{"id":30431,"date":"2023-11-27T16:16:20","date_gmt":"2023-11-27T12:16:20","guid":{"rendered":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431"},"modified":"2023-11-27T19:29:12","modified_gmt":"2023-11-27T15:29:12","slug":"h%c9%99s%c9%99n-b%c9%99y-z%c9%99rdabinin-anim-gunu-zaman-kecdikc%c9%99-onun-h%c9%99yati-il%c9%99-bagli-yeni-faktlar-uz%c9%99-cixir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431","title":{"rendered":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin An\u0131m G\u00fcn\u00fc &#8211; Zaman ke\u00e7dikc\u0259 onun h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni faktlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>M\u0259n\u0259vi d\u00fcnyam\u0131za i\u015f\u0131q sa\u00e7an \u00f6mr\u00fcn \u2013 h\u0259yat\u0131n\u0131 mill\u0259t yolunda f\u0259da etmi\u015f H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov Z\u0259rdabinin Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n i\u015f\u0131ql\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259yi namin\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015f oldu\u011fu tarixi xidm\u0259tl\u0259ri, onun qoymu\u015f oldu\u011fu maraql\u0131 v\u0259 d\u0259y\u0259rli iz-irs tarixin s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259, yadda\u015flarda \u0259b\u0259di qalacaqd\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n<figure id=\"attachment_30028\" aria-describedby=\"caption-attachment-30028\" style=\"width: 235px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-30028\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/eldeniz-hesenov.png\" alt=\"\" width=\"235\" height=\"313\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-30028\" class=\"wp-caption-text\"><strong>Eld\u0259niz H\u0259s\u0259nov,<\/strong><br \/><strong>Aqrar elml\u0259ri \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, Beyn\u0259lxalq Ekoenergetika Akademiyas\u0131n\u0131n ekologiya \u00fczr\u0259 professoru, Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259r v\u0259 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc, \u201cQ\u0131z\u0131l q\u0259l\u0259m\u201d, \u201cAli Media\u201d m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131, Z\u0259rdabi\u015f\u00fcnas, Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Ekologiya v\u0259 torpaq\u015f\u00fcnasl\u0131q fak\u00fclt\u0259sinin m\u00fc\u0259llimi.<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n<p>V\u0259t\u0259nimizin dilb\u0259r gu\u015f\u0259l\u0259rind\u0259n olan, K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n ke\u00e7mi\u015f G\u00f6y\u00e7ay q\u0259zas\u0131n\u0131n Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259 (indiki Z\u0259rdab \u015f\u0259h\u0259ri) 1842-ci il noyabr ay\u0131n\u0131n 12-d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yin H\u0259s\u0259n adl\u0131 tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259ti d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r. <strong><em>Onun babas\u0131 R\u0259him b\u0259y<\/em><\/strong> v\u0259 <strong><em>atas\u0131 S\u0259lim b\u0259y<\/em><\/strong> \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn say\u0131l\u0131b-se\u00e7il\u0259n v\u0259 xeyriyy\u0259\u00e7ilikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan ziyal\u0131 adamlar\u0131ndan olmu\u015flar.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n ilk t\u0259hsilini Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259ki m\u0259dr\u0259s\u0259d\u0259, mollaxanada alm\u0131\u015f v\u0259 orada\u00a0 \u0259r\u0259b v\u0259 farsca \u00f6yr\u0259nmi\u015fdir v\u0259 eyni zamanda azya\u015fl\u0131 H\u0259s\u0259nin t\u0259hsili il\u0259 atas\u0131 S\u0259lim b\u0259y m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdur. O \u00f6lm\u0259z, tarixi q\u0259hr\u0259manlar haqq\u0131nda yaz\u0131lan kitablar\u0131 o\u011fluna oxuyard\u0131. Bel\u0259likl\u0259, S\u0259lim b\u0259y h\u0259l\u0259 ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131ndan \u00f6vlad\u0131na elm\u0259, t\u0259hsil\u0259, v\u0259t\u0259n\u0259, xalqa m\u0259h\u0259bb\u0259t hissini a\u015f\u0131lay\u0131r.<\/p>\n<p><strong><em>Atas\u0131 S\u0259lim b\u0259y<\/em><\/strong> art\u0131q yetkin bir g\u0259nc olan <strong><em>H\u0259s\u0259ni 1852-ci ild\u0259 \u015eamax\u0131da<\/em><\/strong> yenic\u0259 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcasir \u00fcsulda <strong><em>rus dilind\u0259 t\u0259hsil ver\u0259n d\u00f6rdsinifli m\u0259kt\u0259b\u0259 g\u0259tirir.<\/em><\/strong> O, bu m\u0259kt\u0259bd\u0259 rus dilini d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nir, elmi bilikl\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259nir.<\/p>\n<p><strong><em>1858-ci ild\u0259<\/em><\/strong> q\u0259bul imtahanlar\u0131n\u0131 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 verib <strong><em>d\u00f6vl\u0259t hesab\u0131na 1-ci Tiflis<\/em><\/strong> gimnaziyas\u0131n\u0131n V sinfin\u0259 daxil olur.<\/p>\n<p>Bu t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131 <strong><em>1861-ci ild\u0259 g\u00fcm\u00fc\u015f medalla bitirir<\/em><\/strong> v\u0259 h\u0259min ilin avqust ay\u0131nda Moskva Universitetinin fizika \u2013 riyaziyyat fakult\u0259sinin t\u0259bi\u0259t \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 daxil olur. <strong><em>1865-ci ild\u0259 Universitet t\u0259hsilini ba\u015fa vuran<\/em><\/strong> <strong><em>H\u0259s\u0259n b\u0259y Tiflisd\u0259 \u201cMejevaya palatada\u201d \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/em><\/strong> Lakin ona burada i\u015fl\u0259m\u0259sin\u0259 imkan verilmir.<\/p>\n<p><strong><em>1866-c\u0131 ilin 28 dekabr\u0131nda H\u0259s\u0259n b\u0259y Bak\u0131 Q\u0259za \u0130dar\u0259sind\u0259 i\u015f\u0259 d\u00fcz\u0259lir,<\/em><\/strong> bir m\u00fcdd\u0259t pasport-masa r\u0259isi v\u0259 karg\u00fczar v\u0259zif\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Lakin H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin burada da i\u015fl\u0259m\u0259si h\u00f6kum\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n qeyri-m\u0259qbul say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Odur ki, Qubaya gedir v\u0259 <strong><em>1868-ci ilin 28 fevral\u0131nda Bar\u0131\u015f\u0131q m\u0259hk\u0259m\u0259sinin katibi v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yin olunur. <\/em><\/strong>Yen\u0259 d\u0259 analoji haqs\u0131zl\u0131qlar\u0131 g\u00f6r\u00fcb, onlara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 ona burada da sui-q\u0259sd haz\u0131rlan\u0131r, yerli b\u0259yl\u0259r Z\u0259rdabini \u00f6ld\u00fcrm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259lirl\u0259r. Z\u0259rdabi Qubada da uzun m\u00fcdd\u0259t i\u015fl\u0259y\u0259 bilmir. <strong><em>1868-ci ilin 4 oktyabr tarixind\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259nin katibi v\u0259zif\u0259sind\u0259n k\u0259narla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. 1869-cu ilin noyabr\u0131nad\u0259k i\u015fsiz qalan H\u0259s\u0259n b\u0259y \u015eamax\u0131da \u015f\u0259xsi v\u0259killikl\u0259 m\u0259\u015fqul olur.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi n\u0259hay\u0259t, <strong><em>18 noyabr 1869-cu il tarixind\u0259n etibar\u0259n Bak\u0131 Real Gimnaziyas\u0131nda t\u0259bi\u0259t tarixi f\u0259nnind\u0259n t\u0259dris\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/em><\/strong> M\u0259kt\u0259bli t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 yard\u0131m etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yetim, kims\u0259siz u\u015faqlar\u0131n t\u0259hsil\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 <strong><em>xeyriyy\u0259 c\u0259miyy\u0259ti yaratmaq ideyas\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr<\/em><\/strong> v\u0259 bel\u0259likl\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi <strong><em>1872-ci ild\u0259 \u201cXeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259ti\u201dnin \u0259sas\u0131n\u0131 qoyur.<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft wp-image-30432\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi.png\" alt=\"hesen-bey-zerdabi\" width=\"358\" height=\"441\" srcset=\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi.png 720w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-400x493.png 400w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-446x550.png 446w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-324x400.png 324w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-696x858.png 696w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-341x420.png 341w\" sizes=\"auto, (max-width: 358px) 100vw, 358px\" \/><\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>Qeyd ed\u0259k ki, h\u0259l\u0259 1872-ci ild\u0259 xeyriyy\u0259\u00e7ilik f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirm\u0259li olan H\u0259s\u0259n b\u0259y \u00fcz\u00fcn\u00fc \u015eamax\u0131, G\u0259nc\u0259, Tiflis, \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van, Qaraba\u011f, D\u0259rb\u0259nd, Quba v\u0259 s. \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r\u0259 tutan zaman onun mar\u015frut \u00fczr\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0259f\u0259ri, G\u0259nc\u0259d\u0259n sonra Tiflis olur.<\/em><\/p>\n<p>Z\u0259rdabi m\u0259kt\u0259bd\u0259 t\u0259hsil alan kas\u0131b \u015fagirdl\u0259r\u0259 yard\u0131m etm\u0259k, yetim, kims\u0259siz u\u015faqlar\u0131n t\u0259hsil\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu \u201cXeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259ti\u201dnin nizamnam\u0259si il\u0259 burada ya\u015fayan imkanl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259ri tan\u0131\u015f edir. O burada da m\u0259s\u0259l\u0259nin mahiyy\u0259tini mill\u0259tin imkanl\u0131, savadl\u0131 olan n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 izah edir.<\/p>\n<p><strong><em>\u00c7\u00fcnki H\u0259s\u0259n b\u0259yin Tiflis h\u0259yat\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 oxudu\u011fu, i\u015fl\u0259diyi bir vaxtlarda \u00e7ox dostlar qazanm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259rl\u0259 m\u00f6hk\u0259m \u0259laq\u0259l\u0259r qurmu\u015fdur.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn yolda\u015f\u0131 H\u0259nif\u0259 xan\u0131mla Z\u0259rdabda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zaman<strong> <em>1889-cu ild\u0259 Tiflisd\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 s\u0259rgisind\u0259 i\u015ftirak etm\u0259l\u0259ri<\/em><\/strong> v\u0259 \u0259ld\u0259 olunan naliyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 onlar\u0131n \u0259m\u0259yin\u0259, z\u0259hm\u0259tin\u0259 veril\u0259n qiym\u0259tl\u0259rin d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259si bu dahi insanlar\u0131n <strong><em>Tiflis h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan ir\u0259li g\u0259l\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259dir<\/em><\/strong> des\u0259k yan\u0131lmar\u0131q.<\/p>\n<p>Z\u0259rdabinin \u0259n b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 <strong><em>1873-c\u00fc il 23 mart tarixind\u0259<\/em><\/strong> onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc, r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Bak\u0131 Realn\u0131 Gimnaziyas\u0131n\u0131n binas\u0131nda M.F.Axundovun \u201cS\u0259rg\u00fcz\u0259\u015fti V\u0259ziri xan L\u0259nk\u0259ran\u201d komediya tama\u015fas\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259rilm\u0259sidir. O, bununla da <strong><em>Az\u0259rbaycanda milli teatr\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoyur.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>Eyni zamanda gimnaziyan\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259ri v\u0259 N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirovun k\u00f6m\u0259kliyi il\u0259 1873-c\u00fc ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi t\u0259r\u0259find\u0259n M.F.Axundovun \u201cHac\u0131 Qara\u201d pyesi ilk d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 tama\u015faya qoyulmu\u015fdur.<\/em><\/p>\n<p><em>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin h\u0259yat\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n u\u011furlar\u0131n \u0259ld\u0259 edilm\u0259sin\u0259, arzular\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 \u00c7ar h\u00f6kum\u0259tinin Az\u0259rbaycanda a\u011fal\u0131q etdiyi bir vaxtda <strong>ona qar\u015f\u0131 ciddi mane\u0259\u00e7ilik g\u00f6st\u0259ril\u0259n zaman dost, qarda\u015f g\u00fcrc\u00fc xalq\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri Z\u0259rdabiy\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 olmu\u015flar.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Bel\u0259 bir fakt\u0131 qeyd ed\u0259k ki, H\u0259s\u0259n b\u0259yin \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin n\u0259\u015frin\u0259 icaz\u0259 verilm\u0259si Bak\u0131 general-qubernatoru Dmitri Staroselskinin himay\u0259si say\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015fdu.<\/p>\n<p><em>Bel\u0259 ki, H\u0259s\u0259n b\u0259yin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 <strong>H\u0259nif\u0259 xan\u0131m Tiflisd\u0259 M\u00fcq\u0259dd\u0259s Nina Q\u0131z M\u0259kt\u0259bind\u0259 t\u0259hsil alan zaman onunla bir yerd\u0259 t\u0259hsil alan Staroselskinin g\u0259l\u0259c\u0259k h\u0259yat yolda\u015f\u0131 g\u00fcrc\u00fc Yekaterina Quma\u015fvili il\u0259 dostluq edirdi.<\/strong> H\u0259yat\u0131n qism\u0259ti bel\u0259 olmu\u015fdu ki, qubernator ail\u0259si Bak\u0131da ya\u015fayan zaman onlar\u0131n aras\u0131nda ail\u0259vi dostluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri yaran\u0131r v\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Staroselski ail\u0259si il\u0259 yax\u0131n dostluq, bu iki ail\u0259nin m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri say\u0259sind\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y q\u0259zetin n\u0259\u015frin\u0259 icaz\u0259 alma\u011fa m\u00fcv\u0259ff\u0259q olur. Staroselski H\u0259s\u0259n b\u0259yin layih\u0259l\u0259rinin qism\u0259nd\u0259 olsa maliy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 olur. <strong>Staroselski Bak\u0131dan geri \u00e7a\u011fr\u0131lanad\u0259k H\u0259s\u0259n b\u0259y\u0259 v\u0259 q\u0259zetin n\u0259\u015frin\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259l\u0259n h\u00fccumlardan, t\u0259cav\u00fczl\u0259rd\u0259n onu qorumu\u015f olur.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Ana dilind\u0259 q\u0259zet n\u0259\u015fr etm\u0259yin z\u0259ruriliyini qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoyan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi 7 illik yaz\u0131\u015fmalardan, \u00e7ox \u0259zab-\u0259ziyy\u0259td\u0259n sonra n\u0259hay\u0259t <strong><em>1875-ci ilin 22 iyulunda \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d adl\u0131 q\u0259zetin Az\u0259rbaycan dilind\u0259 n\u0259\u015frin\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/em><\/strong> O, d\u0259rc etdiyi \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin \u0259sas yazar\u0131 olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 q\u0259zetin na\u015firi, redaktoru, ba\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259llifi, texniki i\u015f\u00e7isi v\u0259 korrektoru kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin banisi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin bu q\u0259zeti n\u0259\u015fr etm\u0259kd\u0259 \u0259sas m\u0259qs\u0259di m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 \u0259sar\u0259ti alt\u0131nda \u0259zil\u0259n xalq\u0131 ay\u0131ltmaq, ir\u0259li aparmaq, xalq aras\u0131nda elmi, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti yaymaq, inki\u015faf etdirm\u0259k, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 bar\u0259d\u0259 elmi yenilikl\u0259ri v\u0259 bilikl\u0259ri t\u0259bli\u011f etm\u0259k v\u0259 mill\u0259tinin h\u0259rt\u0259r\u0259fli inki\u015faf\u0131na nail olmaqdan ibar\u0259t idi.<\/p>\n<p><strong><em>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi yaz\u0131rd\u0131: \u201cMaarifd\u0259n, elmd\u0259n m\u0259hrum bir xalq i\u015f\u0131qdan m\u0259hrumdur\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>O, \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin saylar\u0131n\u0131n birind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin naqis \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 \u201cfitva\u201d ver\u0259n \u201cM\u015faq\u201d q\u0259zetinin redaktoru Arsuriniy\u0259 m\u00fcraci\u0259t t\u0259rzind\u0259 bel\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131: \u201cNe\u00e7\u0259 y\u00fcz ildir ki, biz erm\u0259nil\u0259rl\u0259 qon\u015fuluq edirik, indi c\u0259nab\u0131n\u0131za eyib deyilmi ki, bizim aram\u0131zda \u0259dav\u0259t sal\u0131rs\u0131n\u0131z?\u201d<\/em><\/p>\n<p>T\u0259bii ki, \u0259qr\u0259b xisl\u0259tli erm\u0259nil\u0259r\u0259 bel\u0259 s\u00f6zl\u0259rin t\u0259siri olmazd\u0131. Olmad\u0131 da. M\u0259tbuat tariximizd\u0259n m\u0259lumdur ki, erm\u0259nil\u0259rin donosu, \u00fcz\u0259durmalar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti qapanm\u0131\u015f, onun na\u015firi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabiy\u0259 Qafqazda i\u015f verilm\u0259si qada\u011fan edilmi\u015fdir&#8230;<\/p>\n<p>Bildiyimiz kimi, \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin m\u0259tb\u0259\u0259sind\u0259 f\u0259hl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n erm\u0259ni Minasovun jandarm idar\u0259sin\u0259 x\u0259b\u0259r\u00e7iliyi q\u0259zetin qapanmas\u0131na b\u0259han\u0259 olmu\u015fdur. Onun b\u00f6htan dolu donoslar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131qlanmas\u0131 zaman\u0131 Minasov h\u0259yas\u0131zcas\u0131na H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \u00fcz\u00fcn\u0259 durmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Lakin H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi d\u0259rin z\u0259kas\u0131 v\u0259 \u0259m\u0259lisalehliyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri aradan qald\u0131rm\u0131\u015f, erm\u0259nil\u0259r if\u015fa olunmu\u015flar.<\/p>\n<p><em>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 H\u0259nif\u0259 xan\u0131m M\u0259likova xatir\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201cH\u0259s\u0259n b\u0259y Dumadan el\u0259 \u0259s\u0259bi g\u0259lmi\u015fdi ki, art\u0131q onun ya\u015famas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn deyildi&#8230; O, \u0259s\u0259bi halda dedi ki, erm\u0259ni h\u0259yas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r n\u0259 yer\u0259 \u00e7at\u0131b ki, mill\u0259ti q\u0131r\u011f\u0131na verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259n\u0259 r\u00fc\u015fv\u0259t t\u0259klif edirl\u0259r&#8230; Duma \u00fczv\u00fc Ambarsum H\u0259s\u0259n b\u0259y\u0259 8 min manat r\u00fc\u015fv\u0259t g\u0259tirir ki, t\u0259ki o, Zu\u011fulbadak\u0131 su m\u0259nb\u0259yi haqq\u0131nda sussun&#8230;\u201d<\/em><\/p>\n<p>Z\u0259rdabinin ictimai-siyasi f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n raz\u0131 qalmayan Bak\u0131 qubernatoru onu m\u00fct\u0259madi s\u00fcr\u0259td\u0259 izl\u0259y\u0259r\u0259k <em>\u201csiyasi c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259li v\u0259 etibars\u0131z\u201d hesab edir.<\/em> N\u0259tic\u0259d\u0259, <strong><em>1877-ci ilin sentyabr ay\u0131nda \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti \u00e7ar h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n ba\u011flan\u0131r,<\/em><\/strong> b\u00fct\u00fcn i\u015f yerini onun \u00fcz\u00fcn\u0259 ba\u011flay\u0131rlar. <strong><em>1878-ci ild\u0259 is\u0259 Z\u0259rdabi Yekaterinador\u00a0 (Krasnodar) \u015e\u0259h\u0259r Gimnaziyas\u0131na m\u00fc\u0259llim g\u00f6nd\u0259rilm\u0259k ad\u0131 il\u0259 Bak\u0131 gimnaziyas\u0131nda m\u00fc\u0259llimlikd\u0259n azad edilir v\u0259 onun Bak\u0131da qalmas\u0131 laz\u0131m bilinmir.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>Bu ill\u0259rd\u0259 onun 1 v\u0259 3 ya\u015fl\u0131 q\u0131zlar\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir.<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-30021\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/ekinci-qezeti-milli-metbuat-hesen-bey-zerdabi.webp\" alt=\"ekinci-qezeti-milli-metbuat-hesen-bey-zerdabi.png\" width=\"960\" height=\"702\" srcset=\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/ekinci-qezeti-milli-metbuat-hesen-bey-zerdabi.webp 960w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/ekinci-qezeti-milli-metbuat-hesen-bey-zerdabi-400x293.webp 400w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/ekinci-qezeti-milli-metbuat-hesen-bey-zerdabi-550x402.webp 550w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/ekinci-qezeti-milli-metbuat-hesen-bey-zerdabi-768x562.webp 768w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/ekinci-qezeti-milli-metbuat-hesen-bey-zerdabi-80x60.webp 80w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/ekinci-qezeti-milli-metbuat-hesen-bey-zerdabi-696x509.webp 696w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/07\/ekinci-qezeti-milli-metbuat-hesen-bey-zerdabi-574x420.webp 574w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/p>\n<p>Bel\u0259 bir v\u0259ziyy\u0259td\u0259 m\u00fc\u0259llimlikd\u0259n azad olunan H\u0259s\u0259n b\u0259y 11 noyabr 1878-ci ild\u0259 Bak\u0131 realn\u0131 m\u0259kt\u0259bin m\u00fcdriyy\u0259tin\u0259 \u0259riz\u0259 yazaraq m\u00fcraci\u0259t edir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259rk\u0259zi D\u00f6vl\u0259t Arxivind\u0259 saxlan\u0131lan (Fond 315, siyah\u0131 1, i\u015f 94, v\u0259r\u0259q 1) h\u0259min \u0259riz\u0259sind\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y yaz\u0131r: <em>\u201cSiz c\u0259nabi-alinin bu noyabr\u0131n 9-da yuxar\u0131 m\u00fcdriyy\u0259timin, Qafqaz t\u0259dris dair\u0259sinin Siz\u0259 m\u0259ktubunda ifad\u0259 edilmi\u015f, v\u0259 m\u0259nim ya Yekatinodara gimnaziyaya t\u0259rbiy\u0259\u00e7i v\u0259zif\u0259sin\u0259 ke\u00e7m\u0259yim haqq\u0131nda t\u0259cili \u0259riz\u0259 verm\u0259yimi, yaxud istefaya \u00e7\u0131xma\u011f\u0131m\u0131 t\u0259l\u0259b ed\u0259n q\u0259ti t\u0259klifind\u0259n ibar\u0259t arzusunu m\u0259n\u0259 bildirdiniz. Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, a\u015fa\u011f\u0131 v\u0259zif\u0259y\u0259 ke\u00e7m\u0259yimin faydal\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 bir yana dursun, ilin bu vaxt\u0131nda ba\u015fqa yer\u0259 ke\u00e7m\u0259k m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn, ail\u0259li v\u0259 k\u00f6rp\u0259 u\u015faqlar\u0131 olan bir adam \u00fc\u00e7\u00fcn tamamil\u0259 m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz oldu\u011fundan, t\u0259klif edilmi\u015f v\u0259zif\u0259d\u0259n imtina etm\u0259y\u0259 v\u0259 m\u0259ni Bak\u0131 realn\u0131 m\u0259kt\u0259binin m\u00fc\u0259llimi v\u0259zif\u0259sind\u0259n azad edilm\u0259yim haqq\u0131nda laz\u0131m\u0131 yer\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259nizi Siz c\u0259nabi-alid\u0259n xahi\u015f etm\u0259y\u0259 m\u0259cburam\u201d.<\/em><\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llimlikd\u0259n azad edil\u0259n Z\u0259rdabi uzun m\u00fcdd\u0259t i\u015fsiz qal\u0131r v\u0259 maddi \u00e7\u0259tinlikl\u0259r, ehtiyac i\u00e7ind\u0259 ya\u015fay\u0131r. V\u0259fal\u0131 h\u0259yat yolda\u015f\u0131 H\u0259nif\u0259 xan\u0131m\u0131n t\u0259klifi il\u0259 raz\u0131la\u015fan H\u0259s\u0259n b\u0259y <strong><em>1880-c\u0131 ild\u0259 ail\u0259si il\u0259 birg\u0259 \u00f6z do\u011fma k\u0259ndi Z\u0259rdaba k\u00f6\u00e7\u00fcr,<\/em><\/strong> 1896-c\u0131 il\u0259 kimi Z\u0259rdabda ya\u015fay\u0131r, Ucar stansiyas\u0131nda v\u0259kil i\u015fl\u0259yir v\u0259 16 il \u0259rzind\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 G\u00f6y\u00e7ay q\u0259zas\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n k\u0259ndl\u0259rd\u0259ki \u00f6zba\u015fnal\u0131\u011fa, h\u0259rc-m\u0259rcliy\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259sini davam etdirir.<\/p>\n<p><strong><em>H\u0259s\u0259n b\u0259y 1880-c\u0131 ild\u0259 q\u0131z\u0131 P\u0259ri xan\u0131m\u0131 7 ya\u015f\u0131nda ik\u0259n Tiflisd\u0259 rus gimnaziyas\u0131nda oxumaq \u00fc\u00e7\u00fcn apar\u0131r v\u0259 onu anas\u0131 H\u0259nif\u0259 xan\u0131m\u0131n vaxtil\u0259 t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131 q\u0131z rus gimnaziyas\u0131na qoyur. P\u0259ri xan\u0131m burada anas\u0131n\u0131n sabiq m\u00fc\u0259lliml\u0259rinin yan\u0131nda ya\u015fay\u0131r v\u0259 t\u0259hsil al\u0131r. <\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>Eyni zamanda q\u0131z\u0131 Q\u0259ribsoltan\u0131 da Tiflis\u0259 apar\u0131r. H\u0259nif\u0259 xan\u0131m\u0131n ke\u00e7mi\u015f m\u00fc\u0259llim\u0259sin\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131r. O, Tiflisd\u0259 q\u0131z gimnaziyas\u0131nda t\u0259hsil al\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>H\u0259s\u0259n b\u0259y 16 il Z\u0259rdabda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ill\u0259rd\u0259 (1880-1896) b\u00f6y\u00fck o\u011flu Midh\u0259d b\u0259y, ki\u00e7ik o\u011flu S\u0259ff\u0259t b\u0259y, ki\u00e7ik q\u0131z\u0131 Q\u0259ribsoltan xan\u0131m v\u0259 qarda\u015f\u0131 o\u011flu R\u0259him b\u0259y M\u0259likov G\u00f6y\u00e7ay b\u00f6lg\u0259sinin Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lir.<\/em><\/p>\n<p><strong><em>Onu da diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131m ki, P\u0259ri xan\u0131mla \u018flim\u0259rdan b\u0259y ail\u0259 h\u0259yat\u0131 qurub Tiflisd\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 zaman b\u00f6y\u00fck qarda\u015f\u0131 Midh\u0259d b\u0259y d\u0259 Tiflis gimnaziyas\u0131nda t\u0259hsil al\u0131rd\u0131.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Dem\u0259li H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi v\u0259 h\u0259yat yolda\u015f\u0131 orta t\u0259hsill\u0259rini Tiflisd\u0259 ald\u0131qlar\u0131 kimi, onlar\u0131n b\u00f6y\u00fck q\u0131z\u0131 P\u0259ri xan\u0131m, ki\u00e7ik q\u0131z\u0131 Q\u0259ribsoltan xan\u0131m v\u0259 b\u00f6y\u00fck o\u011flu Midh\u0259d b\u0259y d\u0259 ilk t\u0259hsill\u0259rini Tiflisd\u0259 alm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Eyni zamanda H\u0259s\u0259n b\u0259yin k\u00fcr\u0259k\u0259ni, <strong><em>q\u0131z\u0131 P\u0259ri xan\u0131m\u0131n h\u0259yat yolda\u015f\u0131 \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov 1884-c\u00fc ild\u0259 Tiflis klassik gimnaziyas\u0131n\u0131 bitirmi\u015fdir.<\/em><\/strong> Onu da diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131m ki, <strong><em>H\u0259s\u0259n b\u0259yin atas\u0131n\u0131n day\u0131s\u0131 general-leytenant F\u0259r\u0259c b\u0259y A\u011fayev d\u0259 ilk h\u0259rbi t\u0259hsilini Tiflis kadet korpusunda alm\u0131\u015fd\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Z\u0259rdab h\u0259yat\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y \u00f6m\u00fcr-g\u00fcn, ideya, m\u0259sl\u0259k yolda\u015f\u0131 H\u0259nif\u0259 xan\u0131mla xalq yolunda maarif\u00e7ilik, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7oxsah\u0259li ciddi i\u015fl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015fqul olur, m\u0259tbuatdan k\u0259narda qalm\u0131r, m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq t\u0259nqidi v\u0259 dig\u0259r m\u0259zmunlu m\u0259qal\u0259l\u0259r yazaraq onlar\u0131 Tiflisd\u0259 n\u0259\u015fr olunan \u201cKafkaz\u201d, \u201cTifliski listok\u201d, \u201cNovoye obozreniye\u201d, \u201cZiya\u201d, Bak\u0131da \u00e7\u0131xan \u201cKaspi\u201d v\u0259 s. q\u0259zetl\u0259rd\u0259 \u00e7ap etdirirdi.<\/p>\n<p>Z\u0259rdabini sevindir\u0259n \u0259n b\u00f6y\u00fck hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri o idi ki, ilk ibtidai t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131 do\u011fma k\u0259ndi Z\u0259rdabda \u00f6mr\u00fcn\u00fcn m\u00fcdrik \u00e7a\u011f\u0131nda yeni t\u0259dris oca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na nail olmu\u015fdur. <em>\u018fr-arvad yerli din xadiml\u0259rinin v\u0259 o zaman Z\u0259rdabda m\u0259skunla\u015fan erm\u0259nil\u0259rin t\u0259qib v\u0259 t\u0259zyiql\u0259rin\u0259 baxmayaraq, he\u00e7 bir t\u0259m\u0259nna ummadan h\u0259myerlil\u0259rin\u0259 elm, savad \u00f6yr\u0259dirl\u0259r.<\/em> O zaman m\u00f6vcud olan b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 baxmayaraq, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ill\u0259r \u0259rzind\u0259 \u0259kin\u00e7ilik, bitki\u00e7ilikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015f, torpaqdan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 yollar\u0131n\u0131 xalq\u0131na ba\u015fa salm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, H\u0259s\u0259n b\u0259y \u015f\u0259h\u0259r h\u0259yat\u0131ndan f\u0259rqli olaraq, do\u011fma k\u0259ndi Z\u0259rdab m\u00fchitind\u0259ki d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 daha b\u00f6y\u00fck enerji il\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirir. K\u0259ndlil\u0259r burada onun \u0259n yax\u0131n k\u00f6m\u0259k\u00e7il\u0259rin\u0259 \u00e7evrilir, onlar H\u0259s\u0259n b\u0259yin evini <em>\u201cM\u0259sl\u0259h\u0259t evi\u201d<\/em> adland\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n Az\u0259rbaycanda inki\u015faf etdirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 v\u0259t\u0259g\u0259l\u0259r yaradaraq s\u00fcni yolla qiym\u0259tli n\u0259r\u0259, q\u0131z\u0131lbal\u0131q n\u00f6vl\u0259rinin art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131, bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 bal\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyini t\u00f6vsiy\u0259 edirdi.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 K\u00fcr sahili boyu sal\u0131nm\u0131\u015f bal\u0131q v\u0259t\u0259g\u0259l\u0259rind\u0259 yaranm\u0131\u015f probleml\u0259r bar\u0259d\u0259 \u00f6z d\u0259y\u0259rli t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rini verir, onlardan istifd\u0259 yollar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rirdi. O, 4 mart 1883-c\u00fc ild\u0259 \u201cKaspi\u201d q\u0259zetinin 25-ci n\u00f6mr\u0259sind\u0259 d\u0259rc olunmu\u015f \u201cZ\u0259rdab k\u0259ndi\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131: \u201cBiz, d\u00f6vl\u0259t bal\u0131q v\u0259t\u0259g\u0259si icar\u0259\u00e7il\u0259rinin c\u0259rg\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n v\u0259 bel\u0259 bir titula layiq g\u00f6r\u00fclm\u0259kl\u0259 x\u0259zin\u0259y\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259bl\u0259qd\u0259 haqq \u00f6d\u0259y\u0259n\u00a0 K\u00fcr\u00fcn yuxar\u0131 sahill\u0259rind\u0259ki icar\u0259\u00e7il\u0259r, \u2013 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fck ki, bir t\u0259h\u0259r icar\u0259 m\u00fcdd\u0259tini ba\u015fa vuraq v\u0259 sonra t\u00f6vb\u0259 ed\u0259r\u0259k u\u015faqlar\u0131m\u0131za v\u0259siyy\u0259t ed\u0259k ki, he\u00e7 vaxt bel\u0259 bir i\u015f\u0259 giri\u015fm\u0259sinl\u0259r. Lakin bel\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, biz d\u0259 m\u00fcdd\u0259t bitm\u0259mi\u015f geri \u00e7\u0259kilm\u0259li olaca\u011f\u0131q. 2 n\u00f6mr\u0259li \u018fmir sah\u0259si art\u0131q bal\u0131q s\u0259nayesi idar\u0259sinin t\u0259s\u0259rr\u00fcfat tabe\u00e7iliyin\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdir. 5 v\u0259 6 n\u00f6mr\u0259li sah\u0259l\u0259ri d\u0259 nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, h\u0259min aqib\u0259t g\u00f6zl\u0259yir, sonra is\u0259 n\u00f6vb\u0259 3 v\u0259 4 n\u00f6mr\u0259li v\u0259t\u0259g\u0259l\u0259rindir ki, bunlar\u0131n b\u0259zil\u0259rinin icar\u0259\u00e7il\u0259ri d\u0259 art\u0131q el\u0259 bir m\u0259bl\u0259\u011fd\u0259 c\u0259rim\u0259 olunmu\u015flar ki, onu \u00f6d\u0259m\u0259k imkan\u0131nda deyill\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y bu m\u0259qal\u0259sini \u201cKaspi\u201d q\u0259zeti vasit\u0259sil\u0259 yerl\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud olan a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259ti, yaranm\u0131\u015f problemli m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri ictimaiyy\u0259tin diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p><em>1889-cu ild\u0259 Tiflisd\u0259 Qafqaz k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 s\u0259rgisind\u0259 \u0259n yeni bu\u011fda, arpa, \u0259n yax\u015f\u0131 keyfiyy\u0259tli yem otu-yulaf v\u0259 saman yeti\u015fdirib \u0259ld\u0259 etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, bal\u0131q tutmaqdan \u00f6tr\u00fc ixtira etdiyi al\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 s\u0259rginin III d\u0259r\u0259c\u0259li f\u0259xri diplomu v\u0259 \u201ctunc medalla\u201d t\u0259ltif edilir.<\/em><\/p>\n<p><em>1889-cu ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov h\u0259yat yolda\u015f\u0131 H\u0259nif\u0259 xan\u0131mla b\u0259rab\u0259r Z\u0259rdabda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u0259 ip\u0259k qurdu yeti\u015fdirmi\u015f, v\u0259 ondan ip\u0259k istehsal etmi\u015fdir. Yerli \u00fcsulla ip\u0259k qurdu yeti\u015fdirdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259min il Tiflisd\u0259ki k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 s\u0259naye s\u0259rgisinin \u201cG\u00fcm\u00fc\u015f medal\u0131na\u201d layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/em><\/p>\n<p><strong><em>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi 1896-c\u0131 ild\u0259 Ucarda v\u0259killik xidm\u0259tind\u0259n \u00e7\u0131xandan sonra Bak\u0131ya qay\u0131d\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em>1897-ci ild\u0259<\/em><\/strong> H\u0259s\u0259n b\u0259yin yax\u0131ndan i\u015ftirak\u0131 il\u0259 daha bir <strong><em>qad\u0131n orta m\u0259kt\u0259bi,<\/em><\/strong> <strong><em>1901-ci ild\u0259<\/em><\/strong> H\u0259s\u0259n b\u0259yin, H\u0259nif\u0259 xan\u0131m\u0131n, Zeynalabdin Ta\u011f\u0131yevin s\u0259yl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 <strong><em>ilk m\u00fcs\u0259lman q\u0131z m\u0259kt\u0259bi a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/em><\/strong> M\u0259kt\u0259bin ilk m\u00fc\u0259llim\u0259si v\u0259 direktoru (1901-1905) H\u0259nif\u0259 xan\u0131m, H\u0259s\u0259n b\u0259y is\u0259 m\u0259kt\u0259b \u015furas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olur.<\/p>\n<p>Bu ill\u0259rd\u0259 Q\u0259ribsoltan xan\u0131m da yenid\u0259n bu m\u0259kt\u0259bd\u0259 t\u0259hsilini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong><em>1906-c\u0131 ilin avqustun 15-d\u0259<\/em><\/strong> H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin b\u00f6y\u00fck k\u00f6m\u0259kliyi say\u0259sind\u0259 <strong><em>Az\u0259rbaycan m\u00fc\u0259lliml\u0259rinin I qurultay\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r. H\u0259min qurultaya Z\u0259rdabi s\u0259drlik edir, m\u00fcavini is\u0259 N\u0259riman N\u0259rimanov olur. <\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>Anadang\u0259lm\u0259 fitri istedada malik olan bel\u0259 bir dahi g\u0259l\u0259c\u0259k tariximizd\u0259 d\u0259 \u0259b\u0259di qalacaqd\u0131r. Az\u0259rbaycan tarixi ilk ali t\u0259hsilli m\u00fc\u0259llim, milli teatr\u0131m\u0131z\u0131n v\u0259 milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n banisi, m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ilk t\u0259bi\u0259t\u015f\u00fcnas-seleksiya\u00e7\u0131 alimi, t\u0259bi\u0259t\u015f\u00fcnasl\u0131q elml\u0259rinin inki\u015faf\u0131nda \u00e7ox b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015f v\u0259 m\u00fct\u0259r\u0259qqi d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 malik ictimai-siyasi xadim olan H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi kimi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r yeti\u015fdirm\u0259mi\u015fdir.<\/em><\/p>\n<p>Z\u0259ngin d\u00fcnyag\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u0259, ensiklopedik biliy\u0259 malik H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \u0259s\u0259rl\u0259rini oxuduqca, onun \u00e7ox\u015fax\u0259li v\u0259 \u00e7oxsah\u0259li tarixi xidm\u0259tl\u0259ri, t\u0259krarolunmaz f\u0259aliyy\u0259ti, yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015f olduqca fikirl\u0259\u015firs\u0259n ki, bu dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t\u0259 Allah-T\u0259ala anadang\u0259lm\u0259 fitri istedad vermi\u015fdir.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin g\u00f6rk\u0259mli t\u0259bi\u0259t\u015f\u00fcnas alim kimi tan\u0131dan, bilavasit\u0259 t\u0259bi\u0259t elml\u0259ri il\u0259 s\u0131x \u0259laq\u0259d\u0259 olan \u00e7oxlu sayda elmi \u0259s\u0259rl\u0259rin, elmi m\u0259qal\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259llifi olmas\u0131d\u0131r. Dahi m\u00fct\u0259f\u0259kkirin yazd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 tan\u0131\u015f oldu\u011fum bir s\u0131ra \u0259s\u0259rl\u0259ri v\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259ri oxucular\u0131m\u0131z\u0131n diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259yir\u0259m ki, bunlar m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 \u00e7ox aktual s\u0259sl\u0259nir.<\/p>\n<p><em>\u00c7oxsah\u0259li v\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259li elmi bilik sahibi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u201cTorpaq, su v\u0259 hava \u0259s\u0259ri\u201d, \u201cB\u0259d\u0259ni salamat saxlamaq d\u00fcst\u00fcr\u00fcl\u0259m\u0259lidir\u201d, \u201cH\u0259vasi \u2013 x\u0259ms\u0259\u201d, \u201cQuyruq do\u011fdu, \u00e7il\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131\u201d, \u201c\u00c7\u00f6r\u0259k yem\u0259k, su i\u00e7m\u0259k\u201d \u201cQan n\u0259 t\u00f6vr b\u0259d\u0259nd\u0259 d\u00f6vr edir\u201d, \u201cN\u0259f\u0259s almaq\u201d, \u201c\u0130nsan b\u0259d\u0259ninin hiss\u0259l\u0259ri\u201d, \u201c\u0130nsan\u0131n do\u011fub t\u00f6r\u0259m\u0259yi\u201d, \u201cAy\u0131n f\u0259zalar\u0131n\u0131n yer \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00fczvi h\u0259yata t\u0259siri\u201d, \u201cMarsda insan ya\u015fay\u0131rm\u0131?\u201d, \u201cYeni ulduzlar\u201d, \u201cAl\u0259min m\u0259hv olmas\u0131 haqq\u0131nda \u015fay\u0259l\u0259r\u0259 dair\u201d \u0259s\u0259rl\u0259ri, \u201cA\u00e7\u0131q m\u0259ktub\u201d, \u201cZ\u0259hm\u0259tsiz m\u0259daxil\u201d, \u201cBizim n\u0259\u011fm\u0259l\u0259rimiz\u201d, \u201cG\u0259l\u0259c\u0259k haqq\u0131nda b\u0259d x\u0259b\u0259rl\u0259r\u201d, \u201c\u0130nsan b\u0259d\u0259ninin floras\u0131\u201d, \u201cS\u00fcm\u00fck, \u0259t, beyin\u201d, \u201cOrqanizmin yolxucu mikroblara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259si\u201d, \u201cProfessor Me\u00e7nikovun yeni k\u0259\u015ffi\u201d, \u201cS\u0259rxo\u015flu\u011fa qar\u015f\u0131 peyv\u0259nd\u201d, \u201cYalan\u00e7\u0131 \u015f\u0259fa vericil\u0259rimiz\u201d, \u201cElmi \u2013 heyvanatdan\u201d, \u201c\u015e\u0259rqi Zaqafqaziyan\u0131n geriliyi\u201d, \u201c\u015e\u0259rqi Zaqafqaziyada mal-qaran\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti haqq\u0131nda\u201d, \u201cZind\u0259nganl\u0131q davas\u0131\u201d v\u0259 yaxud \u201cDirilik m\u00fcbariz\u0259si\u201d, \u201cPi\u015fik\u201d, \u201cZaqafqaziyan\u0131n b\u0259las\u0131\u201d, \u201cUqur\u00e7un t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri\u201d, \u201c\u0130\u015f\u0131q v\u0259 hava x\u0259st\u0259lik do\u011furan s\u0259b\u0259bl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 al\u0259tidir\u201d, \u201cKe\u00e7mi\u015fd\u0259n\u201d, \u201cKe\u00e7mi\u015f g\u00fcnl\u0259rd\u0259n\u201d, \u201cC\u0259miyy\u0259ti xeyriyy\u0259 binas\u0131\u201d, \u201cRusiyada \u0259vv\u0259linci t\u00fcrk q\u0259zet\u0259si\u201d, \u201cZ\u0259rdabda m\u0259kt\u0259b olacaqm\u0131?\u201d, \u201cK\u0259nd mirz\u0259l\u0259rind\u0259n xilas olmal\u0131y\u0131z\u201d, \u201cYeni s\u0259n\u0259d\u201d, \u201cB\u00fcrokratiya v\u0259 siyasi etibarl\u0131l\u0131q\u201d, \u201cYa\u015famaq u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259\u201d, \u201c\u0130ttihadi \u2013 lisan\u201d, \u201cDil v\u0259 din\u201d, \u201cBizim n\u0259\u011fm\u0259l\u0259rimiz\u201d, \u201cK\u0259nd xeyirxahlar\u0131\u201d, \u201cUcqardan x\u0259b\u0259rl\u0259r\u201d, \u201cF\u0259hl\u0259 u\u015faqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259kt\u0259b\u201d, \u201cBak\u0131da m\u00fcs\u0259lman teatr\u0131n\u0131n binas\u0131\u201d, \u201cM\u0259tbuat x\u00fclas\u0259si\u201d, \u201c\u0130\u015fsizlikl\u0259 m\u00fcbariz\u0259\u201d, \u201cYeni orqan\u201d, \u201cPriziv\u201d, \u201cQar\u0131nca\u201d, \u201cYeni k\u0259\u015ffl\u0259rin t\u0259tbiqi\u201d, \u201c\u0130\u015f\u0131q insan h\u0259yat\u0131nda\u201d, \u201cV\u0259r\u0259m v\u0259 onun haqq\u0131nda Robert Koxun v\u0259 \u015earle Risenin fikri\u201d, \u201c\u00c7i\u00e7\u0259k v\u0259 a\u011fac\u0259km\u0259 bayram\u0131\u201d, \u201c\u00c7\u00f6l si\u00e7anlar\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259f etm\u0259y\u0259 dair\u201d, \u201cT\u0259b\u0259dd\u00fclati \u2013 h\u0259vaiyy\u0259nin vicudiheyvanatda hiss olunmas\u0131\u201d, \u201cV\u0259r\u0259m v\u0259 onun m\u00fcalic\u0259si\u201d, \u201c\u0130\u015f\u0131q m\u00fcalic\u0259 vasit\u0259sidir\u201d, \u201cYeni k\u0259\u015ffl\u0259rin t\u0259tbiqi\u201d, \u201cAmerikada \u0259qli inki\u015faf\u0131 \u0259l \u0259m\u0259yi il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n yeni m\u0259kt\u0259b sistemi\u201d \u201cB\u0259dii s\u0259naye m\u0259kt\u0259bl\u0259ri\u201d, \u201cBizim t\u00fcrk\u0259\u00e7ar\u0259 h\u0259kiml\u0259r\u201d v\u0259 sair m\u0259qal\u0259l\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f olan h\u0259r bir ziyal\u0131ya, alim\u0259 m\u0259lum olar ki, b\u0259li mill\u0259tin m\u0259n\u0259vi atas\u0131 olan dahi H\u0259s\u0259n b\u0259yin elmi irsi, yazm\u0131\u015f oldu\u011fu \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259, m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259 qeyd etdiyi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r, ideyalar\u0131, t\u00f6vsiy\u0259l\u0259ri, mill\u0259tin xo\u015fb\u0259xt g\u0259l\u0259c\u0259yi u\u011frunda misilsiz xidm\u0259tl\u0259ri d\u0259rind\u0259n \u00f6yr\u0259nilm\u0259mi\u015f, t\u0259dqiq olunmam\u0131\u015f v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n ziyal\u0131 n\u0259slinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/em><\/p>\n<p><strong><em>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi 10 il Bak\u0131 dumas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc, g\u00f6rk\u0259mli ictimai-siyasi xadim olmaqla yana\u015f\u0131, 1905-ci ild\u0259n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kimi Maarif \u015f\u00f6b\u0259sinin r\u0259isi v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/em><\/strong> Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259r dumas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olan H\u0259s\u0259n b\u0259y eyni zamanda bir \u00e7ox komissiyalarda s\u0259dr, ya da \u00fczv kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Su komissiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olaraq H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabini maraqland\u0131ran \u0259n qlobal m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri Az\u0259rbaycanda <strong><em>su problemi<\/em><\/strong> olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Moskva Universitetinin fizika \u2013 riyaziyyat fakult\u0259sinin t\u0259bi\u0259t \u015f\u00f6b\u0259sini elml\u0259r namiz\u0259di alimlik d\u0259r\u0259c\u0259si il\u0259 bitir\u0259n, \u00e7oxsah\u0259li v\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259li elmi bilik sahibi olmu\u015f H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi harada, hans\u0131 sah\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, do\u011fma Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131, t\u0259r\u0259qqisi yolunda m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. O, su probleml\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycanda qar\u015f\u0131ya \u00e7\u0131xan bir \u00e7ox qlobal m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin elmi \u0259saslarla h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 xalq\u0131na \u00f6z d\u0259y\u0259rli ideya, t\u0259klif v\u0259 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rini vermi\u015f, Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r Dumas\u0131nda real t\u0259klifl\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015f, bu sah\u0259d\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259r, elmi m\u0259qal\u0259l\u0259r yazm\u0131\u015f v\u0259 onlar\u0131n m\u0259tbuat s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259rc olunmas\u0131na nail olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin elmi irsin\u0259, ictimai-siyasi f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 n\u0259z\u0259r yetirdikd\u0259 onun Az\u0259rbaycan\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131, t\u0259r\u0259qqisi, k\u0259nd v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r sakinl\u0259rinin ya\u015fay\u0131\u015f, m\u0259d\u0259ni-m\u0259i\u015f\u0259t, sosial \u015f\u0259raitinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 sah\u0259sind\u0259ki f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131, tarixi xidm\u0259tl\u0259ri g\u00f6z\u00fcm\u00fcz qar\u015f\u0131s\u0131nda bir xatir\u0259 kimi canlan\u0131r. Z\u0259rdabi Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r Dumas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olaraq f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi d\u00f6vrd\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 m\u00fcrt\u0259ce q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. Burada m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 komissiya s\u0259dri v\u0259 komissiya \u00fczv\u00fc kimi \u00e7al\u0131\u015fan H\u0259s\u0259n b\u0259y z\u0259hm\u0259tke\u015f xalq\u0131n m\u0259nafeyinin m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi v\u0259 onun h\u0259rt\u0259r\u0259fli inki\u015faf etm\u0259sinin car\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Qeyd etdiyimiz kimi H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabini maraqland\u0131ran \u0259n qlobal m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri Az\u0259rbaycan\u0131n <em>su problemi<\/em> olmu\u015fdur. O, bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fch\u00fcm d\u00f6vl\u0259t i\u015fi olaraq \u00e7ox ciddi fikir vermi\u015fdir. Onun su m\u0259sl\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cTorpaq, su v\u0259 hava\u201d \u0259s\u0259rini, \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d v\u0259 \u201cKaspi\u201d q\u0259zetl\u0259rind\u0259 d\u0259rc olunan bir s\u0131ra m\u0259qal\u0259l\u0259rini, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u201c\u041d\u0443\u0436\u0434\u0430 \u0432 \u0432\u043e\u0434\u0435 \u0432 \u0412\u043e\u0441\u0442\u043e\u0447\u043d\u043e\u043c \u0417\u0430\u043a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u044a\u0435\u201d <em>(\u201c\u041a\u0430\u0441\u043f\u0438\u0439\u201d (\u2116114), 2 \u0438\u0439\u0443\u043d\u044f 1899 \u0433. (116), 4 \u0438\u0439\u0443\u043d\u044f 1899 \u0433.), \u201c\u0411\u0435\u0437\u0432\u043e\u0434\u044a\u0435\u201d (\u201c\u041a\u0430\u0441\u043f\u0438\u0439\u201d (\u2116135), 27 \u0438\u0439\u0443\u043d\u044f 1899 \u0433.), \u201c\u041a \u0441\u0435\u043b\u044a\u0441\u043a\u043e\u0445\u043e\u0437\u044f\u0439\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u043e\u043c\u0443 \u043a\u0440\u0438\u0437\u0438\u0441\u0443\u201d (\u201c\u041a\u0430\u0441\u043f\u0438\u0439\u201d (\u2116210), 30 \u0441\u0435\u043d\u0442\u044f\u0431\u0440\u044f 1899 \u0433.). \u201c\u0410\u0440\u0442\u0435\u0437\u0438\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043a\u043e\u043b\u043e\u0434\u0446\u044b<\/em>\u201d <em>(\u201c\u041a\u0430\u0441\u043f\u0438\u0439\u201d \u211660 1900 \u0433.), \u201c\u041f\u043e \u043f\u043e\u0432\u043e\u0434\u0443 \u0432\u043e\u0434\u0432\u043e\u0440\u0435\u043d\u0438\u044f \u043f\u0435\u0440\u0435\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0446\u0435\u0432 \u043d\u0430 \u041c\u0443\u0433\u0430\u043d\u043b\u044b\u201d (\u201c\u041a\u0430\u0441\u043f\u0438\u0439\u201d \u2116276, 22 \u0434\u0435\u043a\u0430\u0431\u0440\u044f 1899 \u0433.), \u201c\u0412\u043e\u0434\u043d\u043e\u0435 \u0434\u0435\u043b\u043e \u0432 \u0433\u043e\u0440\u043e\u0434\u0435 \u0411\u0430\u043a\u0443\u201d (\u201c\u041a\u0430\u0441\u043f\u0438\u0439\u201d (\u2116147, 149, 150), 1900), \u201c\u041a \u0432\u043e\u0434\u043d\u043e\u0439 \u0435\u043f\u043e\u043f\u0435\u0435\u201d<\/em> <em>(\u201c\u041a\u0430\u0441\u043f\u0438\u0439\u201d (\u211670), 28 \u043c\u0430\u0440\u0442\u0430 1901 \u0433.), \u201c\u041a \u0440\u0430\u0437\u0432\u044f\u0437\u043a\u0435 \u0432\u043e\u0434\u043d\u043e\u0439 \u0435\u043f\u043e\u043f\u0435\u0435\u201d<\/em> <em>(\u201c\u041a\u0430\u0441\u043f\u0438\u0439\u201d (\u2116102), 1901 \u0433.), \u201c\u041a \u0432\u043e\u043f\u0440\u043e\u0441\u0443 \u043e\u0431 \u0443\u0441\u0442\u0440\u043e\u0439\u0441\u0442\u0432\u0435 \u0433\u043e\u0440, \u0428\u0435\u043c\u0430\u0445\u0430\u201d (\u201c\u041a\u0430\u0441\u043f\u0438\u0439\u201d (\u211677), 5 \u0430\u043f\u0440\u0435\u043b\u044f 1902 \u0433.), \u201c\u041a \u0432\u043e\u0434\u043d\u043e\u0439 \u0435\u043f\u043e\u043f\u0435\u0435\u201d<\/em> <em>(\u201c\u041a\u0430\u0441\u043f\u0438\u0439\u201d (\u2116100), 8 \u043c\u0430\u044f 1902 \u0433.), \u201c\u041a \u0432\u043e\u043f\u0440\u043e\u0441\u0443 \u043e \u043f\u043e\u043b\u0438\u0432\u043a\u0435 \u0443\u043b\u0438\u0446 \u0438 \u0440\u0430\u0437\u0432\u0435\u0434\u0435\u043d\u0438\u0435 <\/em><em>\u0441\u0430\u0434\u043e\u0432 \u0438 \u0433\u043e\u0440. \u0411\u0430\u043a\u0443<\/em><em>\u201d<\/em> <em>(\u201c\u041a\u0430\u0441\u043f\u0438\u0439\u201d <\/em><em>(\u2116161), 26 \u0438\u044e\u043b\u044f, (\u2116162) , 27 <\/em><em>\u00a0<\/em><em>\u0438\u044e\u043b\u044f<\/em> <em>1902 \u0433.), <\/em><em>\u201c<\/em><em>\u0413\u043e\u0440\u043e\u0434\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0434\u0435\u043b\u0430<\/em><em>\u201d<\/em> <em>(\u201c\u041a\u0430\u0441\u043f\u0438\u0439\u201d <\/em><em>(\u211641, 44, 48), 1903 \u0433.), <\/em><em>\u201c<\/em><em>\u041e\u0431 \u043e\u0442\u0441\u0442\u0430\u043b\u043e\u0441\u0442\u0438 \u0412\u043e\u0441\u0442\u043e\u0447\u043d\u043e\u0433\u043e \u0417\u0430\u043a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u044a\u044f<\/em><em>\u201d<\/em>, <em>\u00a0<\/em><em>\u201c<\/em><em>\u0415\u0449\u0435 \u043e\u0431 \u043e\u0442\u0441\u0442\u0430\u043b\u043e\u0441\u0442\u0438 \u0412\u043e\u0441\u0442\u043e\u0447\u043d\u043e\u0433\u043e \u0417\u0430\u043a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u044a\u044f<\/em><em>\u201d<\/em> v\u0259 dig\u0259r m\u0259qal\u0259l\u0259rini oxuduqca fikirl\u0259\u015firs\u0259n ki, fitri istedad, d\u0259rin elmi bilik sahibi olan H\u0259s\u0259n b\u0259y v\u0259t\u0259nini, xalq\u0131n\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r sev\u0259n, xalq\u0131n\u0131n d\u0259rd-s\u0259rinin, sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n qay\u011f\u0131s\u0131na qalan olmu\u015f, onun t\u0259r\u0259qqi etm\u0259si yolunda n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Bu yolda h\u0259mi\u015f\u0259 ac\u0131 s\u00f6zl\u0259r\u0259, t\u0259hqirl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalan v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 c\u0259lb edil\u0259n, h\u0259d\u0259-qorxuya m\u0259ruz qalan H\u0259s\u0259n b\u0259y b\u00fct\u00fcn bunlara m\u0259h\u0259l qoymadan Duman\u0131n iclaslar\u0131nda <strong><em>Az\u0259rbaycan\u0131n su t\u0259chizat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7ox m\u00fch\u00fcm aspektl\u0259r\u0259 toxunmu\u015f, <\/em><\/strong>onun h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si i\u015find\u0259 inadkarl\u0131q g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u00c7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda h\u0259mi\u015f\u0259 <strong><em>suvarma suyu v\u0259 i\u00e7m\u0259li su<\/em><\/strong> <strong><em>m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri<\/em><\/strong> il\u0259 ba\u011fl\u0131 elmi, n\u0259z\u0259ri, h\u00fcquqi v\u0259 t\u0259cr\u00fcbi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin \u0259dal\u0259tli sur\u0259td\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si bar\u0259d\u0259 dedikl\u0259ri Duman\u0131n protokolar\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>O, eyni zamanda, elmi \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 t\u0259bii-t\u0259s\u0259rr\u00fcfat sah\u0259l\u0259rinin suvar\u0131lmas\u0131, susuzluqdan cadar-cadar olan torpaqlar\u0131n suya olan t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 suvarma kanallar\u0131n\u0131n \u00e7\u0259kilm\u0259sinin vacibliyini, su ehtiyalar\u0131ndan istifad\u0259 olunmas\u0131 yollar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Bununla yana\u015f\u0131, k\u0259nd \u0259halisinin h\u0259m\u00e7inin, Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin i\u00e7m\u0259li suya olan t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn <strong><em>texniki \u015f\u0259rtl\u0259r\u0259, normalara <\/em><\/strong>\u0259m\u0259l olunmas\u0131n\u0131n z\u0259ruri oldu\u011funu bildirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259yin yuxar\u0131da qeyd olunan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r Dumas\u0131n\u0131n iclaslar\u0131nda ucaltd\u0131\u011f\u0131 haqq s\u0259sini \u00e7ar h\u00f6kum\u0259tinin m\u0259murlar\u0131 daima bo\u011fma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, onu fikrind\u0259n da\u015f\u0131nd\u0131rmaq ist\u0259mi\u015fl\u0259r. Duman\u0131n iclaslar\u0131nda onun i\u015ftirak\u0131 il\u0259 bax\u0131lan, m\u00fczakir\u0259 olunan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131, Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r Dumas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olan Z\u0259rdabiy\u0259 iclas ke\u00e7irildikd\u0259n sonra r\u0259smi m\u0259ktublarla m\u00fcraci\u0259t olunaraq, o, qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131, m\u00fcdafi\u0259 etdiyi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00fcnahland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, Duman\u0131n t\u0259rkibind\u0259n \u00fczr ist\u0259m\u0259si t\u0259l\u0259b olunmu\u015f, \u0259ks t\u0259qdird\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 m\u0259suliyy\u0259tin\u0259 c\u0259lb olunaca\u011f\u0131 il\u0259 ona h\u0259d\u0259-qorxu g\u0259linmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bu mill\u0259t f\u0259daisi is\u0259 he\u00e7 bir vaxt m\u00fcbariz\u0259sind\u0259n, inad\u0131ndan d\u00f6nm\u0259mi\u015f, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k alovlu \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 il\u0259, elmi \u0259saslarla, praktiki d\u0259lill\u0259rl\u0259 onlar\u0131 narahat bir v\u0259ziyy\u0259t\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Salman M\u00fcmtaz ad\u0131na D\u00f6vl\u0259t \u018fd\u0259biyyat v\u0259 \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Arxivind\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi irsi il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar aparark\u0259n a\u015fkar etdiyim, ona \u00fcnvanlanan bel\u0259 m\u0259ktublardan bir ne\u00e7\u0259si il\u0259 oxucular\u0131m\u0131z\u0131 tan\u0131\u015f etm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi. N\u00fcmun\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn 29 sentyabr 1900-c\u00fc il tarixli 8428 n\u00f6mr\u0259li v\u0259 9 avqust 1901-ci il tarixli m\u0259ktublar\u0131 diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r\u0131q (F.\u2116 653. s.1, i\u015f 2).<\/p>\n<p>Tarixi bir fakt olaraq qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r Dumas\u0131nda komissiya \u00fczv\u00fc kimi f\u0259aliyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00fcrt\u0259ce q\u00fcvv\u0259l\u0259rin t\u0259siri il\u0259 Zu\u011fulban\u0131n \u00e7irkli su m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri \u0259halisin\u0259 i\u00e7m\u0259li su ad\u0131 il\u0259 \u00e7\u0259kili\u015fi planla\u015fd\u0131r\u0131lan k\u0259m\u0259rin \u00e7\u0259kili\u015fin\u0259 mill\u0259t f\u0259daisi q\u0259ti etiraz s\u0259sini ucaltm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259nin realla\u015fmas\u0131na imkan verm\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi <em>\u201c\u0412\u043e\u0434\u043d\u043e\u0435 \u0434\u0435\u043b\u043e \u0432 \u0433\u043e\u0440\u043e\u0434\u0435 \u0411\u0430\u043a\u0443\u201d <strong>(\u201c\u041a\u0430\u0441\u043f\u0438\u0439\u201d (\u2116147, 149, 150), 1900)<\/strong><\/em> adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 v\u0259 bu kimi dig\u0259r m\u0259qal\u0259l\u0259rind\u0259, eyni zamanda, Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r Dumas\u0131n\u0131n iclaslar\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin su t\u0259chizat\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7ox ciddi aspektl\u0259r\u0259 toxunur, bu problemin h\u0259lli yolunda \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259ni edirdi.<\/p>\n<p>Mill\u0259t f\u0259daisi H\u0259s\u0259n b\u0259yin s\u0259sl\u0259ndirdiyi ideyalar bu g\u00fcn m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda \u00f6z m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259sini verm\u0259kd\u0259dir. Bunun \u0259yani s\u00fcbt\u00fc olaraq, \u0259srin \u0259n qlobal layih\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan \u201cO\u011fuz-Q\u0259b\u0259l\u0259-Bak\u0131\u201d su k\u0259m\u0259rinin paytaxt Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rini i\u00e7m\u0259li su il\u0259 t\u0259min etm\u0259si fakt\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar.<\/p>\n<p><em>Hesab edir\u0259m ki, Az\u0259rbaycan\u0131n su probleml\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259yin g\u00f6st\u0259rmi\u015f oldu\u011fu g\u0259rgin \u0259m\u0259yi, misilsiz xidm\u0259tl\u0259rini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k, onun xatir\u0259sini \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259d\u0259 tikintisi ba\u015fa <strong>\u00e7atd\u0131r\u0131lan n\u0259h\u0259ng obyektl\u0259rd\u0259n birin\u0259 Z\u0259rdabinin ad\u0131n\u0131n verilm\u0259si<\/strong> t\u0259qdir\u0259layiq olard\u0131.<\/em><\/p>\n<p>O, eyni zamanda \u201cKaspi\u201d q\u0259zetind\u0259 v\u0259 Bak\u0131 \u015e\u0259h\u0259r Dumas\u0131nda \u018flim\u0259rdan b\u0259yl\u0259 \u00e7iyin-\u00e7iyin\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. \u018flim\u0259rdan b\u0259y q\u0259zetin ba\u015f redaktoru, H\u0259s\u0259n b\u0259y is\u0259 redaktoru olmu\u015fdur.<\/p>\n<p><strong><em>1907-ci ilin noyabr\u0131nda H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi sonuncu d\u0259f\u0259 yata\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130flic v\u0259 damar skrelozu bir-birin\u0259 qar\u0131\u015f\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, g\u0259rgin f\u0259aliyy\u0259t, a\u011f\u0131r \u0259m\u0259k v\u0259 m\u00fcbariz\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 ke\u00e7\u0259n h\u0259yat t\u0259rzi Z\u0259rdabinin s\u0259hh\u0259tin\u0259 t\u0259sir etm\u0259y\u0259 bilm\u0259zdi. Odur ki, bundan \u00f6nc\u0259 1906-c\u0131 ild\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y iflic olmu\u015f v\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t x\u0259st\u0259 olmu\u015fdur.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-30433\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-nesil-seceresi.jpg\" alt=\"hesen-bey-zerdabi-nesil-seceresi.png\" width=\"800\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-nesil-seceresi.jpg 800w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-nesil-seceresi-400x300.jpg 400w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-nesil-seceresi-550x413.jpg 550w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-nesil-seceresi-768x576.jpg 768w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-nesil-seceresi-80x60.jpg 80w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-nesil-seceresi-265x198.jpg 265w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-nesil-seceresi-696x522.jpg 696w, https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/11\/hesen-bey-zerdabi-nesil-seceresi-560x420.jpg 560w\" sizes=\"auto, (max-width: 800px) 100vw, 800px\" \/><\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y \u00f6vladlar\u0131n\u0131 oxudub arzusuna \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Onlardan raz\u0131 idi. B\u00f6y\u00fck o\u011flu Midh\u0259d b\u0259y Almaniyada ali t\u0259hsil al\u0131b qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131, S\u0259ff\u0259t realni gimnaziyada oxuyurdu. Q\u0259ribsoltan t\u0259hsilini davam etdirirdi, \u0259r\u0259 getmi\u015f P\u0259ri xan\u0131m Top\u00e7uba\u015fova atas\u0131n\u0131n yan\u0131nda idi. Lakin H\u0259s\u0259n b\u0259yin bir d\u0259rdi vard\u0131, o b\u00fct\u00fcn-xalq\u0131n savadlanmas\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259d\u0259n \u00f6l\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>O, \u00f6l\u00fcm yata\u011f\u0131nda olark\u0259n demi\u015fdir: <strong><em>\u201cSizd\u0259n xahi\u015f edir\u0259m: t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn m\u0259rasimi d\u00fcz\u0259ltm\u0259yin, m\u0259ni \u00e7ox sad\u0259 d\u0259fn edin. D\u0259fn \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259rcl\u0259nm\u0259si laz\u0131m g\u0259l\u0259n v\u0259saiti m\u00fcs\u0259lmanlar aras\u0131nda savad yayan c\u0259miyy\u0259t\u0259 verin. Bu m\u0259nim ba\u015f\u0131 b\u0259lalar \u00e7\u0259kmi\u015f xalq\u0131m \u00fc\u00e7\u00fcn daha faydal\u0131 olar\u201d.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>1907-ci ilin noyabr\u0131n 28-d\u0259 s\u0259h\u0259r saat 11-d\u0259 Mill\u0259t f\u0259daisi H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov Z\u0259rdabi \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fc Bak\u0131da \u0259b\u0259diyy\u0259t\u0259 qovu\u015fur.<\/em><\/p>\n<p>1907-ci il Z\u0259rdabinin d\u0259fn g\u00fcn\u00fc mill\u0259tin birl\u0259\u015fdiyi g\u00fcn olur. H\u0259min g\u00fcn b\u00fct\u00fcn zavod, fabrikl\u0259r dayan\u0131r, m\u0259kt\u0259bl\u0259r ba\u011flan\u0131r. B\u00fct\u00fcn \u015f\u0259h\u0259r mat\u0259m i\u00e7ind\u0259 olur. Ham\u0131 bu dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259ti son m\u0259nzil\u0259 yola sal\u0131r.<\/p>\n<p><em>Dahi m\u00fct\u0259f\u0259kkirin d\u0259fn m\u0259rasimin\u0259 \u018flim\u0259rdan b\u0259yin \u0259n yax\u0131n dostu olan \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev r\u0259hb\u0259rlik edir.<\/em><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n <em>\u201cm\u0259n\u0259vi\u201d<\/em> atas\u0131 sayd\u0131\u011f\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259yin v\u0259fat\u0131 xalq\u0131n\u0131 h\u0259dsiz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 k\u0259d\u0259rl\u0259ndirir. Onun v\u0259fat\u0131 \u00fcmumxalq mat\u0259min\u0259 \u00e7evrilir, d\u0259fn m\u0259rasimind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131larla yana\u015f\u0131 Bak\u0131da ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259 i\u015ftirak edir, bu dahi insan\u0131 son m\u0259nzil\u0259 yola salark\u0259n onunla vidala\u015fma\u011fa g\u0259lir v\u0259 Z\u0259rdabi t\u0259nt\u0259n\u0259li sur\u0259td\u0259 d\u0259fn olunur.<\/p>\n<p>Bu yerd\u0259 onu da oxucular\u0131m\u0131z\u0131n diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259rdim ki, bu mill\u0259t f\u0259daisinin q\u0259brinin yeri 3 d\u0259f\u0259 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015f v\u0259 n\u0259hay\u0259t, onun n\u0259\u015fi layiq oldu\u011fu yerd\u0259 \u2013 F\u0259xri Xiyabanda torpa\u011fa tap\u015f\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin d\u0259fni il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cH\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi irsi: ke\u015fm\u0259ke\u015fli h\u0259yat yolu\u201d adl\u0131 kitab\u0131mda ged\u0259n \u201cZ\u0259rdabi oca\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131xan ail\u0259 \u00fczvl\u0259rinin, do\u011fmalar\u0131n\u0131n m\u0259zar\u0131 haradad\u0131r, onlar\u0131n ya\u015fam\u0131\u015f olduqlar\u0131 \u00fcnvanlar b\u0259llidirmi?\u201d elmi-t\u0259dqiqat material\u0131nda \u0259trafl\u0131 tan\u0131\u015f olmaq olar.<\/p>\n<p>O d\u00f6vrd\u0259 Bak\u0131da \u00e7\u0131xan q\u0259zetl\u0259r onun haqq\u0131nda nekroloq v\u0259 s. materiallar d\u0259rc etmi\u015f, h\u0259mkarlar\u0131 onun f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 \u00e7ox y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t vermi\u015f, v\u0259fat\u0131n\u0131n mill\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131r itki oldu\u011funu d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 qeyd etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>Ha\u015fim b\u0259y V\u0259zirov 1907-ci ild\u0259 \u201cTaz\u0259 h\u0259yat\u201d q\u0259zetind\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin v\u0259fat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131, onun xatir\u0259sin\u0259 itaf etdiyi \u201cH\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov\u201d ba\u015fl\u0131ql\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131r: \u201cH\u0259s\u0259n b\u0259yin m\u0259nzuri pul deyil idi. H\u0259s\u0259n b\u0259y \u0259vv\u0259ld\u0259n ax\u0131rad\u0259k pul adam\u0131 olmad\u0131, pula etina etm\u0259di. \u0130st\u0259s\u0259ydi, H\u0259s\u0259n b\u0259yin indi Bak\u0131n\u0131n \u0259vv\u0259linci milyonerl\u0259rind\u0259n olma\u011f\u0131 asanl\u0131qla m\u00fcmk\u00fcn idi. \u00d6z niyy\u0259ti, \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259s t\u0259riq\u0259si v\u0259 m\u0259sl\u0259ki yolunda H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov n\u0259 q\u0259d\u0259r etirazata, n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259ziyy\u0259t v\u0259 azara m\u00fcbt\u0259la oldu\u011funu yazsaq, q\u0259zetimizd\u0259 yer tap\u0131lmaz. Bizi H\u0259s\u0259n b\u0259yin \u00f6l\u00fcm\u00fc bir o q\u0259d\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u00fcr. Yetmi\u015f sinnin\u0259 \u00e7atan, bir b\u00f6yl\u0259 z\u0259hm\u0259t v\u0259 b\u0259lalara s\u0259bir ed\u0259n ki\u015fi ax\u0131r g\u0259r\u0259k \u00f6l\u0259ydi, bizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n, bizi a\u011fladan mill\u0259timiz i\u00e7ind\u0259 bu n\u00f6v \u00fcr\u0259yi, dili, \u0259fal\u0131, m\u0259sl\u0259ki bir, qorxusuz, s\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131q-a\u00e7\u0131\u011f\u0131na dey\u0259n mill\u0259t m\u00fccahidinin qaib olmas\u0131d\u0131r. \u00c7oxdurmu bel\u0259 i\u015f g\u00f6r\u0259nl\u0259rimiz? \u00c7oxdurmu bel\u0259 saf, sadiq, biq\u0259r\u0259z i\u015f dal\u0131nca ged\u0259nl\u0259rimiz? \u018ffsuz, h\u0259z\u0259r\u0259tsuz, \u00e7ox azd\u0131r&#8230;\u201d<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin d\u0259fn m\u0259rasimind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n \u201cKaspi\u201d q\u0259zeti \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259rdikl\u0259ri \u0259klil\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015f lentin \u00fcz\u0259rind\u0259 bu s\u00f6zl\u0259r h\u0259kk olunmu\u015fdur: <em>\u201cM\u00fct\u0259f\u0259kkir i\u015f\u00e7iy\u0259\u201d \u201cKaspi\u201d m\u0259tb\u0259\u0259sinin f\u0259hl\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n. Cism\u0259n \u00f6ld\u00fcns\u0259, fikr\u0259n ya\u015fay\u0131r\u201d.<\/em><\/p>\n<p>H\u0259nif\u0259 xan\u0131m Tiflisd\u0259n, Peterburqdan, \u015eamax\u0131dan ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktublar\u0131 al\u0131rd\u0131. \u015eamax\u0131l\u0131lar m\u0259rhumun \u0259ziz xatir\u0259sin\u0259 \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 bir yetim u\u015fa\u011f\u0131 \u00f6z hesablar\u0131na oxutma\u011f\u0131 q\u0259rara alm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin d\u0259fn m\u0259rasimind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bir \u00e7ox g\u00f6rk\u0259mli ziyal\u0131lar\u0131, m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259ri \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev, M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259, Qara b\u0259y Qarab\u0259yov, Nazim b\u0259y V\u0259zirov v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 d\u0259rin nitq s\u00f6yl\u0259mi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p><em>Qeyd ed\u0259k ki, H\u0259s\u0259n b\u0259yin d\u0259fn m\u0259rasimind\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin ke\u00e7mi\u015f ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 Rayevski bu dahi m\u00fct\u0259f\u0259kkirin mill\u0259tinin, xalq\u0131n\u0131n i\u015f\u0131ql\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259yi yolunda misilsiz xidm\u0259tl\u0259rini diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131raraq demi\u015fdir: \u201cDuman\u0131n iclaslar\u0131nda H\u0259s\u0259n b\u0259yin nitq v\u0259 qeydl\u0259ri olmasayd\u0131, m\u0259n Bak\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259si i\u015fl\u0259rini yoluna qoya bilm\u0259zdim\u201d.<\/em><\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n b\u0259yin v\u0259fat\u0131 x\u0259b\u0259rini \u018flim\u0259rdan b\u0259y noyabr\u0131n 29-da al\u0131r. H\u0259min g\u00fcn paytaxt Peterburqun m\u00fcs\u0259lman c\u0259miyy\u0259ti, III D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131n\u0131n M\u00fcs\u0259lman Fraksiyas\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri \u018flim\u0259rdan b\u0259yin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u0259nzil\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k ona ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 verirl\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin m\u00fcs\u0259lman fraksiyas\u0131n\u0131n bir \u00e7ox \u00fczvl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259yin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 H\u0259nif\u0259 xan\u0131ma ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 teleqramlar\u0131 g\u00f6nd\u0259rilir.<\/p>\n<p>Peterburqun M\u00fcs\u0259lman Xeyriyy\u0259 C\u0259miyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n dekabr ay\u0131n\u0131n 2-d\u0259, bazar g\u00fcn\u00fc H\u0259s\u0259n b\u0259yin xatir\u0259sin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f an\u0131m m\u0259rasimi ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>\u018flim\u0259rdan b\u0259y m\u0259rhumun yeddisi \u00e7\u0131xanad\u0259k paytaxt\u0131n m\u00fcs\u0259lman icmas\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rini, eyni zamanda m\u00fcxt\u0259lif t\u0259\u015fkilatlardan g\u0259l\u0259n, H\u0259s\u0259n b\u0259yi tan\u0131yan, ona d\u0259rin ehtiram g\u00f6st\u0259r\u0259n bir \u00e7ox Z\u0259rdabisev\u0259rl\u0259ri, ke\u00e7mi\u015f t\u0259l\u0259b\u0259 yolda\u015flar\u0131n\u0131 q\u0259bul etmi\u015f oldu.<\/p>\n<p><em>O, xalq aras\u0131nda n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259\u015fhur, n\u0259 q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuz sahibi idi ki, v\u0259fat\u0131ndan sonra, 1907-ci ilin dekabr\u0131nda \u015f\u0259h\u0259r Dumas\u0131 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259r 2 n\u00f6mr\u0259li Rus-Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bin\u0259 onun ad\u0131n\u0131n verilm\u0259si v\u0259 Moskva Universitetind\u0259 onun ad\u0131na t\u0259qa\u00fcd\u00fcn t\u0259sis olunmas\u0131 bar\u0259d\u0259 q\u0259rar q\u0259bul etmi\u015fdi.<\/em><\/p>\n<p>Lakin b\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq v\u0259t\u0259nin\u0259, xalq\u0131na misilsiz tarixi xidm\u0259tl\u0259ri olan Z\u0259rdabi \u015f\u0259xsiyy\u0259ti n\u0259inki sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda, h\u0259tta \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra da layiqli qiym\u0259tini almam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><strong><em>\u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n xeyli sonra, y\u0259ni 1914-c\u00fc ild\u0259 \u201cKaspi\u201d q\u0259zetind\u0259 Qriqori Cinoridze t\u0259r\u0259find\u0259n verilmi\u015f m\u0259qal\u0259nin bir hiss\u0259si aktual s\u0259sl\u0259nir.<\/em><\/strong> <em>Orada yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131: \u201cBu g\u00fcn m\u0259d\u0259ni-maarif sah\u0259sind\u0259 ilk m\u00fcs\u0259lman pioneri H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likovun v\u0259fat etm\u0259sind\u0259n yeddi il ke\u00e7ir. Bak\u0131 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n alovlu \u00e7\u0131x\u0131\u015flarla t\u0259nt\u0259n\u0259li sur\u0259td\u0259 \u00f6z xadiml\u0259rini d\u0259fn etdikl\u0259ri g\u00fcnd\u0259n yeddi il ke\u00e7ir.<\/em><\/p>\n<p><em>B\u0259s n\u0259 oldu? Bu \u00e7\u0131x\u0131\u015flardan n\u0259 qald\u0131: H\u0259s\u0259n b\u0259y t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 basd\u0131r\u0131ld\u0131. Q\u0259zet v\u0259 jurnallar bundan sonra daha iki-\u00fc\u00e7 g\u00fcn onun bioqrafiyas\u0131n\u0131 v\u0259 portretini d\u0259rc etdil\u0259r. V\u0259 m\u00fcs\u0259lman c\u0259miyy\u0259ti m\u0259rhumu tamamil\u0259 unutdu&#8230;<\/em><\/p>\n<p><em>Biz n\u0259inki H\u0259s\u0259n b\u0259yin heyk\u0259lini ucaltmad\u0131q h\u0259tta onun q\u0259bri \u00fcst\u00fcn\u0259 adi q\u0259bir da\u015f\u0131 qoymaq ist\u0259y\u0259n h\u0259yat yolda\u015f\u0131na da k\u00f6m\u0259k etm\u0259dik; n\u0259inki onun xatir\u0259sini \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirm\u0259dik, ad\u0131n\u0131 unutma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131q; n\u0259inki onun ail\u0259sin\u0259 qay\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259dik, \u0259ksin\u0259 ona \u0259lav\u0259 q\u0259m-q\u00fcss\u0259, k\u0259d\u0259r g\u0259tirdik. H\u0259tta v\u0259h\u015fi insanlar \u00f6z r\u0259hb\u0259rinin q\u0259brini b\u0259z\u0259yirl\u0259r. Bizd\u0259, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, v\u0259h\u015filik d\u00f6vr\u00fc ke\u00e7ib, amma m\u0259d\u0259ni d\u00f6vr h\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259yib&#8230;\u201d<\/em><\/p>\n<p>Bu g\u00fcn m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131zda \u201cKaspi\u201d q\u0259zeti ictimai-siyasi q\u0259zet olaraq H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259, ideyas\u0131na uy\u011fun olaraq s\u0259rb\u0259st \u015f\u0259kild\u0259 f\u0259liyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Z\u0259rdabinin arxivi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 MEA Respublika \u018flyazmalar fondunda, D\u00f6vl\u0259t Tarix arxivind\u0259 v\u0259 Salman M\u00fcmtaz ad\u0131na D\u00f6vl\u0259t \u018fd\u0259biyyat v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t arxivind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. Az\u0259rbaycan MEA T\u0259bi\u0259t-Tarix m\u00fczeyi, G\u0259nc\u0259 D\u00f6vl\u0259t Pedoqoji \u0130nstitutu onun ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131m\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Quba rayonundak\u0131 Z\u0259rdabi q\u0259s\u0259b\u0259si H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, 2022-ci ild\u0259 orada onun b\u00fcst\u00fc qoyulmu\u015f, Bak\u0131dak\u0131 M\u0259tbuat prospekti, bir \u00e7ox yerl\u0259rd\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259r, muzeyl\u0259r, k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r, t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar onun ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>Do\u011fma yurdu Z\u0259rdabda H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin yaratm\u0131\u015f oldu\u011fu \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zeti v\u0259 onun ad\u0131na muzey, orta m\u0259kt\u0259b f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. H\u0259s\u0259n b\u0259yin arzu etdiyi yerd\u0259, ona m\u0259xsus olmu\u015f ba\u011f sah\u0259sind\u0259 iki yerd\u0259 da\u015f qranit abid\u0259si qoyulmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qillik qazanandan, suverenliyini \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra xalq H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin dahiliyini, b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rini daha d\u0259rind\u0259n anlad\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qilliyinin qorunmas\u0131, \u00f6lk\u0259sinin inki\u015faf\u0131, xalq\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi namin\u0259 var q\u00fcvv\u0259sini s\u0259rf ed\u0259n d\u00fcnyan\u0131n \u0259n m\u00fcdrik v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259t\u00e7il\u0259rind\u0259n say\u0131lan, son otuz ild\u0259 respublikam\u0131z\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 t\u0259r\u0259qqi etm\u0259sind\u0259 sonsuz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259ri olan \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin 27 mart 2000-ci il tarixli f\u0259rman\u0131 il\u0259 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n \u0259sl sahibi m\u00f6vqeyind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259n \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin 125 illiyinin v\u0259 eyni zamanda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev c\u0259nablar\u0131n\u0131n m\u00fcvafiq s\u0259r\u0259ncamlar\u0131na \u0259sas\u0259n, Az\u0259rbaycan Milli M\u0259tbuat\u0131n\u0131n 130-135-140-145 illiyinin, eyni zamanda 4 iyun 2012-ci il tarixli s\u0259rancam\u0131na \u0259sas\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin anadan olmas\u0131n\u0131n 170 illik yubileyinin t\u0259nt\u0259n\u0259li sur\u0259td\u0259 qeyd edilm\u0259si tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, yaln\u0131z \u00f6lk\u0259mizin \u00e7oxsayl\u0131 m\u0259tbuat v\u0259 informasiya orqanlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131 v\u0259 d\u00fcnya az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 b\u00f6y\u00fck bir bayrama, sevinc\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<\/p>\n<p><em>Bu t\u0259dbirl\u0259rin y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 ke\u00e7irilm\u0259si \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin, H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin yubileyl\u0259rinin daima qeyd edil\u0259c\u0259yin\u0259 z\u0259man\u0259t verm\u0259kl\u0259, \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d q\u0259zetinin na\u015firi, redaktoru, milli m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n, milli teatr\u0131m\u0131z\u0131n banisi Az\u0259rbaycan\u0131n ilk ali t\u0259hsilli m\u00fc\u0259llimi, m\u00fcs\u0259lman \u015e\u0259rqind\u0259 xeyriyy\u0259\u00e7ilik h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131, m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ilk t\u0259bi\u0259t\u015f\u00fcnas alimi, ensiklopedik bilik sahibi, \u00f6lk\u0259sinin inki\u015faf\u0131, t\u0259r\u0259qqisi yolunda m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015f ictimai-siyasi xadim H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin \u0259ziz xatir\u0259sinin yad edilm\u0259si, onun ruhunun \u015fad olmas\u0131 dem\u0259kdir.<\/em><\/p>\n<p><strong><em>Ruhun \u015fad olsun, ey mill\u0259tinin f\u0259daisi, m\u0259n\u0259vi atas\u0131 dahi H\u0259s\u0259n b\u0259y!<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u0259n\u0259vi d\u00fcnyam\u0131za i\u015f\u0131q sa\u00e7an \u00f6mr\u00fcn \u2013 h\u0259yat\u0131n\u0131 mill\u0259t yolunda f\u0259da etmi\u015f H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov Z\u0259rdabinin Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n i\u015f\u0131ql\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259yi namin\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015f oldu\u011fu tarixi xidm\u0259tl\u0259ri, onun qoymu\u015f oldu\u011fu maraql\u0131 v\u0259 d\u0259y\u0259rli iz-irs tarixin s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259, yadda\u015flarda \u0259b\u0259di qalacaqd\u0131r. V\u0259t\u0259nimizin dilb\u0259r gu\u015f\u0259l\u0259rind\u0259n olan, K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n ke\u00e7mi\u015f G\u00f6y\u00e7ay q\u0259zas\u0131n\u0131n Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259 (indiki Z\u0259rdab \u015f\u0259h\u0259ri) 1842-ci il noyabr [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30224,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20,63],"tags":[],"class_list":{"0":"post-30431","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-kinci-zrdab-ziyali-qzet-tbitsunas","8":"category-manset"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin An\u0131m G\u00fcn\u00fc - Zaman ke\u00e7dikc\u0259 onun h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni faktlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r... - Z\u0259rdab.com<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin An\u0131m G\u00fcn\u00fc - Zaman ke\u00e7dikc\u0259 onun h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni faktlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r... - Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"M\u0259n\u0259vi d\u00fcnyam\u0131za i\u015f\u0131q sa\u00e7an \u00f6mr\u00fcn \u2013 h\u0259yat\u0131n\u0131 mill\u0259t yolunda f\u0259da etmi\u015f H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov Z\u0259rdabinin Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n i\u015f\u0131ql\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259yi namin\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015f oldu\u011fu tarixi xidm\u0259tl\u0259ri, onun qoymu\u015f oldu\u011fu maraql\u0131 v\u0259 d\u0259y\u0259rli iz-irs tarixin s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259, yadda\u015flarda \u0259b\u0259di qalacaqd\u0131r. V\u0259t\u0259nimizin dilb\u0259r gu\u015f\u0259l\u0259rind\u0259n olan, K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n ke\u00e7mi\u015f G\u00f6y\u00e7ay q\u0259zas\u0131n\u0131n Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259 (indiki Z\u0259rdab \u015f\u0259h\u0259ri) 1842-ci il noyabr [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2023-11-27T12:16:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2023-11-27T15:29:12+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1920\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1207\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"41 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"headline\":\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin An\u0131m G\u00fcn\u00fc &#8211; Zaman ke\u00e7dikc\u0259 onun h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni faktlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r&#8230;\",\"datePublished\":\"2023-11-27T12:16:20+00:00\",\"dateModified\":\"2023-11-27T15:29:12+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431\"},\"wordCount\":9535,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg\",\"articleSection\":[\"H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130\",\"MAN\u015eET\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431\",\"name\":\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin An\u0131m G\u00fcn\u00fc - Zaman ke\u00e7dikc\u0259 onun h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni faktlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r... - Z\u0259rdab.com\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg\",\"datePublished\":\"2023-11-27T12:16:20+00:00\",\"dateModified\":\"2023-11-27T15:29:12+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg\",\"width\":1920,\"height\":1207,\"caption\":\"hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.png\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin An\u0131m G\u00fcn\u00fc &#8211; Zaman ke\u00e7dikc\u0259 onun h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni faktlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r&#8230;\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\",\"name\":\"Z\u0259rdab.com\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin An\u0131m G\u00fcn\u00fc - Zaman ke\u00e7dikc\u0259 onun h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni faktlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r... - Z\u0259rdab.com","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin An\u0131m G\u00fcn\u00fc - Zaman ke\u00e7dikc\u0259 onun h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni faktlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r... - Z\u0259rdab.com","og_description":"M\u0259n\u0259vi d\u00fcnyam\u0131za i\u015f\u0131q sa\u00e7an \u00f6mr\u00fcn \u2013 h\u0259yat\u0131n\u0131 mill\u0259t yolunda f\u0259da etmi\u015f H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likov Z\u0259rdabinin Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n i\u015f\u0131ql\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259yi namin\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015f oldu\u011fu tarixi xidm\u0259tl\u0259ri, onun qoymu\u015f oldu\u011fu maraql\u0131 v\u0259 d\u0259y\u0259rli iz-irs tarixin s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259, yadda\u015flarda \u0259b\u0259di qalacaqd\u0131r. V\u0259t\u0259nimizin dilb\u0259r gu\u015f\u0259l\u0259rind\u0259n olan, K\u00fcr \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n ke\u00e7mi\u015f G\u00f6y\u00e7ay q\u0259zas\u0131n\u0131n Z\u0259rdab k\u0259ndind\u0259 (indiki Z\u0259rdab \u015f\u0259h\u0259ri) 1842-ci il noyabr [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431","og_site_name":"Z\u0259rdab.com","article_published_time":"2023-11-27T12:16:20+00:00","article_modified_time":"2023-11-27T15:29:12+00:00","og_image":[{"width":1920,"height":1207,"url":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"41 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"headline":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin An\u0131m G\u00fcn\u00fc &#8211; Zaman ke\u00e7dikc\u0259 onun h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni faktlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r&#8230;","datePublished":"2023-11-27T12:16:20+00:00","dateModified":"2023-11-27T15:29:12+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431"},"wordCount":9535,"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg","articleSection":["H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130","MAN\u015eET"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431","name":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin An\u0131m G\u00fcn\u00fc - Zaman ke\u00e7dikc\u0259 onun h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni faktlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r... - Z\u0259rdab.com","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg","datePublished":"2023-11-27T12:16:20+00:00","dateModified":"2023-11-27T15:29:12+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#primaryimage","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.jpg","width":1920,"height":1207,"caption":"hesen-bey-zerdabi-ekinci-qezeti.png"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=30431#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.zerdab.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin An\u0131m G\u00fcn\u00fc &#8211; Zaman ke\u00e7dikc\u0259 onun h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni faktlar \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r&#8230;"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/","name":"Z\u0259rdab.com","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30431","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30431"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30431\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30443,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30431\/revisions\/30443"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/30224"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30431"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30431"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30431"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}