Az\u0259rbaycan dilind\u0259 n\u0259\u015frin\u0259 ba\u015flay\u0131r. Bununla da o, h\u0259min tarixd\u0259n etibar\u0259n Az\u0259rbaycan milli m\u0259tbuat\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f oldu.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin n\u0259\u015fr olunmas\u0131nda v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259sind\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259yin b\u00f6y\u00fck m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015fd\u0131\u011f\u0131 silahda\u015flar\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri M.F.Axundov, S.\u018f.\u015eirvani, N.V\u0259zirov, \u018fsg\u0259r b\u0259y Ad\u0131g\u00f6z\u0259lov (Gorani) v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri olmu\u015fdur. B\u0259li, Az\u0259rbaycan\u0131n bel\u0259 g\u00f6rk\u0259mli ziyal\u0131lar\u0131 \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin \u0259traf\u0131nda toplanm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin \u0259sas yazar\u0131 olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m q\u0259zetin na\u015firi, redaktoru, ba\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259llifi v\u0259 h\u0259m d\u0259 korrektoru, texniki bir i\u015f\u00e7isi kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin yarad\u0131c\u0131s\u0131 olan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin bu q\u0259zeti n\u0259\u015fr etm\u0259kd\u0259 \u0259sas m\u0259qs\u0259di xalq aras\u0131nda elmi, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti yaymaq, inki\u015faf etdirm\u0259k, yerl\u0259rd\u0259 \u0259hali il\u0259 t\u0259masda olmaq v\u0259 xalq\u0131n\u0131n h\u0259rt\u0259r\u0259fli t\u0259r\u0259qqisin\u0259 nail olmaqdan ibar\u0259t idi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>B\u00fct\u00fcn Qafqazda \u0259ks-s\u0259da do\u011furan \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d G\u00fcrc\u00fcstan, Da\u011f\u0131stan, \u00d6zb\u0259kistan v\u0259 ba\u015fqa yerl\u0259rd\u0259 d\u0259 yay\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi yaz\u0131rd\u0131: \u201cMaarifd\u0259n, elmd\u0259n m\u0259hrum bir xalq i\u015f\u0131qdan m\u0259hrumdur\u201d (Se\u00e7ilmi\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri. Bak\u0131, 1960, s\u0259h 7.).<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Bu ideyalar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z q\u0259zet dilind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259yi qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoyan, <strong>\u201cH\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun\u201d<\/strong> dey\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y ana dilind\u0259 \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda q\u0259zetin n\u0259\u015fr olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 Qafqaz Senzura Komit\u0259sin\u0259, Bak\u0131 qubernatoruna g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktublardan, 7 illik a\u011f\u0131r \u0259zab-\u0259ziyy\u0259td\u0259n sonra q\u0259zetin n\u0259\u015frin\u0259 h\u00f6kum\u0259td\u0259n icaz\u0259 al\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u201cH\u0259yat\u201d q\u0259zetinin 1905-ci il tarixli 129-cu n\u00f6mr\u0259sind\u0259 yaz\u0131r: \u201cBizim qubernator general Staroselski, do\u011frudur, xalis rus idi, amma \u00f6vr\u0259ti g\u00fcrc\u00fc q\u0131z\u0131 idi. Ona g\u00f6r\u0259 Qafqaz\u0131n yerli \u0259halisini art\u0131q \u00f6z\u00fcn\u0259 dost tuturdu. M\u0259n ona d\u0259rdimi dey\u0259nd\u0259n sonra m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6rd\u00fc ki, q\u0259zetin ad\u0131n\u0131 \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d qoyum ki, guya m\u0259hz \u0259kin v\u0259 zira\u0259td\u0259n dan\u0131\u015facaq v\u0259 \u00f6z\u00fc d\u0259 boynuna \u00e7\u0259kdi ki, senzorlu\u011fu q\u0259bul el\u0259sin. Bu t\u00f6vr \u0259riz\u0259 verib izn ald\u0131m\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u201cRevolyusiya i kultura\u201d jurnal\u0131n\u0131n 1939-cu il tarixli 6-c\u0131 n\u00f6mr\u0259sind\u0259 vaxtil\u0259 H\u0259nif\u0259 xan\u0131m M\u0259likovan\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cH\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov Z\u0259rdabinin t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 deyilirdi: \u201cH\u0259s\u0259n b\u0259y g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 m\u00f6hk\u0259m \u00fcmid b\u0259sl\u0259yir v\u0259 bu c\u00fcr arzular i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131rd\u0131. O, q\u0259zet \u00e7\u0131xartmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131. Bu q\u0259zet Az\u0259rbaycan dilind\u0259 n\u0259\u015fr olunacaq v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 q\u0259zeti olacaqd\u0131. Q\u0259zetin n\u0259\u015frin\u0259 icaz\u0259 almaq yeddi il \u00e7\u0259kdi\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Z\u0259rdabi \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti vasit\u0259sil\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda bir \u00e7ox m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, k\u0259ndlil\u0259r\u0259 torpa\u011f\u0131n elmi qaydada \u0259kilib-bec\u0259rilm\u0259sini, torpaqdan nec\u0259 v\u0259 hans\u0131 qaydada s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 etm\u0259l\u0259rinin izah\u0131n\u0131 v\u0259 \u015f\u0259rhini verir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Torpa\u011f\u0131n m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 yollar\u0131n\u0131, torpa\u011f\u0131n keyfiyy\u0259tini v\u0259 m\u00fcnbitliyini t\u0259yin etm\u0259yi, yarars\u0131z torpaqlar\u0131n yararl\u0131 hala sal\u0131naraq k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 d\u00f6vriyy\u0259sin\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131 \u00fcsullar\u0131n\u0131, qaydalar\u0131n\u0131 elmi \u0259saslarla k\u0259ndlil\u0259r\u0259 ba\u015fa sal\u0131r v\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 kompleks torpaqyerqurulu\u015fu t\u0259dbirl\u0259rinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sini t\u00f6vsiy\u0259 edir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y torpa\u011f\u0131n \u015fumlanmas\u0131n\u0131n hans\u0131 qaydada, n\u0259 d\u0259rinlikd\u0259 apar\u0131l- mas\u0131n\u0131 praktiki olaraq bir \u00e7ox yerl\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015f v\u0259 ondan laboratoriya kimi istifad\u0259 etmi\u015fdir. Bel\u0259likl\u0259, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 torpaqlar\u0131n qeyri-elmi istismar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fcnbitliyinin pozulmas\u0131 s\u0259b\u0259bl\u0259rini elmi \u0259saslarla izah ed\u0259r\u0259k, onlar\u0131n m\u00fcnbitliyinin b\u0259rpas\u0131 yollar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>O d\u00f6vrd\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi tam \u015f\u0259kild\u0259 torpaq\u015f\u00fcnasl\u0131q v\u0259 aqrokimya elml\u0259rinin n\u0259z\u0259ri v\u0259 t\u0259cr\u00fcbi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini xalq\u0131n diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 kompleks torpaq yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259rin t\u0259tbiqi \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131, H\u0259s\u0259n b\u0259y o d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fc- fat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131nda, torpaqlar\u0131n \u0259kilib-bec\u0259rilm\u0259sind\u0259, m\u0259hsulun y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131nda, emal\u0131nda v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 m\u00fcst\u0259qil s\u0259naye sah\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131nda v\u0259 inki\u015faf etdirilm\u0259sind\u0259 ma\u015f\u0131n-mexanizml\u0259rin, texnikan\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n v\u0259 t\u0259tbiqinin b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259tind\u0259n, d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 yaranan texniki yenilik l\u0259rin \u00f6z \u00f6lk\u0259sind\u0259 d\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si z\u0259rur\u0259tind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7araq, z\u0259ngin ideya v\u0259 fikirl\u0259ri il\u0259 xalq\u0131n\u0131n z\u0259hm\u0259tke\u015f k\u00fctl\u0259l\u0259rin\u0259 bir \u00e7ox m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin vacibliyini \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015f, h\u0259m\u00e7inin milli kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131n vacibliyini g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>B\u00fct\u00fcn bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri q\u0259zet vasit\u0259sil\u0259 xalq\u0131na \u00e7atd\u0131ran H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u201cH\u0259yat\u201d q\u0259zetinin 11 yanvar 1906-c\u0131 il tarixli 9-cu n\u00f6mr\u0259sind\u0259 yaz\u0131r: \u201cQ\u0259zet camaat \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Camaat q\u0259zet \u00fc\u00e7\u00fcn deyildir\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin n\u0259\u015frin\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnd\u0259n onun el\u0259 bir n\u00f6mr\u0259si yoxdur ki, Z\u0259rdabi orada k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na dair k\u0259ndlil\u0259r\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li, elmi, t\u0259cr\u00fcbi t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r verm\u0259sin. Bu q\u0259zetd\u0259 \u201cK\u0259nd \u0259halisinin f\u0259aliyy\u0259ti\u201d adl\u0131 x\u00fcsusi \u015f\u00f6b\u0259 yaradaraq burada \u00e7ap edil\u0259n m\u0259qal\u0259l\u0259ri yerl\u0259r\u0259, z\u0259hm\u0259tke\u015f k\u0259ndlil\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rmas\u0131 m\u0259hz onun \u00f6z elin\u0259, obas\u0131na, mill\u0259tin\u0259, xalq\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 d\u0259rin m\u0259h\u0259bb\u0259tinin t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fc idi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u201c\u018fkin\u00e7i\u201d n\u0259\u015fr olundu\u011fu g\u00fcnd\u0259n ba\u011flananad\u0259k H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u00e7arizm\u0259, k\u00f6l\u0259liy\u0259 qar\u015f\u0131 bar\u0131\u015fmaz m\u00fcbariz\u0259 aparm\u0131\u015f v\u0259 rejimin torpaq m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin d\u0259 yol verdiyi haqs\u0131zl\u0131qlara, kort\u0259bii h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r\u0259 \u00f6z m\u0259nfi m\u00fcnasib\u0259tini bildirmi\u015fdir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Z\u0259rdabinin ictimai-siyasi f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n raz\u0131 qalmayan Bak\u0131 quber natoru onu m\u00fct\u0259madi sur\u0259td\u0259 izl\u0259y\u0259r\u0259k \u201csiyasi c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259li v\u0259 eti bars\u0131z\u201d hesab etmi\u015fdir. N\u0259tic\u0259d\u0259, 1877-ci ilin sentyabr ay\u0131nda \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259 zeti \u00e7ar h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n ba\u011flan\u0131r, 1878-ci ild\u0259 is\u0259 Z\u0259rdabi gimnaziya dan m\u00fc\u0259llimlikd\u0259n azad edilir. \u00dcmumilikd\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fckd\u0259, z\u0259ngin d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 malik H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \u00e7ox b\u00f6y\u00fck elmi uzaqg\u00f6r\u0259nlikl\u0259 n\u0259\u015fr etdiyi \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin 1875-1877-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u0259n c\u0259mi 56 n\u00f6mr\u0259si d\u00f6vr\u00fcn elmim\u0259d\u0259ni, ictimai-siyasi, maddi-texniki hadis\u0259l\u0259rini i\u015f\u0131qland\u0131rmaqla, mill\u0259tin c\u0259hal\u0259t yuxusundan oyanmas\u0131nda tarixi bir hadis\u0259 olmu\u015fdur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u00c7ar h\u00f6kum\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259li hesab edil\u0259n Z\u0259rdabinin Bak\u0131da qalmas\u0131 laz\u0131m bilinmir. Yekaterinodar (sonralar Krasnodar) \u015f\u0259h\u0259r gimnaziyas\u0131na m\u00fc\u0259llim g\u00f6nd\u0259rilm\u0259k ad\u0131 il\u0259 o, Bak\u0131 gimnaziyas\u0131ndan uzaqla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Z\u0259rdabi nin getdiyini e\u015fid\u0259n \u015fagirdl\u0259r\u0259 bu hal \u00e7ox pis t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Onlar tez-tez, d\u0259st\u0259-d\u0259st\u0259 sevimli m\u00fc\u0259lliml\u0259rigil\u0259 g\u0259lir v\u0259 onu yad etm\u0259kl\u0259, d\u0259rin h\u00f6rm\u0259t v\u0259 r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259rini bildirirl\u0259r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y hara gedirdis\u0259, kim\u0259 m\u00fcraci\u0259t edirdis\u0259, ona i\u015f ver\u0259n yox idi. Bu zaman onun h\u0259yat\u0131nda faci\u0259 ba\u015f verir \u00fc\u00e7 ya\u015fl\u0131 q\u0131z\u0131 Fatma d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir v\u0259 bunun dal\u0131nca bir ya\u015f\u0131na \u00e7atmam\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc q\u0131z\u0131 da v\u0259fat edir. H\u0259nif\u0259 xan\u0131m\u0131n t\u0259klifi il\u0259 raz\u0131la\u015fan H\u0259s\u0259n b\u0259y 1880-ci ild\u0259 ail\u0259si il\u0259 birg\u0259 do\u011fma k\u0259ndi Z\u0259rdaba k\u00f6\u00e7\u00fcr. \u00c7ar h\u00f6kum\u0259tinin add\u0131mlar\u0131 b\u00f6y\u00fck maarifp\u0259r v\u0259r, demokrat v\u0259 ictimai-siyasi xadim, torpaq islahat\u00e7\u0131s\u0131 H.Z\u0259rdabini \u00f6z m\u0259qs\u0259dind\u0259n uzaqla\u015fd\u0131ra bilmir. O burada m\u0259kt\u0259b a\u00e7maq, t\u0259s\u0259rr\u00fcfatla m\u0259\u015f\u011ful olmaq fikrin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr, lakin orada da ona mane olurlar, h\u0259r add\u0131m\u0131n\u0131 izl\u0259yirl\u0259r. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 ac\u0131 bir x\u0259b\u0259r, \u015eamax\u0131da S.\u018f.\u015eirvaninin v\u0259fat\u0131 x\u0259b\u0259ri onu sars\u0131d\u0131r. Sadiq dostunun \u00f6l\u00fcm\u00fc Z\u0259rdabini qocald\u0131r. M\u0259qs\u0259din\u0259 nail ola bilm\u0259y\u0259n Z\u0259rdabi Ucarda m\u0259hk\u0259m\u0259d\u0259 v\u0259killik etm\u0259li olur. 1896-c\u0131 il\u0259 kimi Z\u0259rdabda ya\u015fay\u0131r v\u0259 16 il \u0259rzind\u0259 burada ictimai-siyasi haqs\u0131zl\u0131qlara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259sini davam etdirir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Dahi maarifp\u0259rv\u0259r elm\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259yin ba\u015fl\u0131ca yolunu k\u0259nd v\u0259 \u015f\u0259 h\u0259rl\u0259rd\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131nda g\u00f6r\u00fcr. Z\u0259rdabdan yuxar\u0131 instansiyalara m\u00fcraci\u0259tl\u0259r g\u00f6nd\u0259rir, m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259tbuatda m\u0259qal\u0259l\u0259r d\u0259rc etdirir. 1883-c\u00fc ild\u0259 \u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin 42-ci n\u00f6mr\u0259sind\u0259 \u201cZ\u0259rdabda m\u0259kt\u0259b olacaq d\u0131rm\u0131?\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cM\u0259ni m\u0259z\u0259mm\u0259t edib dey\u0259 bil\u0259rl\u0259r ki, k\u0259nd camaat\u0131 m\u0259kt\u0259b \u0259leyhin\u0259 oldu\u011fu halda, bu haqda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 d\u0259ym\u0259z. Bu, d\u00fcz deyildir. G\u00fcman edir\u0259m ki, he\u00e7 bir a\u011f\u0131ll\u0131 ana u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 \u00e7imizdir\u0259rk\u0259n onun q\u0131\u015fq\u0131rt\u0131s\u0131na m\u0259h\u0259l qoymaz. U\u015faq \u00e7imizdirilm\u0259yinin faydas\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcr, a\u011flay\u0131r, d\u0259c\u0259llik edir, lakin bu he\u00e7 d\u0259 o dem\u0259k deyildir ki, onu \u00e7irkab i\u00e7\u0259risind\u0259 saxlamal\u0131 v\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 he\u00e7 bir zorak\u0131l\u0131q edilm\u0259m\u0259lidir. Bizim yerli camaat\u0131m\u0131z da bu c\u00fcr u\u015faql\u0131q v\u0259ziyy\u0259tind\u0259dir, onun maarifin faydas\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fc ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcb qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259 bil\u0259c\u0259yini g\u00fcman etm\u0259k \u00e7ox dard\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259lilik olard\u0131\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>N\u0259hay\u0259t, H\u0259s\u0259n b\u0259yin bu sah\u0259d\u0259 \u00e7ox g\u0259rgin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n, m\u00fcbariz\u0259sind\u0259n sonra, do\u011fma k\u0259ndi Z\u0259rdabda m\u0259kt\u0259b a\u00e7\u0131lmas\u0131na icaz\u0259 verilir. Bu sevinci v\u0259 z\u0259hm\u0259tinin b\u0259hr\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar \u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin 1885-ci il tarixli, 91-ci n\u00f6mr\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cN\u0259hay\u0259t ki, bizim k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 d\u0259 bayramd\u0131r. Bu g\u00fcn, ya sabah Z\u0259rdabda m\u0259kt\u0259b olacaqd\u0131r. Dem\u0259li, m\u0259nim s\u0259sim s\u0259hrada oldu\u011fu kimi, batmay\u0131bd\u0131r. M\u0259n m\u00f6t\u0259b\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n bilir\u0259m ki, Z\u0259rdabda v\u0259 \u0130smay\u0131ll\u0131da iki sinifli m\u0259kt\u0259b a\u00e7\u0131lacaqd\u0131r\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Z\u0259rdabini sevindir\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 o idi ki, ilk ibtidai t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131 Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn m\u00fcdrik \u00e7a\u011f\u0131nda yeni t\u0259dris oca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na nail olmu\u015fdu. Z\u0259rdabi Z\u0259rdabda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 m\u0259tbuatdan k\u0259narda qalmam\u0131\u015f, m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq t\u0259nqidi v\u0259 dig\u0259r m\u00fcxt\u0259lif m\u0259zmunlu m\u0259qal\u0259l\u0259r yazaraq onlar\u0131 Tiflisd\u0259 n\u0259\u015fr olunan \u201cKavkaz\u201d, \u201cTifliski listok\u201d, \u201cNovoe obozrenie\u201d, \u201cZiya\u201d, Bak\u0131da \u00e7\u0131xan \u201cKaspi\u201d v\u0259 s. q\u0259zetl\u0259rd\u0259 d\u0259rc etdirmi\u015fdir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Az\u0259rbaycan milli m\u0259tbuat\u0131n\u0131n banisi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin ad\u0131, yeri, m\u0259qs\u0259di unudulmad\u0131 v\u0259 yax\u0131n ke\u00e7mi\u015f\u0259d\u0259k \u201cH\u0259yat\u201d,\u201cK\u0259nd\u00e7i\u201d, \u201cK\u0259ndli\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan kolxoz\u00e7usu\u201d, \u201cAz\u0259rbaycan k\u0259nd t\u0259s\u0259r &#8211; r\u00fcfat\u0131\u201d, \u201cSovet k\u0259ndi\u201d, \u201cB\u0259r\u0259k\u0259t\u201d v\u0259 bu g\u00fcns\u0259 m\u00fcst\u0259qil respublikam\u0131zda \u201cH\u0259yat\u201d q\u0259zeti kimi n\u0259\u015fr olunur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Lakin \u00f6mr\u00fcn\u00fcn \u0259n m\u00fcdrik \u00e7a\u011f\u0131nda, \u00f6z do\u011fma yurdu Z\u0259rdabda ya\u015fa d\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259 d\u0259 bir d\u0259st\u0259 qarag\u00fcruh\u00e7u ona imkan verm\u0259mi\u015fdir ki, H\u0259s\u0259n b\u0259y g\u00f6z\u0259l \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 rahat \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olsun. Ona b\u00f6htanlar at\u0131lm\u0131\u015f, qara yax\u0131lm\u0131\u015f, evin\u0259 basq\u0131nlar edilmi\u015f, tax\u0131l z\u0259misin\u0259 od vurulub yan d\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y b\u00fct\u00fcn bu \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 baxmayaraq, Z\u0259rdabda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ill\u0259r \u0259rzind\u0259 \u0259kin\u00e7ilik, bitki\u00e7ilikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015f, torpaqdan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 yollar\u0131n\u0131 xalq\u0131na ba\u015fa salm\u0131\u015f, t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r qoymu\u015f, yeni meyv\u0259 sortlar\u0131 yeti\u015fdirmi\u015f, m\u00fcxt\u0259lif k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131 istehsal\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 i\u015fl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurdu. O, Misird\u0259n bitki n\u00f6vl\u0259ri g\u0259tirir, m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v bitkil\u0259ri bir-birin\u0259 calaq edib yeni n\u00f6vl\u0259r yeti\u015fdirir. Barama saxlayanlar (k\u00fcm\u00e7\u00fcl\u0259r) onun yan\u0131na m\u0259sl\u0259h\u0259t\u0259 g\u0259lir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Bu ill\u0259r (1880-1896) \u0259rzind\u0259 Z\u0259rdabi, h\u0259m\u00e7inin \u0259kin\u00e7ilik, toxum\u00e7uluq, qu\u015f\u00e7uluq, ar\u0131\u00e7\u0131l\u0131q, maldarl\u0131q, qoyun\u00e7uluq, bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi nailiyy\u0259tl\u0259ri m\u0259tbuat vasit\u0259sil\u0259 sad\u0259 k\u00fctl\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r, onlar\u0131 q\u0259fl\u0259t yuxusundan oyad\u0131r, Az\u0259rbaycanda k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131 kompleks inki\u015faf etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>B\u0259yl\u0259rin, m\u00fclk\u0259darlar\u0131n \u0259lind\u0259 c\u0259ml\u0259\u015f\u0259n torpaqlar\u0131n onlar\u0131n \u0259lind\u0259n al\u0131naraq, k\u0259ndlil\u0259rin x\u00fcsusi m\u00fclkiyy\u0259tin\u0259, istifad\u0259sin\u0259 verilm\u0259sin\u0259 \u00e7ox ciddi c\u0259hd g\u00f6st\u0259r\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y t\u0259hqirl\u0259r\u0259, t\u0259zyiql\u0259r\u0259, h\u0259d\u0259-qorxulara m\u0259ruz qalsa da, k\u0259ndli ideoloqu, \u0259sl torpaq i\u015f\u00e7isi kimi yerqurulu\u015fu n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rind\u0259n elmi-h\u00fcquqi \u0259saslarla, qorxmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 c\u0259surlu\u011fu il\u0259 qoluzorlulara qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, torpaq m\u00fclkiyy\u0259t\u00e7il\u0259ri, istifad\u0259\u00e7il\u0259ri aras\u0131nda naturada m\u0259rz\u00e7\u0259km\u0259 f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 \u00e7ox m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259r g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y m\u00fclk\u0259darlara, ruhanil\u0259r\u0259, b\u00fct\u00fcn a\u011f\u0131r vergil\u0259ri yoxsullara y\u00fckl\u0259y\u0259n qol\u00e7omaqlara, y\u00fczba\u015f\u0131lara v\u0259 pristavlara qar\u015f\u0131 amans\u0131z m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131. \u00c7ar m\u0259murlar\u0131n\u0131n v\u0259 yerli torpaq sahibl\u0259rinin yerl\u0259rd\u0259ki zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda Bak\u0131 v\u0259 Tiflis q\u0259zetl\u0259rin\u0259 rusca m\u0259qal\u0259l\u0259r yaz\u0131rd\u0131.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>M\u00fclk\u0259darlar v\u0259 ruhanil\u0259r Z\u0259rdabinin simas\u0131nda \u00e7ox a\u011f\u0131ll\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 rast g\u0259ldikl\u0259rini ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Onlara b\u0259lli idi ki, H\u0259s\u0259n b\u0259yi asanl\u0131qla aradan g\u00f6t\u00fcr\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r. Odur ki, siyasi fitn\u0259karl\u0131\u011fa \u0259l atmal\u0131 oldular. Jandarm idar\u0259si yenid\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y haqq\u0131nda b\u00f6htan v\u0259 iftiralar yayma\u011fa ba\u015flad\u0131.Bu d\u0259f\u0259 onun d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri yaz\u0131rd\u0131lar ki, guya H\u0259s\u0259n b\u0259y rus h\u00f6ku m\u0259tinin \u0259leyhin\u0259 i\u015fl\u0259yir v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, bu \u015f\u0259xs rus m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 d\u00fc\u015f m\u0259ndir. B\u00f6htanlar o q\u0259d\u0259r a\u011f\u0131r v\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z idi ki, H\u0259s\u0259n b\u0259y bunu e\u015fitdikd\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259lm\u0259di. Ax\u0131 o, b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fc boyu rus m\u0259d\u0259 niyy\u0259tinin yorulmaz v\u0259 ard\u0131c\u0131l t\u0259bli\u011fat\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015fdu. Rus dilini \u00f6yr\u0259n\u0259nl\u0259ri \u201ckafir\u201d ad\u0131 il\u0259 dam\u011falayan, H\u0259s\u0259n b\u0259y\u0259 m\u0259hz buna g\u00f6r\u0259, rus m\u0259d\u0259niyy\u0259tini sevdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 nifr\u0259t ed\u0259n iki\u00fczl\u00fc ruhanil\u0259r \u00f6z nadanl\u0131qlar\u0131n\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259yin ad\u0131na yaz\u0131rd\u0131lar.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>T\u0259dqiqat aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Z\u0259rdaba g\u0259lmi\u015f qubernator tezlikl\u0259 bunun b\u00f6htan oldu\u011funu ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131r. H\u0259s\u0259n b\u0259y\u0259 yax\u0131n olmayan bir s\u0131ra varl\u0131lar da onun h\u0259mi\u015f\u0259 rus m\u0259d\u0259niyy\u0259tini \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t etm\u0259sini t\u0259sdiql\u0259yirl\u0259r. Lakin b\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, qubernator Bak\u0131ya qay\u0131td\u0131qdan sonra \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, k\u0259ndd\u0259 d\u0259 onu ciddi sur\u0259td\u0259 n\u0259zar\u0259t alt\u0131na ald\u0131rm\u0131\u015f, bir an bel\u0259 rahat buraxmam\u0131\u015fd\u0131 ki, asud\u0259 n\u0259f\u0259s als\u0131n.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin 1887-ci il tarixli 125-ci n\u00f6mr\u0259sind\u0259 oxuyuruq:<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u201cZ\u0259rdabda H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov adl\u0131 bir \u015f\u0259xs ya\u015fay\u0131r. O, universitet qurtarm\u0131\u015f, uzun m\u00fcdd\u0259t xalq maarifi nazirliyi sistemi \u00fczr\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015f v\u0259 ax\u0131r vaxtlar n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 qullu\u011fu burax\u0131b t\u0259s\u0259rr\u00fcfatla m\u0259\u015f\u011ful olur. Ziyal\u0131, h\u0259ssas bir \u015f\u0259xs olan H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov yerli \u0259halinin qol\u00e7omaqlardan a\u011f\u0131r iqtisadi as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259rk ed\u0259r\u0259k, h\u0259r yerd\u0259 v\u0259 h\u0259r c\u00fcr \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259raitd\u0259 k\u0259ndlil\u0259rin h\u00fc &#8211; quq v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259rini t\u0259kidl\u0259 v\u0259 s\u0259brl\u0259 onlara ba\u015fa sal\u0131r ki, bu da k\u0259nd m\u00fcft\u0259 xorlar\u0131n\u0131n v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, bulanl\u0131q suda bal\u0131q tutma\u011f\u0131 sev\u0259nl\u0259rin ham\u0131s\u0131 n\u0131n xo\u015funa g\u0259lmir. H\u0259s\u0259n b\u0259yd\u0259n naraz\u0131 olan bu adamlar onu Z\u0259rdabdan \u00e7\u0131xar\u0131b qovmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rid\u0259n \u00e7\u0131x\u0131rlar v\u0259 bunun \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r c\u00fcr al\u00e7aq va sit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinmirl\u0259r. Bu \u00e7irkin vasit\u0259l\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131, onlar\u0131n \u0259n \u00e7ox sevdiyi b\u00f6htanlard\u0131r, donoslard\u0131r ki, bunlar H\u0259s\u0259n b\u0259y haqq\u0131nda dem\u0259k olar ki, h\u0259r bir po\u00e7ta il\u0259 Bak\u0131ya dolu kimi ya\u011f\u0131r\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>G\u0259rgin f\u0259aliyy\u0259t, a\u011f\u0131r \u0259m\u0259k v\u0259 m\u00fcbariz\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 ke\u00e7\u0259n h\u0259yat t\u0259rzi Z\u0259rdabinin s\u0259hh\u0259tin\u0259 t\u0259sir etm\u0259y\u0259 bilm\u0259zdi. 1896-c\u0131 ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y iflic olur v\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t x\u0259st\u0259 yat\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>K\u0259ndd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 yoxsul k\u0259ndlil\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, Bak\u0131da f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n ziyal\u0131 dostlar\u0131 tez-tez onu yad edir v\u0259 Bak\u0131ya d\u0259v\u0259t edirdil\u0259r. Z\u0259rdabi \u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin 1889-cu il tarixli 229-cu n\u00f6mr\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cZ\u0259hm\u0259tke\u015f k\u0259ndlinin dostu olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn, k\u0259ndlil\u0259r aras\u0131nda olmaq, onlar\u0131n h\u0259ya t\u0131n\u0131 ya\u015famaq, onlar\u0131n k\u0259d\u0259ri il\u0259 k\u0259d\u0259rl\u0259nm\u0259k, onlar\u0131n sevinci il\u0259 sevinm\u0259k laz\u0131md\u0131r\u201d. Lakin yaranm\u0131\u015f m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259t, x\u0259st\u0259lik, eyni zamanda, o\u011flanlar\u0131 Midh\u0259d, S\u0259ff\u0259t b\u0259yin, q\u0131zlar\u0131 P\u0259ri, Q\u0259ribsoltan xan\u0131m\u0131n t\u0259lim-t\u0259r biy\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259l\u0259ri, H\u0259s\u0259n b\u0259yi v\u0259 H\u0259nif\u0259 xan\u0131m\u0131 Bak\u0131ya qay\u0131tma\u011fa vadar edirdi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u0130nsani duy\u011fulara, z\u0259ngin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 malik olan H\u0259s\u0259n b\u0259y Ucarda v\u0259killik xidm\u0259tind\u0259n \u00e7\u0131xandan sonra 1896-c\u0131 ild\u0259 ail\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 Bak\u0131ya qay\u0131d\u0131r v\u0259 burada daha qaynar h\u0259yata at\u0131l\u0131r. Onun Bak\u0131da olmad\u0131\u011f\u0131 16 il \u0259rzind\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f vermi\u015f, d\u00f6vr\u00fcn m\u00fcasir fikirli g\u0259ncl\u0259r n\u0259sli yeti\u015fmi\u015fdi. Z\u0259rdabi Bak\u0131ya qay\u0131d\u0131\u015f\u0131ndan sonra \u00f6mr\u00fcn\u00fcn ax\u0131r\u0131nad\u0259k \u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 v\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti redaktoru sif\u0259ti il\u0259 f\u0259aliy y\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k demokratik fikirli ideyalar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si m\u0259q s\u0259dil\u0259 elmi m\u0259qal\u0259l\u0259rini d\u0259rc etdirmi\u015fdir. H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin yax\u0131ndan i\u015ftirak\u0131 il\u0259 1898-ci ild\u0259n etibar\u0259n rus-tatar m\u0259kt\u0259bl\u0259ri a\u00e7\u0131lma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Onun b\u00f6y\u00fck k\u00f6m\u0259kliyi say\u0259sind\u0259 1906-c\u0131 il avqust ay\u0131n\u0131n 15-d\u0259 Az\u0259rbaycan m\u00fc\u0259lliml\u0259rinin I qurultay\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r. O, h\u0259min qurultaya s\u0259drlik edir. G\u00f6rk\u0259mli ictimai-siyasi xadim H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi on il m\u00fcdd\u0259tind\u0259 Bak\u0131 Dumas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc kimi m\u00fcxt\u0259lif v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259, 1905-ci ild\u0259n is\u0259 maarif \u015f\u00f6b\u0259 sinin r\u0259isi v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin olunaraq, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn ax\u0131r\u0131na kimi bu v\u0259zif\u0259d\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, \u00f6z mill\u0259ti v\u0259 xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Z\u0259rdabinin c\u0259sar\u0259tli, alovlu \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r Duma r\u0259hb\u0259rliyinin v\u0259 \u0259ks\u0259r Duma \u00fczvl\u0259rinin \u00fcr\u0259yinc\u0259 deyildi. Onlar daim \u0259dibi qorxutma\u011fa, \u201cqaydan\u0131n pozulmas\u0131na g\u00f6r\u0259\u201d t\u0259qsirl\u0259ndirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. B\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, H\u0259s\u0259n b\u0259y b\u00fct\u00fcn \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131, v\u0259zif\u0259d\u0259n sui-istifad\u0259 v\u0259 r\u00fc\u015fv\u0259txorluq hallar\u0131n\u0131 k\u0259skin t\u0259nqid edirdi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin 1907-ci il tarixli 264-c\u00fc n\u00f6m- r\u0259sind\u0259 d\u0259rc olunan yaz\u0131da onun xalq\u0131n\u0131n, el-obas\u0131n\u0131n maarifl\u0259nm\u0259si yolunda nec\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn, \u00f6l\u00fcm yata\u011f\u0131nda dediyi s\u00f6zl\u0259r\u0259 diqq\u0259t yetir\u0259k: \u201cSizd\u0259n xahi\u015f edir\u0259m: t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn m\u0259rasimi d\u00fcz\u0259ltm\u0259yin, m\u0259ni \u00e7ox sad\u0259 d\u0259fn edin. D\u0259fn \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259rcl\u0259nm\u0259si laz\u0131m g\u0259l\u0259n v\u0259saiti m\u00fcs\u0259lmanlar aras\u0131nda savad yayan c\u0259miyy\u0259t\u0259 verin. Bu m\u0259nim ba\u015f\u0131 b\u0259lalar \u00e7\u0259kmi\u015f xalq\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn daha faydal\u0131 olar!\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>1907-ci ilin noyabr\u0131nda H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi sonuncu d\u0259f\u0259 yata\u011fa d\u00fc\u015fd\u00fc. \u0130flic v\u0259 damar sklerozu bir-birin\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Noyabr\u0131n 28-d\u0259 s\u00fcbh \u00e7a\u011f\u0131 onun hal\u0131 pisl\u0259\u015fir. H\u0259s\u0259n b\u0259y \u00f6vladlar\u0131n\u0131 oxudub arzusuna \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Onlardan raz\u0131 idi. B\u00f6y\u00fck o\u011flu Midh\u0259d b\u0259y Almaniyada ali t\u0259hsil al\u0131b qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131, S\u0259ff\u0259t realn\u0131 m\u0259kt\u0259bd\u0259 oxuyurdu. Q\u0259ribsoltan t\u0259hsilini davam etdirirdi, \u0259r\u0259 getmi\u015f P\u0259ri xan\u0131m Top\u00e7uba\u015fova is\u0259 atas\u0131n\u0131n yan\u0131nda idi. Lakin H\u0259s\u0259n b\u0259yin bir d\u0259rdi vard\u0131, o, b\u00fct\u00fcn xalq\u0131n savadlanmas\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259mi\u015f \u00f6l\u00fcrd\u00fc.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi 1907-ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 28-d\u0259 Bak\u0131da v\u0259fat edir. Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n \u201cm\u0259n\u0259vi atas\u0131\u201d sayd\u0131\u011f\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259yin v\u0259fat\u0131 xalq\u0131n\u0131 h\u0259dsiz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 k\u0259d\u0259rl\u0259ndirir. Onun v\u0259fat\u0131 \u00fcmumxalq mat\u0259min\u0259 \u00e7evrilir, d\u0259fn m\u0259rasimind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131larla yana\u015f\u0131, Bak\u0131da ya\u015fayan dig\u0259r xalqlar\u0131n n\u00fcma- y\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259 i\u015ftirak edir, bu dahi insan\u0131 son m\u0259nzil\u0259 yola salark\u0259n onunla vidala\u015fma\u011fa g\u0259lir v\u0259 Z\u0259rdabi t\u0259nt\u0259n\u0259li sur\u0259td\u0259 d\u0259fn olunur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u00a0H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi 1905-ci ild\u0259 \u201cH\u0259yat\u201d q\u0259zetinin 115-ci n\u00f6mr\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cN\u0259 etm\u0259li? H\u0259r k\u0259si \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ram g\u0259lmir, g\u00f6st\u0259rir\u0259m g\u00f6rm\u00fcr, deyir\u0259m e\u015fitmir. Ax\u0131rda g\u00f6rd\u00fcm ki, m\u0259nim s\u00f6z\u00fcm\u00fc e\u015fid\u0259nl\u0259rd\u0259n he\u00e7 biri qanan olmas\u0131n, nec\u0259 ki, bir bula\u011f\u0131n suyunun alt\u0131na n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u0259rk da\u015f qoysaq, bir ne\u00e7\u0259 il sonra o su t\u00f6k\u00fclm\u0259kd\u0259n b\u0259rk da\u015f m\u00fcrurla \u0259riyib de\u015fil\u0259r. Q\u0259zet \u00e7\u0131xar maqdan ba\u015fqa bir qeyri \u0259lac yoxdur ki, ka\u011f\u0131z\u0131n \u00fcst\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6zl\u0259r qap\u0131-p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259rd\u0259n o iman m\u0259nzill\u0259rin\u0259 \u00e7ata bilsin. Sonra d\u00fc\u015fm\u0259nin d\u00fc\u015fm\u0259nliyi, dostlu\u011fu v\u0259 dost g\u00f6st\u0259r\u0259n do\u011fru yolun do\u011frulu\u011fu a\u015fkar olar\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Lakin zaman ke\u00e7dikc\u0259 b\u00f6y\u00fck d\u00fcha sahibi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin v\u0259t\u0259nin\u0259, torpa\u011f\u0131na, elin\u0259-obas\u0131na ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131, onda olan d\u0259rin m\u0259h\u0259bb\u0259t hissi art\u0131q insan- lar\u0131n q\u0259lbind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 yer tapm\u0131\u015fd\u0131. B\u0259li, o, yaln\u0131z Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n \u201cm\u0259n\u0259vi atas\u0131\u201d yox, eyni zamanda mill\u0259tin m\u0259n\u0259vi atas\u0131 idi. \u00c7\u00fcnki H\u0259s\u0259n b\u0259y xeyriyy\u0259 c\u0259miyy\u0259ti yaratmaqla yoxsul, kas\u0131b t\u0259b\u0259q\u0259nin u\u015faqlar\u0131n\u0131 oxutdurma\u011f\u0131, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 is\u0259 xalq\u0131n savadlanmas\u0131n\u0131, ir\u0259li getm\u0259sini arzulay\u0131r v\u0259 bu yolda \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni \u0259sirg\u0259mirdi. O, erm\u0259nil\u0259ri misal g\u0259tir\u0259r\u0259k \u201cH\u0259yat\u201d q\u0259zetinin 25 noyabr 1905-ci il tarixli 107-ci n\u00f6mr\u0259sind\u0259 \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131 il\u0259 yaz\u0131rd\u0131 ki, Bak\u0131da erm\u0259nil\u0259rin c\u0259miyy\u0259ti-xeyriyy\u0259si 40 il bundan \u0259vv\u0259l a\u00e7\u0131l\u0131b. O vaxt Bak\u0131da bir ne\u00e7\u0259 y\u00fcz erm\u0259ni ya\u015fay\u0131rd\u0131. \u018fsl Bak\u0131 erm\u0259nisi is\u0259 10-15 evd\u0259n art\u0131q deyildi. Doktor Rustamyan adl\u0131 bir erm\u0259ni xeyriyy\u0259 c\u0259miyy\u0259ti yarad\u0131b nizamnam\u0259sini t\u0259sdiq etdirdi v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259ri bir yer\u0259 toplay\u0131b m\u0259qs\u0259di a\u00e7\u0131qlad\u0131. Ham\u0131 bacard\u0131\u011f\u0131 q\u0259d\u0259r pul verib q\u0259bz ald\u0131. O vaxt Bak\u0131da \u00fc\u00e7 Qaraba\u011f erm\u0259nisi e\u015f\u015f\u0259kl\u0259 su da\u015f\u0131y\u0131b sat\u0131rd\u0131. Sonra onlardan ikisi milyon\u00e7u oldu. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Karapet is\u0259 g\u0259lib Rustamyandan soru\u015fur ki, bu pul n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn y\u0131\u011f\u0131l\u0131r? Cavab verirl\u0259r ki, f\u0259qir-yetim erm\u0259ni u\u015faqlar\u0131n\u0131 oxudaca\u011f\u0131q. Karapet bunu e\u015fid\u0259n kimi bald\u0131r\u0131na ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 d\u0259ri pul kis\u0259sini 1000 manat\u0131 Rustamyana uzad\u0131b deyir: m\u0259nim \u00f6vladlar\u0131m yoxdur, erm\u0259nil\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131n u\u015faqlar\u0131n\u0131 m\u0259n \u00f6z\u00fcm\u0259 \u00f6vlad hesab edir\u0259m.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Z\u0259rdabi daha sonra yaz\u0131rd\u0131: \u201c1871-ci ild\u0259 m\u0259n d\u0259 bizim m\u00fcs\u0259lmanlar \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 bir c\u0259miyy\u0259ti-xeyriyy\u0259 nizamnam\u0259sini t\u0259rtib edib v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 qeyri adamlara da qol \u00e7\u0259kdirib\u201d t\u0259sdiq el\u0259tdirdim. Amma m\u0259nim \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131ma n\u0259 ki, bir qeyri m\u00fcs\u0259lman, h\u0259tta \u0259riz\u0259y\u0259 qol \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r d\u0259 g\u0259lm\u0259di.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Daha sonra H\u0259s\u0259n b\u0259y \u00fcz\u00fcn\u00fc xalqa tutaraq: \u201cQarda\u015flar, bizim v\u0259 qon\u015fular\u0131m\u0131z erm\u0259nil\u0259rin indiki hal\u0131na bax\u0131b diqq\u0259t edin. Onda g\u00f6r\u0259rsiniz ki, otuz d\u00f6rd ilin m\u00fcdd\u0259tind\u0259 onlar bizd\u0259n n\u0259 q\u0259d\u0259r ir\u0259li gedibl\u0259r. B\u0259s deyilmi?\u201d<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi elm, t\u0259hsil alma\u011f\u0131n faydas\u0131ndan \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dd\u0259 d\u0259 f\u0259l\u0259rl\u0259 yazaraq saz-s\u00f6z adamlar\u0131ndan, \u015fairl\u0259rd\u0259n xahi\u015f edirdi ki, b\u00fclb\u00fcl v\u0259 g\u00fcl\u00fc t\u0259rifl\u0259dikl\u0259ri yet\u0259r, bir-birl\u0259rin\u0259 h\u0259cv yazd\u0131qlar\u0131 b\u0259sdir, indi \u201cbiz m\u00fcs\u0259lmanlara olan z\u00fclml\u0259r bar\u0259sind\u0259 \u015feirl\u0259r yaz\u0131b \u0259halini oyatma\u011fa s\u0259b\u0259b olsunlar. Bizim qon\u015fular\u0131m\u0131z erm\u0259nil\u0259r bel\u0259 \u015feirl\u0259r il\u0259 \u00e7ox i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. Onlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6zl\u0259ri kor, \u0259lind\u0259 tar a\u015f\u0131qlar\u0131, bir u\u015faq qolundan tutub qap\u0131-qap\u0131 g\u0259zdirir. Onlar Erm\u0259nistan\u0131n ke\u00e7mi\u015fd\u0259 olan xo\u015f v\u0259 yaman g\u00fcnl\u0259rind\u0259n, Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin el\u0259diyi z\u00fclml\u0259rd\u0259n \u015feirl\u0259r oxuyurlar. Odur ki, bir mill\u0259t i\u015fi olanda erm\u0259nil\u0259rin ham\u0131s\u0131 bird\u0259n qalx\u0131b bir adam kimi i\u015f g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. M\u0259g\u0259r bizim bel\u0259 olma\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnahd\u0131r?!\u201d<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u018flav\u0259 \u015f\u0259rh\u0259 ehtiyac yoxdur. T\u0259kc\u0259 onu dem\u0259k ist\u0259rdik ki, \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dd\u0259 f\u0259hl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n erm\u0259ni Mnasov v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259yd\u0259n vaxta\u015f\u0131r\u0131 donoslar yazmaqla v\u0259 \u00fcz\u00fcn\u0259 durmaqla ax\u0131rda q\u0259zetin ba\u011flanmas\u0131na nail oldular.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y d\u0259fn olunan g\u00fcn mat\u0259m g\u00fcn\u00fc elan olunur, b\u00fct\u00fcn m\u0259kt\u0259bl\u0259r, d\u00fckanlar ba\u011flan\u0131r, \u0259hali d\u0259rin bir h\u00fcznl\u0259 onu son m\u0259nzil\u0259 yola salma\u011fa g\u0259lir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Az\u0259rbaycan opera s\u0259n\u0259tinin banisi \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yovun ki\u00e7ik qarda\u015f\u0131 ilk professional musiqi t\u0259hsilli Az\u0259rbaycan ziyal\u0131s\u0131, Az\u0259rbaycan tarixi, \u0259d\u0259biyyat\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, etnoqrafiyas\u0131 sah\u0259sind\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f t\u0259dqiqat\u00e7\u0131, iste dadl\u0131 publisist, g\u00f6z\u0259l nasir, \u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin n\u00fcfuzlu \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131ndan olan Ceyhun b\u0259y Hac\u0131b\u0259yovun (1891-1962) \u0259n b\u00f6y\u00fck ideallar\u0131ndan biri H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi idi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>O, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabini v\u0259t\u0259n\u0259, xalqa t\u0259m\u0259nnas\u0131z xidm\u0259tin \u0259n bariz n\u00fcmun\u0259si hesab edir v\u0259 onu ordu ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131na b\u0259nz\u0259dirdi. Bu ordunun silah alt\u0131nda olan \u0259sg\u0259rl\u0259ri sayca az olsa da, onlar\u0131n uzaqvuran g\u00fccl\u00fc ideya toplar\u0131 vard\u0131 ki, onun ilk ni\u015fan\u00e7\u0131s\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u00f6z\u00fc idi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>C.Hac\u0131b\u0259yov H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabini \u015f\u0259xs\u0259n tan\u0131y\u0131r, onu \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259n\u0259vi m\u00fc\u0259llimi hesab edirdi. Hac\u0131b\u0259yov 1911-ci ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131n\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 H\u0259nif\u0259 xan\u0131m M\u0259likovaya xitab\u0259n yazm\u0131\u015fd\u0131: &#8220;M\u00fc\u0259llif \u00f6z ki\u00e7ik \u0259s\u0259rini \u0259ziz m\u00fc\u0259lliminin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 H\u0259nif\u0259 xan\u0131m M\u0259likovaya h\u0259sr edir\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>C.Hac\u0131b\u0259yov qeyd edirdi ki, \u201cZ\u0259rdabi \u00e7oxlar\u0131n\u0131n ed\u0259 bilm\u0259diyini etmi\u015fdir. Bu, onda \u00f6z \u015f\u0259xsi m\u0259nafeyini ictimai m\u0259nafey\u0259 qurban verm\u0259k ki\u015filiyi idi. H\u0259s\u0259n b\u0259yin h\u0259yat\u0131 da, \u00f6l\u00fcm\u00fc d\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 qurban getmi\u015fdir\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Ceyhun Hac\u0131b\u0259yov \u0259ziz m\u00fc\u0259llimi Z\u0259rdabinin ke\u00e7diyi h\u0259yat yolunu i\u015f\u0131qland\u0131raraq m\u00fcasirl\u0259rini ondan, onun b\u00fct\u00fcn n\u0259sill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00fcmun\u0259 ola bil\u0259c\u0259k h\u0259yat\u0131ndan \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259, ona layiq olma\u011fa, onun kimi ya\u015fama\u011f\u0131 bacarma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131. C.Hac\u0131b\u0259yov yaz\u0131rd\u0131: \u201cR\u0259hb\u0259r \u00f6l\u0259nd\u0259 onun ordusunu yetimlik, kims\u0259sizlik hissi b\u00fcr\u00fcy\u00fcr, ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 itir\u0259n qorxaqlar meydandan qa\u00e7ma\u011fa \u00fcz qoyurlar. El\u0259 hal da olur ki, r\u0259hb\u0259rin \u00f6l\u00fcm\u00fc \u0259sg\u0259rl\u0259ri vahim\u0259y\u0259 salm\u0131r, \u0259ksin\u0259, onlarda bel\u0259 bir s\u0259f\u0259rb\u0259redici, ruhland\u0131r\u0131c\u0131 hiss oyad\u0131r: r\u0259hb\u0259r onlar \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcq\u0259dd\u0259s olan ideyalar u\u011frunda h\u0259lak olmu\u015fdur. Bu hiss orduda g\u00fccl\u00fc ruh y\u00fcks\u0259kliyi yarad\u0131r v\u0259 ordu psixoloji c\u0259h\u0259td\u0259n cu\u015fa g\u0259l\u0259r\u0259k r\u0259hb\u0259rin u\u011frunda h\u0259lak oldu\u011fu i\u015fi ax\u0131ra \u00e7atd\u0131r\u0131r\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>O d\u00f6vrd\u0259 Bak\u0131da \u00e7\u0131xan q\u0259zetl\u0259r onun haqq\u0131nda nekroloq v\u0259 s. materiallar d\u0259rc etmi\u015f, h\u0259mkarlar\u0131 onun f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 \u00e7ox y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t vermi\u015f, v\u0259fat\u0131n\u0131n mill\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131r itki oldu\u011funu d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 qeyd etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin d\u0259fn m\u0259rasimind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n \u201cKaspi\u201d q\u0259zeti nin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n g\u0259tirdikl\u0259ri \u0259klil\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f lentin \u00fcz\u0259rind\u0259 bu s\u00f6zl\u0259r h\u0259kk olunmu\u015fdu: \u201cM\u00fcf\u0259kkir i\u015f\u00e7iy\u0259 \u201cKaspi\u201d m\u0259tb\u0259\u0259sinin f\u0259hl\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259 find\u0259n. Cism\u0259n \u00f6ld\u00fcs\u0259, fikr\u0259n ya\u015fay\u0131r\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259nif\u0259 xan\u0131m Peterburqdan, Tiflisd\u0259n, \u015eamax\u0131dan, Z\u0259rdabdan ba\u015fsa\u011f l\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktublar\u0131 al\u0131rd\u0131. \u015eamax\u0131l\u0131lar m\u0259rhumun \u0259ziz xatir\u0259sin\u0259 \u015f\u0259h\u0259r m\u0259k t\u0259bind\u0259 bir yetim u\u015fa\u011f\u0131 \u00f6z hesablar\u0131na oxutma\u011f\u0131 q\u0259rara alm\u0131\u015fd\u0131lar. \u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin 1907-ci il tarixli, 266-c\u0131 n\u00f6mr\u0259sind\u0259 \u201cK\u00f6hn\u0259 yol da\u015f\u0131n xatir\u0259si\u201d ba\u015fl\u0131ql\u0131 m\u0259qal\u0259d\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \u0259vv\u0259lki v\u0259 1896-c\u0131 ild\u0259 Z\u0259rdabdan qay\u0131td\u0131qdan sonra Bak\u0131dak\u0131 f\u0259aliyy\u0259ti bel\u0259 \u015f\u0259rh olunur: \u201cH\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov Bak\u0131ya el\u0259 bir vaxtda g\u0259lmi\u015fdi ki, o vaxt Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259r d\u0259n \u00e7ox k\u0259nd\u0259 b\u0259nz\u0259yirdi, onda g\u0259l\u0259c\u0259k yeralt\u0131 milyonlar bar\u0259sind\u0259 arzu etm\u0259k bel\u0259 m\u00fcmk\u00fcn deyildi. \u018fg\u0259r H\u0259s\u0259n b\u0259y \u00f6z q\u00fcvv\u0259 v\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7oxlar\u0131 kimi \u015f\u0259xsi var-d\u00f6vl\u0259t y\u0131\u011fma\u011fa s\u0259rf ets\u0259ydi, indi biz onun c\u0259naz\u0259sini bu kas\u0131b daxmac\u0131qdan deyil, d\u0259bd\u0259b\u0259li saraylardan g\u00f6t\u00fcr\u0259rdik. Lakin onu d\u0259fn etm\u0259y\u0259 \u00e7ox adam g\u0259ls\u0259 d\u0259, biz onlar\u0131n aras\u0131nda y\u00fczl\u0259rc\u0259 g\u00f6zl\u0259ri ya\u015fl\u0131 bu m\u0259sum u\u015faqlar\u0131 g\u00f6rm\u0259z dik. H\u0259s\u0259n b\u0259y milyonlar y\u0131\u011fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, bax bu u\u015faqlar\u0131n s\u0259ad\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn ya\u015fam\u0131\u015f v\u0259 yaratm\u0131\u015fd\u0131r; onun xalqdan, v\u0259t\u0259nd\u0259n ayr\u0131 h\u0259yat\u0131 olmam\u0131\u015fd\u0131r. Uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 o \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus bir d\u0259yan\u0259t v\u0259 c\u0259sa r\u0259tl\u0259 \u015f\u0259h\u0259r Dumas\u0131nda \u00f6zba\u015f\u0131nal\u0131\u011fa qar\u015f\u0131, \u015f\u0259h\u0259rin da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131na qar\u015f\u0131, Du ma ma\u015f\u0131n\u0131 arxas\u0131nda \u00f6z vicdanlar\u0131 il\u0259 alver ed\u0259nl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259klikd\u0259 m\u0259rda n\u0259likl\u0259 vuru\u015fmu\u015f, onun if\u015faedici s\u0259sini he\u00e7 bir vasit\u0259 il\u0259 bo\u011fa bilm\u0259mi\u015fl\u0259r. Bununla da o, z\u0259ifl\u0259rin \u015f\u00fcar\u0131 olan \u201ct\u0259k adam d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda \u0259sg\u0259r ola bilm\u0259z\u201d misal\u0131n\u0131 r\u0259dd etmi\u015fdir\u201d.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259yin v\u0259fat\u0131 m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 onun ail\u0259sin\u0259 h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 teleqramlar\u0131 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f, \u00f6l\u00fcm\u00fc k\u0259d\u0259rl\u0259 an\u0131laraq haqq\u0131nda m\u0259qal\u0259l\u0259r yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>O, xalq aras\u0131nda n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259\u015fhur, n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuz sahibi idi ki, v\u0259fat\u0131ndan sonra, 1907-ci ilin dekabr\u0131nda \u015f\u0259h\u0259r Dumas\u0131 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259r 2 n\u00f6m r\u0259li Rus-Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bin\u0259 onun ad\u0131n\u0131n verilm\u0259si v\u0259 Moskva Universitetind\u0259 onun ad\u0131na t\u0259qa\u00fcd\u00fcn t\u0259sis olunmas\u0131 bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul etmi\u015fdi.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Lakin b\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq, v\u0259t\u0259nin\u0259, xalq\u0131na misilsiz tarixi xidm\u0259tl\u0259ri olan Z\u0259rdabi \u015f\u0259xsiyy\u0259ti n\u0259inki sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda, h\u0259tta \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra da layiqli qiym\u0259tini almam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>\u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n xeyli sonra, 1914-c\u00fc ild\u0259 \u201cKaspi\u201d q\u0259zetind\u0259 QriqoriCinoridze t\u0259r\u0259find\u0259n yaz\u0131lm\u0131\u015f m\u0259qal\u0259nin bir hiss\u0259si bu g\u00fcn d\u0259 aktual s\u0259sl\u0259nir. Orada yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131: \u201cBu g\u00fcn m\u0259d\u0259ni-maarif sah\u0259sind\u0259 ilk m\u00fcs\u0259lman pioneri H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likovun v\u0259fat etm\u0259sind\u0259n yeddi il ke\u00e7ir. Bak\u0131 m\u00fcs\u0259l manlar\u0131n\u0131n alovlu \u00e7\u0131x\u0131\u015flarla t\u0259nt\u0259n\u0259li sur\u0259td\u0259 \u00f6z xadiml\u0259rini d\u0259fn etdikl\u0259ri g\u00fcnd\u0259n yeddi il ke\u00e7ir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>B\u0259s n\u0259 oldu? Bu \u00e7\u0131x\u0131\u015flardan n\u0259 qald\u0131? El\u0259 bil onlar\u0131 h\u0259min g\u00fcn k\u00fcl\u0259k apar\u0131b. H\u0259s\u0259n b\u0259y t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 basd\u0131r\u0131ld\u0131. Q\u0259zet v\u0259 jurnallar bundan sonra daha iki-\u00fc\u00e7 g\u00fcn onun bioqrafiyas\u0131n\u0131 v\u0259 portretini d\u0259rc etdil\u0259r. V\u0259 m\u00fcs\u0259lman c\u0259miyy\u0259ti m\u0259rhumu tamamil\u0259 unutdu.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Biz n\u0259inki H\u0259s\u0259n b\u0259yin heyk\u0259lini ucaltmad\u0131q, h\u0259tta onun q\u0259bri \u00fcst\u00fcn\u0259 adi q\u0259bir da\u015f\u0131 qoymaq ist\u0259y\u0259n h\u0259yat yolda\u015f\u0131na da k\u00f6m\u0259k etm\u0259dik; n\u0259inki onun xatir\u0259sini \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirm\u0259dik, ad\u0131n\u0131 unutma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131q; n\u0259inki onun ail\u0259sin\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259dik, \u0259ksin\u0259, ona \u0259lav\u0259 q\u0259m-q\u00fcss\u0259, k\u0259d\u0259r g\u0259tirdik. H\u0259tta v\u0259h\u015fi insanlar \u00f6z r\u0259hb\u0259rinin q\u0259brini b\u0259z\u0259yirl\u0259r. Bizd\u0259, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, v\u0259h \u015filik d\u00f6vr\u00fc ke\u00e7ib, amma m\u0259d\u0259ni d\u00f6vr h\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259yib\u201d. Bu g\u00fcn m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131zda \u201cKaspi\u201d q\u0259zeti ictimai-siyasi q\u0259zet olaraq H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259, ideyas\u0131na uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qillik qazanandan, suverenliyini \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra xalq H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin dahiliyini, b\u00f6y\u00fck l\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rini daha d\u0259rind\u0259n anlad\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin qorunmas\u0131, onun inki\u015faf\u0131, xalq\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi namin\u0259 var q\u00fcvv\u0259sini s\u0259rf ed\u0259n, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n m\u00fcdrik v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259t\u00e7il\u0259rind\u0259n say\u0131lan, son otuz ild\u0259 respublikam\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 t\u0259r\u0259qqi etm\u0259sind\u0259 sonsuz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri olan \u00fcmummilli liderimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin 27 mart 2000-ci il tarixli f\u0259rman\u0131 il\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n \u0259sl sahibi m\u00f6vqeyind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin 125 illiyinin v\u0259 eyni zamanda, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev c\u0259nablar\u0131n\u0131n 20 iyun 2005-ci il tarixli s\u0259r\u0259ncam\u0131na \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycan Milli M\u0259tbuat\u0131n\u0131n 130 illik, 30 iyun 2020-ci il tarixli Milli M\u0259tbuat\u0131n 145 illik yubileyinin ke\u00e7irilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259r\u0259ncam\u0131 tarixi bir \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259kl\u0259 yaln\u0131z \u00f6lk\u0259mizin \u00e7oxsayl\u0131 m\u0259tbuat v\u0259 informasiya orqanlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 b\u00f6y\u00fck bir bayrama, sevinc\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<\/p>\r\n\r\n\r\n\r\n<p>Bu, \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin yubileyl\u0259rinin daima ke\u00e7iril\u0259c\u0259yin\u0259 z\u0259man\u0259t verm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin na\u015firi, redaktoru, eyni zamanda, texniki i\u015f\u00e7isi v\u0259 korrektoru, milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n banisi olmu\u015f H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \u0259ziz xatir\u0259sinin yad edilm\u0259si, onun ruhunun \u015fad olmas\u0131 dem\u0259kdir.<\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u2013 \u201cH\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun\u201d Xalq\u0131n maarifl\u0259nm\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131 bil\u0259n mill\u0259t f\u0259daisi H\u0259s\u0259n b\u0259y xalq\u0131 il\u0259 dan\u0131\u015fmaq, s\u00f6z\u00fcn\u00fc dem\u0259k, ideyalar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 \u0259sas vasit\u0259 olaraq ana dilind\u0259 q\u0259zet n\u0259\u015fr etm\u0259yin z\u0259ruriliyini qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoymu\u015fdu. O d\u00f6vrd\u0259 \u201cdo\u011fru s\u00f6z\u201d\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n olan ictimai qurulu\u015fda bel\u0259 bir proqramla meydana \u00e7\u0131x\u0131b [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30224,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20,63],"tags":[],"class_list":{"0":"post-28503","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-kinci-zrdab-ziyali-qzet-tbitsunas","8":"category-manset"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Milli m\u0259tbuat 145 - &quot;H\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun&quot; - Z\u0259rdab.com<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Milli m\u0259tbuat 145 - &quot;H\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun&quot; - Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u2013 \u201cH\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun\u201d Xalq\u0131n maarifl\u0259nm\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131 bil\u0259n mill\u0259t f\u0259daisi H\u0259s\u0259n b\u0259y xalq\u0131 il\u0259 dan\u0131\u015fmaq, s\u00f6z\u00fcn\u00fc dem\u0259k, ideyalar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 \u0259sas vasit\u0259 olaraq ana dilind\u0259 q\u0259zet n\u0259\u015fr etm\u0259yin z\u0259ruriliyini qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoymu\u015fdu. O d\u00f6vrd\u0259 \u201cdo\u011fru s\u00f6z\u201d\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n olan ictimai qurulu\u015fda bel\u0259 bir proqramla meydana \u00e7\u0131x\u0131b [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-07-20T19:13:05+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-10-20T12:17:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1207\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"34 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"headline\":\"Milli m\u0259tbuat 145 &#8211; &#8220;H\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun&#8221;\",\"datePublished\":\"2020-07-20T19:13:05+00:00\",\"dateModified\":\"2023-10-20T12:17:33+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503\"},\"wordCount\":6881,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg\",\"articleSection\":[\"H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130\",\"MAN\u015eET\"],\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503\",\"name\":\"Milli m\u0259tbuat 145 - \\\"H\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun\\\" - Z\u0259rdab.com\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg\",\"datePublished\":\"2020-07-20T19:13:05+00:00\",\"dateModified\":\"2023-10-20T12:17:33+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg\",\"width\":1920,\"height\":1207,\"caption\":\"hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.png\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Milli m\u0259tbuat 145 &#8211; &#8220;H\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun&#8221;\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\",\"name\":\"Z\u0259rdab.com\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Milli m\u0259tbuat 145 - \"H\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun\" - Z\u0259rdab.com","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Milli m\u0259tbuat 145 - \"H\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun\" - Z\u0259rdab.com","og_description":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u2013 \u201cH\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun\u201d Xalq\u0131n maarifl\u0259nm\u0259sinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131 bil\u0259n mill\u0259t f\u0259daisi H\u0259s\u0259n b\u0259y xalq\u0131 il\u0259 dan\u0131\u015fmaq, s\u00f6z\u00fcn\u00fc dem\u0259k, ideyalar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 \u0259sas vasit\u0259 olaraq ana dilind\u0259 q\u0259zet n\u0259\u015fr etm\u0259yin z\u0259ruriliyini qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoymu\u015fdu. O d\u00f6vrd\u0259 \u201cdo\u011fru s\u00f6z\u201d\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n olan ictimai qurulu\u015fda bel\u0259 bir proqramla meydana \u00e7\u0131x\u0131b [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503","og_site_name":"Z\u0259rdab.com","article_published_time":"2020-07-20T19:13:05+00:00","article_modified_time":"2023-10-20T12:17:33+00:00","og_image":[{"width":1920,"height":1207,"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"34 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"headline":"Milli m\u0259tbuat 145 &#8211; &#8220;H\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun&#8221;","datePublished":"2020-07-20T19:13:05+00:00","dateModified":"2023-10-20T12:17:33+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503"},"wordCount":6881,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg","articleSection":["H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130","MAN\u015eET"],"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503","name":"Milli m\u0259tbuat 145 - \"H\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun\" - Z\u0259rdab.com","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg","datePublished":"2020-07-20T19:13:05+00:00","dateModified":"2023-10-20T12:17:33+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#primaryimage","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg","width":1920,"height":1207,"caption":"hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.png"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=28503#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.zerdab.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Milli m\u0259tbuat 145 &#8211; &#8220;H\u0259r vilay\u0259tin q\u0259zet\u0259si g\u0259r\u0259k ol vilay\u0259tin ayin\u0259si olsun&#8221;"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/","name":"Z\u0259rdab.com","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28503","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=28503"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28503\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30254,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/28503\/revisions\/30254"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30224"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=28503"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=28503"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=28503"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}