{"id":3293,"date":"2012-07-11T16:54:16","date_gmt":"2012-07-11T11:54:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293"},"modified":"2012-07-13T18:16:59","modified_gmt":"2012-07-13T13:16:59","slug":"mill%c9%99tin-birl%c9%99sdiyi-gun-yaxud-z%c9%99rdabinin-d%c9%99fni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293","title":{"rendered":"Mill\u0259tin birl\u0259\u015fdiyi g\u00fcn, yaxud Z\u0259rdabinin d\u0259fni"},"content":{"rendered":"<figure id=\"attachment_3295\" aria-describedby=\"caption-attachment-3295\" style=\"width: 140px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/?attachment_id=3295\" rel=\"attachment wp-att-3295\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-3295\" title=\"Vilayet_Quliyev\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/Vilayet_Quliyev_Polsha_1307091.jpg\" alt=\"\" width=\"140\" height=\"204\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-3295\" class=\"wp-caption-text\">Vilay\u0259t Quliyev, Az\u0259rbaycan\u0131n Macar\u0131standak\u0131 F\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259 S\u0259lahiyy\u0259tli s\u0259firi<\/figcaption><\/figure>\n<p>B\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r t\u0259kc\u0259 \u00f6z h\u0259yatlar\u0131 v\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 deyil, \u00f6l\u00fcml\u0259ri il\u0259 d\u0259 m\u0259nsub olduqlar\u0131 mill\u0259ti, \u00fcmum\u0259n insanlar\u0131 yax\u0131nla\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 v\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259yi, xo\u015f g\u0259l\u0259c\u0259k u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r etm\u0259yi bacar\u0131rlar. Az\u0259rbaycan\u0131n yax\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015find\u0259 bunun parlaq n\u00fcmun\u0259l\u0259ri var. Amma he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, xalq\u0131m\u0131z b\u00f6y\u00fck \u0130nsan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk v\u0259 birlik hissini ilk d\u0259f\u0259 1907-ci ilin 30 noyabr\u0131nda n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fdi.<\/p>\n<p>H\u0259min g\u00fcn Bak\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi il\u0259 vidala\u015f\u0131rd\u0131. Bir az patetik s\u0259sl\u0259ns\u0259 d\u0259, yazmal\u0131yam: b\u0259lk\u0259 d\u0259 h\u0259min g\u00fcn &#8220;qara q\u0131z\u0131l&#8221; i\u015f\u0131\u011f\u0131na Az\u0259rbaycana ax\u0131\u015fan, onun yeralt\u0131, yer\u00fcst\u00fc s\u0259rv\u0259tl\u0259rini talay\u0131b aparan yadellil\u0259r ilk d\u0259f\u0259 xalq\u0131n h\u0259qiqi simas\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f, birliyi v\u0259 yekdilliyi il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. Bu torpa\u011f\u0131n h\u0259qiqi sahibl\u0259rini h\u0259qar\u0259tl\u0259 \u201ctuzems\u0131\u201d, \u201cinorodts\u0131\u201d adland\u0131ran, onlar\u0131n dili, tarixi, milli v\u0259 dini hissl\u0259ri il\u0259 saymazyanal\u0131qla oynayan yadellil\u0259r Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin oyand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilk d\u0259f\u0259 h\u0259min g\u00fcn g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. \u201cM\u00fcs\u0259lman\u201d adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 k\u00fctl\u0259nin \u00fcmm\u0259td\u0259n mill\u0259t\u0259 \u00e7evrilm\u0259k yolunda m\u00fch\u00fcm add\u0131m atd\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidi olmu\u015fdular.<\/p>\n<p>Yaln\u0131z h\u0259yat\u0131 boyu g\u00f6rd\u00fcy\u00fc n\u0259cib i\u015fl\u0259rl\u0259 deyil, \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 d\u0259 milli birlik amal\u0131na r\u0259vac ver\u0259n, minl\u0259rl\u0259 h\u0259mv\u0259t\u0259nini bir araya g\u0259tir\u0259n &#8220;ar\u0131q, quru, ar\u011faz qoca&#8221; &#8211; H\u0259s\u0259nb\u0259y Z\u0259rdabi siyasi xadim v\u0259 partiya lideri kimi tan\u0131nmasa da, m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin\u0259 \u2013 Az\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tin\u0259 aparan yolun \u0259n m\u00fch\u00fcm b\u0259l\u0259d\u00e7il\u0259rind\u0259n, vacib simalar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi.Xalq yolunda t\u0259m\u0259nnas\u0131z \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00e7oxu t\u0259ki H\u0259s\u0259n b\u0259y d\u0259 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda h\u0259qiqi qiym\u0259tini ala bilm\u0259mi\u015fdi. \u201cT\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bizim v\u0259t\u0259nimizd\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 oldu\u011fu kimi bu d\u0259f\u0259 d\u0259 yada d\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fctl\u0259q \u00f6lm\u0259k laz\u0131m g\u0259ldi\u201d \u2013 Z\u0259rdabini yax\u0131ndan tan\u0131yan dostu v\u0259 m\u00fcasiri, &#8220;Kaspi&#8221; q\u0259zetinin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 A. Olendskinin yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cqara yumora\u201d b\u0259nz\u0259y\u0259n bu s\u00f6zl\u0259r, n\u0259 q\u0259d\u0259r ac\u0131 olsa da, h\u0259qiq\u0259t idi. Z\u0259ngin yeralt\u0131 s\u0259rv\u0259tl\u0259ri say\u0259sind\u0259 Bak\u0131n\u0131n cans\u0131x\u0131c\u0131 \u0259yal\u0259t \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n \u201cneft v\u0259 milyonlar s\u0259lt\u0259n\u0259tin\u0259\u201d \u00e7evrilm\u0259si prosesi Z\u0259rdabinin g\u00f6zl\u0259ri \u00f6n\u00fcnd\u0259 ba\u015f vermi\u015fdi. X\u00fcsus\u0259n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 vur\u011fuland\u0131\u011f\u0131 kimi o da ist\u0259s\u0259ydi, ba\u015fqalar\u0131n\u0131n yolu il\u0259 ged\u0259r, \u201csar\u0131 iblisin\u201d xidm\u0259tind\u0259 dayanar, var-d\u00f6vl\u0259t toplama\u011fa qur\u015fana bil\u0259rdi. V\u0259 t\u0259bii ki, Moskva Universitetini namiz\u0259d diplomu il\u0259 bitirmi\u015f bu haz\u0131rl\u0131ql\u0131 \u015f\u0259xsiyy\u0259t ad\u0131n\u0131 yaza bilm\u0259y\u0259n d\u00fcn\u0259nki baqqallardan, \u00e7arvadarlardan daha u\u011furlu biznes qurar, qat-qat \u00e7ox pul, s\u0259rv\u0259t qazanard\u0131. <a href=\"http:\/\/www.zerdab.com\/?attachment_id=3296\" rel=\"attachment wp-att-3296\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-3296\" title=\"ekkincizerdabi\" src=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/ekkincizerdabi.jpeg\" alt=\"\" width=\"265\" height=\"190\" \/><\/a>Amma H\u0259s\u0259n b\u0259y b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131 boyu qazanmaqdan daha \u00e7ox x\u0259rcl\u0259mi\u015fdi. G\u00fcc\u00fcn\u00fc, a\u011fl\u0131n\u0131, sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 mill\u0259tinin \u201czind\u0259ganl\u0131q davas\u0131nda\u201d m\u0259\u011flub olmamas\u0131, qon\u015fu xalqlarla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 xar v\u0259 z\u0259lil g\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259rf etmi\u015fdi. \u018fcn\u0259bil\u0259rin meydan sulad\u0131qlar\u0131 Bak\u0131da ona d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u201cM\u00fcs\u0259lman k\u00fctl\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rid\u0259n-qab\u0131qdan \u00e7\u0131xma\u011fa ehtiyac yoxdur. \u00c7\u00fcnki \u00e7\u0259kdiyin \u0259ziyy\u0259t qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259y\u0259c\u0259k\u201d, \u2013 dey\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q etmi\u015f, tutdu\u011fu yoldan, amal v\u0259 inanc\u0131ndan \u00e7\u0259kindirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar. Z\u0259rdabinin is\u0259 cavab\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 bir olmu\u015fdu: \u201c\u00d6z i\u015fin\u0259 qiym\u0259t-y\u0259ni m\u00fckafat umma. S\u0259ni t\u0259rifl\u0259yib g\u00f6yl\u0259r\u0259 qald\u0131racaqlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259. Xalq \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259. Onda o, ard\u0131nca ged\u0259c\u0259k v\u0259 s\u0259nin q\u0259drini bil\u0259c\u0259k. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 xalq\u0131n inam\u0131n\u0131 qazanmaq laz\u0131md\u0131r\u201d. Prinsipc\u0259 tam do\u011fru fikirdir. Amma h\u0259yatda \u00e7ox vaxt bel\u0259 olmur. Ger\u00e7\u0259kliyin bu amans\u0131z t\u0259zah\u00fcr\u00fc il\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n son \u00e7a\u011flar\u0131nda Z\u0259rdabi d\u0259 \u00fczl\u0259\u015fmi\u015fdi. Bir m\u00fcdd\u0259t \u201cKaspi\u201dd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f Ukrayna \u0259silli jurnalist N. Bayzdrenkonun \u201cBakinets\u201d q\u0259zetinin 7 dekabr 1907-ci il tarixli say\u0131nda d\u0259rc etdirdiyi \u201cT\u0259z\u0259 q\u0259bir \u00f6n\u00fcnd\u0259 (H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likovun xatir\u0259sin\u0259)\u201d adl\u0131 son d\u0259r\u0259c\u0259 t\u0259sirli, ibr\u0259tamiz m\u0259qal\u0259sind\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 kimi, &#8220;H\u0259r \u015feyd\u0259n az \u00f6z\u00fc haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n, b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131 boyu ba\u015fqalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259y\u0259n adam\u0131 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son g\u00fcnl\u0259rind\u0259 soyuq bir t\u0259nhal\u0131q \u0259hat\u0259 etmi\u015fdi\u201d. H\u0259yat\u0131n\u0131n son iki ili Z\u0259rdabi \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi il\u0259 \u00e7\u0259tin v\u0259 m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tli ke\u00e7mi\u015fdi. O, a\u011f\u0131r skleroz x\u0259st\u0259liyind\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kirdi. 1906-c\u0131 ilin yaz\u0131nda is\u0259 beynin\u0259 qan s\u0131zm\u0131\u015f, b\u0259d\u0259ninin bir t\u0259r\u0259fini iflic vurmu\u015fdu. Minn\u0259tdarl\u0131q hissind\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tind\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y xidm\u0259tl\u0259rinin etiraf edilm\u0259si v\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si \u0259v\u0259zin\u0259 laqeydlik, bigan\u0259lik v\u0259 saymazyanal\u0131qla \u00fczl\u0259\u015fmi\u015fdi. \u0130\u015f o yer\u0259 q\u0259lib \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131 ki, qurucular\u0131ndan biri oldu\u011fu \u201cKaspi\u201d redaksiyas\u0131 da \u0259n \u015f\u00f6hr\u0259tli m\u00fc\u0259llifini unutmu\u015fdu. Redaksiyan\u0131n verdiyi m\u0259nzild\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si ail\u0259sinin ba\u015f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259n as\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u201cOnun q\u00fcvv\u0259si z\u0259ifl\u0259yir, i\u015f qabiliyy\u0259ti azal\u0131rd\u0131. Lakin prinsipl\u0259rin\u0259 sadiq olan qoca v\u0259 x\u0259st\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y yen\u0259 d\u0259 i\u015f\u0259 can at\u0131rd\u0131. Ancaq daha onun i\u015fin\u0259 he\u00e7 bir ehtiyac duymurdular. H\u0259s\u0259n b\u0259yin h\u0259r g\u00fcn redaksiyaya g\u0259lm\u0259sin\u0259, onun m\u0259zlum, fa\u011f\u0131r g\u00f6rk\u0259min\u0259, sanki m\u0259z\u0259mm\u0259tl\u0259 dolu s\u00f6n\u00fck bax\u0131\u015flar\u0131na \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131 v\u0259 g\u00f6zya\u015f\u0131s\u0131z baxmaq m\u00fcmk\u00fcn deyildi. X\u00fcsusil\u0259 ona m\u00fcnasib\u0259td\u0259 m\u00fcasir h\u0259yat\u0131n ac\u0131 ger\u00e7\u0259kl\u0259rini hiss etm\u0259k daha \u00e7\u0259tin idi\u201d, \u2013 dey\u0259 Z\u0259rdabinin do\u011fma xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn kim oldu\u011funu h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rinin \u00e7oxundan daha yax\u015f\u0131 anlayan N. Bayzdrenko yaz\u0131rd\u0131. B\u0259lk\u0259 d\u0259 h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rinin diqq\u0259tli, \u015f\u0259fq\u0259tli m\u00fcnasib\u0259ti h\u0259yat\u0131n\u0131 s\u0259rv\u0259t toplama\u011fa deyil, xalqa xidm\u0259t\u0259 h\u0259sr etmi\u015f t\u0259nha qocan\u0131n v\u0259ziyy\u0259tini nisb\u0259t\u0259n y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdir\u0259, d\u0259rdl\u0259rin\u0259 t\u0259s\u0259lli ola bil\u0259rdi. H\u0259qiq\u0259td\u0259 is\u0259 ba\u015fqa, lakin bizim \u00fc\u00e7\u00fcn o q\u0259d\u0259r d\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z olmayan \u015feyl\u0259r ba\u015f verirdi. \u201cHam\u0131 m\u0259ni unudub, ham\u0131 m\u0259ni at\u0131b! \u2013 dey\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y h\u0259yat\u0131n\u0131n son g\u00fcnl\u0259rind\u0259 yax\u0131nlar\u0131na v\u0259 do\u011fmalar\u0131na tez-tez \u015fikay\u0259tl\u0259nirmi\u015f. He\u00e7 k\u0259s g\u0259lmir, he\u00e7 k\u0259s ba\u015f \u00e7\u0259kmir, he\u00e7 k\u0259s m\u0259niml\u0259 maraqlanm\u0131r. Bax, he\u00e7 q\u0259zet (\u201cKaspi\u201d n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur \u2013 V.Q.) d\u0259 g\u0259tirm\u0259yibl\u0259r\u201d. Qiym\u0259ti bir ne\u00e7\u0259 q\u0259pik olan q\u0259zetin \u0259sirg\u0259ndiyi \u015f\u0259xs Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259lini qoymu\u015fdu. Teatr tama\u015falar\u0131na d\u0259v\u0259t olunmas\u0131 unudulan \u015f\u0259xs Az\u0259rbaycan teatr\u0131n\u0131n banisi idi. Az\u0259rbaycan m\u00fc\u0259lliml\u0259rinin 1906-c\u0131 ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n II qurultay\u0131nda ehtiyats\u0131z bir s\u00f6z\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 hoydu-hoyduya g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259n \u015f\u0259xs m\u00fcasirlikl\u0259 ayaqla\u015fan milli t\u0259hsil sisteminin qurucular\u0131ndan biri idi. \u201cDa\u011f\u0259 ders\u0259m, e\u015fid\u0259r, sonra ver\u0259r \u0259ksi-s\u0259da, Da\u015fa d\u00f6nm\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 \u0259ks eyl\u0259m\u0259di f\u0259ryad\u0131m!\u201d &#8211; dey\u0259n M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadinin f\u0259ryad\u0131 t\u0259kc\u0259 onun \u00f6z\u00fcn\u00fcn yox, bir s\u0131ra \u00fcnl\u00fc m\u00fcasirl\u0259rinin d\u0259 a\u011fr\u0131-ac\u0131s\u0131n\u0131, faci\u0259sini \u0259ks etdirirdi. H\u0259r halda d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycanda yarad\u0131c\u0131 insanlar \u00f6zl\u0259rin\u0259, s\u0259n\u0259tl\u0259rin\u0259, talel\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 bu laqeydliyi h\u0259r zaman hiss edibl\u0259r. Skleroza m\u00fcbt\u0259la oldu\u011fu 1905-ci ild\u0259, ail\u0259sinin v\u0259 yax\u0131nlar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn etirazlar\u0131na baxmayaraq, namiz\u0259dliyini ill\u0259r boyu \u0259n f\u0259al, \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 is\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 vicdanl\u0131, \u201csat\u0131lmayan\u201d qlasn\u0131lar\u0131ndan oldu\u011fu Bak\u0131 Dumas\u0131n\u0131n \u00fczvl\u00fcy\u00fcn\u0259 vermi\u015fdi. T\u0259bii ki, se\u00e7ilm\u0259mi\u015fdi. Ad\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn b\u00fclletenl\u0259rd\u0259n pozmu\u015fdular. \u018fslind\u0259 bunu ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn idi. Z\u0259rdabi x\u0259st\u0259liyi n\u0259d\u0259nind\u0259n f\u0259rqin\u0259 varmasa da, s\u0259hh\u0259tinin bel\u0259 a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin qanunverici orqan\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259zdi. Amma ba\u015fqa bir h\u0259qiq\u0259t d\u0259 vard\u0131. \u0130ll\u0259r boyu Dumada az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halini a\u011fz\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131b bir k\u0259lm\u0259 d\u0259 dan\u0131\u015fmayan, daha do\u011frusu, buna qabiliyy\u0259ti \u00e7atmayan nadan, boynuyo\u011fun m\u0259\u015f\u0259dil\u0259r, hac\u0131lar t\u0259msil etmi\u015fdil\u0259r. Onlarla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 x\u0259st\u0259lik s\u0259b\u0259bind\u0259n fikirl\u0259rini ayd\u0131n ifad\u0259 ed\u0259 bilm\u0259y\u0259n Z\u0259rdabi t\u0259kc\u0259 bioqrafiyas\u0131, \u0259m\u0259ll\u0259ri v\u0259 harizmas\u0131 il\u0259 Bak\u0131 Dumas\u0131na \u015f\u0259r\u0259f g\u0259tir\u0259 bil\u0259rdi. Ail\u0259si Duma se\u00e7kil\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259rini h\u0259r vasit\u0259 il\u0259 Z\u0259rdabid\u0259n gizl\u0259dirdi. O is\u0259 tez-tez \u201cDuman\u0131n iclas\u0131na getm\u0259k laz\u0131md\u0131r!\u201d &#8211; dey\u0259 inadkarl\u0131q g\u00f6st\u0259rirdi. Xan\u0131m\u0131 H\u0259nif\u0259 Abayeva-M\u0259likovan\u0131n xat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 bel\u0259 m\u0259qamlarda H\u0259s\u0259n b\u0259yi evd\u0259 saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn fantaziyalar\u0131n\u0131 i\u015f\u0259 salmal\u0131 olurdular. Amma tamamil\u0259 b\u0259dbin olma\u011fa da \u0259sas yox idi. Taleyin b\u00fct\u00fcn a\u011fr\u0131-ac\u0131lar\u0131na baxmayaraq, o, z\u0259hm\u0259tinin bar\u0131n\u0131, n\u0259tic\u0259sini g\u00f6r\u0259 bilmi\u015fdi. \u00d6mr\u00fcn\u00fcn son ill\u0259rind\u0259 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 ideallar\u0131n t\u0259nt\u0259n\u0259sinin, s\u0259pdiyi m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 maarif toxumlar\u0131n\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 k\u00f6k atmas\u0131n\u0131n \u015fahidi olmu\u015fdu. \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d \u201cH\u0259yat\u201d\u0131 v\u0259 \u201cF\u00fcyuzat\u201d\u0131 \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirmi\u015f, z\u0259man\u0259 \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201di yetirmi\u015fdi. Milli teatr v\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259r \u015f\u0259b\u0259k\u0259si yaranm\u0131\u015fd\u0131. Xeyriyy\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259rinin say\u0131 artm\u0131\u015f, t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Rusiyaya v\u0259 Avropaya ali t\u0259hsil ard\u0131nca yollananlar\u0131n say\u0131 xeyli artm\u0131\u015fd\u0131. Milli hiss v\u0259 duy\u011fular c\u0259miyy\u0259tin daha \u00e7ox hiss\u0259sini sarm\u0131\u015fd\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar qoca v\u0259 x\u0259st\u0259 Z\u0259rdabiy\u0259 fiziki g\u00fccs\u00fczl\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 t\u0259kliyini unutduran \u0259n \u015f\u0259fal\u0131 m\u0259lh\u0259ml\u0259r idi. \u201c\u00d6mr\u00fcn\u00fcn \u00f6z q\u00fcrubuna yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnl\u0259rd\u0259 atam \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck t\u0259s\u0259lli v\u0259 y\u00fcng\u00fcll\u00fck f\u0259aliyy\u0259tinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda oldu\u011fu kimi t\u0259klikd\u0259 qalmamas\u0131 idi. Onun t\u0259k-t\u0259nha ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 i\u015f\u0259 v\u0259 v\u0259siyy\u0259tl\u0259rin\u0259 sadiq olan sevimli \u015fagirdl\u0259ri \u0259hat\u0259 etmi\u015fdi. O, art\u0131q xalq\u0131n \u00e7ox\u0259srlik c\u0259hal\u0259t yuxusundan ay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6z m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 qalxd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc\u201d &#8211; q\u0131z\u0131 Q\u0259ribsoltan M\u0259likovan\u0131n bu s\u00f6zl\u0259rind\u0259 h\u0259qiq\u0259t vard\u0131. Amma o da h\u0259qiq\u0259t idi ki, ard\u0131c\u0131llar\u0131n\u0131n artd\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6vrd\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi minn\u0259tdarl\u0131qla \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kilm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 say\u011f\u0131s\u0131zl\u0131qla arxa plana s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, c\u0259miyy\u0259tin m\u0259n\u0259vi Olimpind\u0259 \u00f6z halal yerin\u0259 sahib \u00e7\u0131xa bilm\u0259mi\u015fdi. O, \u00f6z \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 bu yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131, m\u00fcv\u0259qq\u0259ti d\u0259 olsa, aradan qald\u0131rd\u0131. Bak\u0131n\u0131n q\u0259dim tarixi boyu ilk d\u0259f\u0259 rast g\u0259lin\u0259n v\u0259 milli irad\u0259nin ifad\u0259sin\u0259 \u00e7evril\u0259n izdihaml\u0131 d\u0259fn m\u0259rasimi xalq\u0131n gecikmi\u015f q\u0259dir\u015f\u00fcnasl\u0131q akt\u0131 kimi g\u00f6rd\u00fcy\u00fc n\u0259cib i\u015fl\u0259rin \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u00fckafat\u0131 idi. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 tarixi hadis\u0259 olan bu d\u0259fn m\u0259rasimi ssenarisi \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n haz\u0131rlanan bir g\u00f6st\u0259ri deyildi. \u018flb\u0259tt\u0259, m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131q \u00fcns\u00fcrl\u0259ri vard\u0131. Qaba\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcb yol g\u00f6st\u0259r\u0259nl\u0259r, \u0259ziyy\u0259ti \u00e7iyinl\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259nl\u0259r olmu\u015fdu. Lakin minl\u0259rl\u0259 insan soyuq, k\u00fcl\u0259kli noyabr g\u00fcn\u00fcnd\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin m\u0259rk\u0259zind\u0259n \u015e\u0131x k\u0259ndin\u0259 q\u0259d\u0259r kimins\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131, n\u0259zar\u0259ti il\u0259 deyil, \u00f6z \u00fcr\u0259kl\u0259rinin h\u00f6km\u00fc il\u0259 getmi\u015fdil\u0259r. Z\u0259rdabinin d\u0259fn g\u00fcn\u00fc \u015f\u0259h\u0259rin m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 izdihaml\u0131 mat\u0259m mitinqi ke\u00e7irilmi\u015fdi. Bu, t\u0259kc\u0259 soyda\u015flar\u0131n\u0131n B\u00f6y\u00fck \u018fkin\u00e7iy\u0259 gecikmi\u015f minn\u0259tdarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ni\u015fan\u0259si deyildi. M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lir ki, izdihaml\u0131 d\u0259fn m\u0259rasimi m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada h\u0259m d\u0259 bir g\u00fcc g\u00f6st\u0259risi v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmayi\u015fi idi. Sanki Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fc \u00f6z B\u00f6y\u00fck \u00d6l\u00fcs\u00fcn\u00fc simvola \u00e7evir\u0259r\u0259k onun ruhu \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015f\u0259 bildiyini, ulular\u0131n\u0131n xatir\u0259sin\u0259 ehtiramda d\u00fcnyan\u0131n m\u0259d\u0259ni xalqlar\u0131 il\u0259 ayaqla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u0259yan edirdi. Kimin s\u0259yi, \u00f6nd\u0259rliyi il\u0259 bu g\u00fcn\u0259 g\u0259lib \u00e7\u0131xd\u0131qlar\u0131n\u0131 s\u0259rgil\u0259yir, haqlar\u0131n\u0131 ortaya qoymaqda q\u0259rarl\u0131, israrl\u0131 olduqlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rirdi. 1907-ci il noyabr\u0131n sonu v\u0259 dekabr\u0131n ilk g\u00fcnl\u0259rind\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabinin v\u0259fat\u0131 v\u0259 d\u0259fni h\u0259m Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259, h\u0259m d\u0259 rus dilind\u0259 n\u0259\u015fr olunan Bak\u0131 q\u0259zetl\u0259rinin \u0259n m\u00fch\u00fcm m\u00f6vzular\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. Z\u0259rdabinin v\u0259fat\u0131n\u0131n 100 illiyi m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alimimiz \u015eirm\u0259mm\u0259d H\u00fcseynovun 2007-ci ild\u0259 \u201c525-ci q\u0259zet\u201din 24 noyabr-15 dekabr tarixli saylar\u0131nda \u00e7ap etdirdiyi \u201cTarixi bir d\u0259fn m\u0259rasimi\u201d adl\u0131 silsil\u0259 yaz\u0131lar b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn v\u0259 d\u0259fninin d\u00f6vr\u00fcn Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131ndak\u0131 \u0259ks-s\u0259das\u0131 haqq\u0131nda dol\u011fun t\u0259\u0259ss\u00fcrat yarad\u0131r. \u201c\u0130r\u015fad\u201d v\u0259 \u201cTaz\u0259 h\u0259yat\u201d q\u0259zetl\u0259rind\u0259n, \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d m\u0259cmu\u0259sind\u0259n bizim \u00fc\u00e7\u00fcn yeni, qiym\u0259tli materiallar\u0131 elmi d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 ilk d\u0259f\u0259 daxil etm\u0259kl\u0259 \u00f6mr\u00fcn\u00fcn bu \u00e7a\u011f\u0131nda da yorulmadan \u00e7al\u0131\u015fan \u015eirm\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim h\u0259qiq\u0259t\u0259n n\u0259cib v\u0259 g\u0259r\u0259kli i\u015f g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bak\u0131n\u0131n rusdilli m\u0259tbuat\u0131, habel\u0259 Peterburq q\u0259zetl\u0259ri d\u0259 k\u0259d\u0259rli hadis\u0259y\u0259 laqeyd qalmam\u0131\u015fd\u0131lar. Z\u0259rdabinin ehti\u015faml\u0131 d\u0259fn m\u0259rasimini v\u0259 onun \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn do\u011furdu\u011fu ac\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131 bu yaz\u0131da h\u0259m Az\u0259rbaycan, h\u0259m d\u0259 rus m\u0259tbuat\u0131n\u0131n timsal\u0131nda n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015faca\u011fam. Sanki yaln\u0131z Z\u0259rdabinin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fc kimi itirdiyinin f\u0259rqin\u0259 varm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min g\u00fcn\u0259 kimi H\u0259s\u0259n b\u0259y\u0259 b\u0259lk\u0259 d\u0259 &#8220;sad\u0259c\u0259 \u00f6z i\u015fini g\u00f6r\u0259n&#8221;, yaxud &#8220;i\u015fini g\u00f6r\u00fcb qurtarm\u0131\u015f&#8221; adam kimi bax\u0131rd\u0131lar. Yaln\u0131z fiziki yoxolma itkinin b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 \u0259v\u0259zedilm\u0259zliyini b\u00fct\u00fcn k\u0259skinliyi il\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131. O zaman art\u0131q 21 ya\u015f\u0131 olan v\u0259 Bak\u0131dak\u0131 III rus-m\u00fcs\u0259lman q\u0131z m\u0259kt\u0259bind\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259y\u0259n sonbe\u015fik \u00f6vlad\u0131 Q\u0259ribsoltan M\u0259likova xat\u0131rlay\u0131rd\u0131: \u201c\u015e\u0259h\u0259rin tan\u0131nm\u0131\u015f adamlar\u0131 m\u0259rhuma \u00f6zl\u0259rinin son borcunu verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn tabutunun yan\u0131nda c\u0259rg\u0259 il\u0259 dayanm\u0131\u015fd\u0131lar. Onlar\u0131n sif\u0259tind\u0259 n\u0259cib k\u0259d\u0259r ifad\u0259si vard\u0131. Arxada is\u0259 \u00fczl\u0259rini d\u0259rin q\u0131r\u0131\u015flar basm\u0131\u015f, g\u00f6zl\u0259rind\u0259n sonsuz ehtiyac v\u0259 \u0259zab oxunan b\u00fct\u00f6v insan d\u0259nizi dal\u011falanmaqda idi. \u0130nsan iztirab\u0131 v\u0259 yan\u011f\u0131s\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn t\u0259biiliyi v\u0259 s\u0259mimiliyi il\u0259 m\u0259hz bu arxa s\u0131ralarda dayananlar\u0131n \u00fczl\u0259rind\u0259 sezilm\u0259kd\u0259 idi. Bu zavall\u0131 adamlar \u00f6z s\u0259daq\u0259tli dostu v\u0259 alovlu m\u00fcdafi\u0259\u00e7isi il\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259lik vidala\u015f\u0131rd\u0131\u201d. Z\u0259rdabi il\u0259 son vida anlar\u0131nda t\u0259kc\u0259 q\u0131z\u0131na, dig\u0259r yax\u0131nlar\u0131na v\u0259 do\u011fmalar\u0131na deyil, k\u0259d\u0259rli m\u0259rasimin \u0259ks\u0259r i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131na ayd\u0131n olmu\u015fdu ki, m\u0259rhumun \u201c\u0259m\u0259ll\u0259ri b\u0259z\u0259nib-d\u00fcz\u0259nmi\u015f, b\u0259la\u011f\u0259tli s\u00f6zl\u0259rl\u0259 dan\u0131\u015fma\u011f\u0131 bacaran n\u00fcc\u0259ban\u0131n arxas\u0131nda dayanm\u0131\u015f sad\u0259 adamlar\u0131n \u00fcr\u0259kl\u0259rind\u0259 \u00f6z \u0259ks-s\u0259das\u0131n\u0131 tapm\u0131\u015fd\u0131. N\u00fcc\u0259ban\u0131n \u00e7oxu is\u0259 h\u0259yatlar\u0131n\u0131n h\u0259r saat\u0131 talel\u0259rin\u0259 m\u0259hrumiyy\u0259t v\u0259 bin\u0259siblik yaz\u0131lanlara, yaln\u0131z bu d\u0259fn g\u00fcn\u00fc \u00f6zl\u0259rinin nec\u0259 qiym\u0259tli bir h\u0259md\u0259rd v\u0259 hami itirdikl\u0259rini anlayanlara laqeyd n\u0259z\u0259rl\u0259rl\u0259 baxmaqdan ba\u015fqa he\u00e7 bir \u015fey\u0259 qabil deyildi&#8230;\u201d 1896-c\u0131 ild\u0259 on alt\u0131 il davam ed\u0259n k\u00f6n\u00fcll\u00fc-m\u0259cburi Z\u0259rdab s\u00fcrg\u00fcn\u00fcnd\u0259n Bak\u0131ya d\u00f6n\u0259n H\u0259s\u0259n b\u0259y yenid\u0259n \u00e7ox\u015fax\u0259li ictimai f\u0259aliyy\u0259t meydan\u0131na at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bir il sonra k\u00fcr\u0259k\u0259ni \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u015fuba\u00e7ovun \u201cKaspi\u201d q\u0259zetini milyon\u00e7u H.Z. Ta\u011f\u0131yevd\u0259n icar\u0259y\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259si yenid\u0259n q\u0259zet\u00e7iliy\u0259 qay\u0131tmas\u0131na t\u0259kan vermi\u015fdi. Z\u0259rdabi faktiki olaraq \u201cKaspi\u201dnin ikinci redaktoru idi. H\u0259mkar\u0131 N. Bayzdrenkonun yazd\u0131\u011f\u0131 kimi, \u201ccan\u0131n\u0131 bu yolda qoyur, ictimai fikrin m\u0259cmusunu \u00f6z \u015f\u0259xsiyy\u0259ti v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 \u0259ks etdirirdi\u201d. Q\u0259zetin milli tematikaya b\u00f6y\u00fck \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259si v\u0259 t\u0259dric\u0259n c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u201cm\u00fcs\u0259lman \u201cKaspi\u201dsi\u201d kimi tan\u0131nmas\u0131 da daha \u00e7ox onun ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. Ana dilli m\u0259tbuat\u0131n yoxlu\u011fu \u015f\u0259raitind\u0259 Z\u0259rdabi \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini rusdilli \u201cKaspi\u201dd\u0259 davam etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Bak\u0131da he\u00e7 bir \u0259mlak\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan H\u0259s\u0259n b\u0259y q\u0259zet redaksiyas\u0131n\u0131n kiray\u0259 etdiyi m\u0259nzild\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. Alt\u0131otaql\u0131 h\u0259min m\u0259nzil T\u0259z\u0259pir m\u0259scidinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, Staraya Po\u00e7tovaya (indiki C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259 \u2013 V.Q.) k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259, H.Z. Ta\u011f\u0131yevin m\u00fclkl\u0259rind\u0259n birind\u0259 yerl\u0259\u015firdi. \u201cBu m\u0259nzil onun q\u0259zetd\u0259ki i\u015fi il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi; nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, \u0259m\u0259khaqq\u0131na ki\u00e7ik \u0259lav\u0259 idi\u201d (N. Bayzdrenko). Lakin alt\u0131 ota\u011f\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259yin \u00f6z\u00fc v\u0259 ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n tutuldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k sad\u0259l\u00f6vhl\u00fck olard\u0131. \u201cBu otaqlar h\u0259mi\u015f\u0259 evimizd\u0259 nahar el\u0259y\u0259n, gec\u0259ni burada ke\u00e7ir\u0259n k\u0259nar adamlarla dolu olurdu. Onlar ya ail\u0259mizin says\u0131z-hesabs\u0131z qonaqlar\u0131, ya da \u00f6z i\u015fl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn Bak\u0131ya, atam\u0131n yan\u0131na g\u0259l\u0259n tan\u0131\u015f k\u0259ndlil\u0259r idil\u0259r\u201d, \u2013 dey\u0259 q\u0131z\u0131 Q.M\u0259likova &#8220;Atam haqq\u0131nda xatir\u0259l\u0259r&#8221;d\u0259 yaz\u0131rd\u0131. Yen\u0259 d\u0259 Q\u0259ribsoltan xan\u0131m\u0131n xat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, b\u00f6y\u00fck rus yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Maksim Qorki v\u0259 m\u0259\u015fhur m\u00fc\u011f\u0259nni Fyodr \u015ealyapin d\u0259 bu evd\u0259 qonaq olmu\u015f, h\u0259tta H\u0259s\u0259n b\u0259yin t\u0259\u015fkil etdiyi ail\u0259 ziyaf\u0259tind\u0259 \u015ealyapin bir ne\u00e7\u0259 rus romans\u0131 oxumu\u015fdu. Bundan ba\u015fqa, H\u0259s\u0259n b\u0259y \u00f6z m\u0259nzilind\u0259 pansionat d\u00fcz\u0259ltmi\u015fdi. Burada xan\u0131m\u0131 H\u0259nif\u0259 Abayeva-M\u0259likova az\u0259rbaycanl\u0131 u\u015faqlar\u0131 m\u0259kt\u0259b v\u0259 gimnaziyalara imtahan verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131. M\u0259nzil-pansionatda ya\u015fayan v\u0259 t\u0259hsil alan o\u011flan u\u015faqlar\u0131n\u0131n say\u0131n\u0131n on n\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131\u011f\u0131 vaxtlar da olmu\u015fdu. 1907-ci il noyabr\u0131n 28-d\u0259 \u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259 g\u00fcn\u00fc s\u0259h\u0259r saat 11-d\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y g\u00f6z\u00fcn\u00fc bu m\u0259nzild\u0259 \u0259b\u0259di yummu\u015fdu. \u00d6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n bir g\u00fcn \u0259vv\u0259l, ail\u0259 \u00fczvl\u0259rinin b\u00fct\u00fcn etirazlar\u0131na baxmayaraq, sanki vidala\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn sonuncu d\u0259f\u0259 \u201cKaspi\u201d redaksiyas\u0131na getmi\u015f, g\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u00e7ox hiss\u0259sini orada ke\u00e7irmi\u015fdi. B\u00f6y\u00fck itkiy\u0259 ilk reaksiya \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayevin redaktorlu\u011fu il\u0259 \u00e7\u0131xan \u201c\u0130r\u015fad\u201d q\u0259zetind\u0259n g\u0259lmi\u015fdi. Q\u0259zetin 29 noyabr tarixli 121-ci say\u0131nda Z\u0259rdabinin m\u00fcxt\u0259s\u0259r t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131 verilmi\u015fdi. E.S-zad\u0259 adl\u0131 m\u00fc\u0259llifin yazd\u0131\u011f\u0131 ki\u00e7ik nekroloqda H\u0259s\u0259n b\u0259y \u201cc\u00fcml\u0259 Qafqaz c\u0259ma\u0259tin\u0259 v\u0259 Rusiya m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131na m\u0259\u015fhur olan \u015f\u0259xsiyy\u0259t\u201d v\u0259 \u201c\u0259b\u00fc\u00fclm\u00fch\u0259rririn\u201d (m\u00fch\u0259rrirl\u0259rin, jurnalistl\u0259rin atas\u0131 \u2013 V.Q.) adland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Q\u0259zetin h\u0259min say\u0131nda m\u00fc\u0259llim \u015eeyxzad\u0259nin \u201cV\u0259fat\u201d adl\u0131 yaz\u0131s\u0131 da d\u0259rc edilmi\u015fdi. \u201c\u0130dar\u0259d\u0259n\u201d adl\u0131 qeydd\u0259 is\u0259 \u201cMaarif v\u0259 \u00fcrfan\u0131m\u0131z\u0131n, hissi-milliy\u0259mizin t\u0259xtinin ba\u015f\u0131 v\u0259 s\u0259rk\u0259rd\u0259si olan v\u0259 \u015fimdi biv\u0259fa mill\u0259timizin yad\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131b \u0259ziyy\u0259tli bir azardan sonra \u00fcsr\u0259t (ehtiyac \u2013 V.Q.) v\u0259 f\u0259lak\u0259tzad\u0259lik hal\u0131nda m\u0259rhum olan azadeyi-dil, mill\u0259tp\u0259r\u0259st, h\u0259miyy\u0259tp\u0259rv\u0259r H\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likovun v\u0259fat\u0131 o d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 bizi q\u0259m v\u0259 \u0259l\u0259m\u0259 d\u00fc\u00e7ar etmi\u015f ki, bu g\u00fcn o m\u0259rhumi-m\u0259\u011ffurun bar\u0259sind\u0259 daha bir art\u0131q \u015feyi yazacaq hal\u0131m\u0131z yoxdur\u201d, \u2013 deyilir, bunun ard\u0131nca da \u201c\u00fcr\u0259fa v\u0259 dani\u015fm\u0259ndl\u0259rin bir yer\u0259 c\u0259m olub\u201d anma m\u0259rasimini b\u00fct\u00fcn Qafqaz s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259\u015fkil etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldikl\u0259ri bildirilirdi. Noyabr\u0131n 29-da s\u0259h\u0259rd\u0259n ba\u015flayaraq H\u0259s\u0259n b\u0259yin m\u0259nzilin\u0259 s\u00f6z\u00fcn h\u0259qiqi m\u0259nas\u0131nda bir xalq ax\u0131n\u0131 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. \u201cD\u0259fn m\u0259rasimin\u0259 g\u0259l\u0259n adamlar\u0131n \u00e7oxlu\u011fu az qala b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259h\u0259rin bura topla\u015fmas\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131n\u0131 yarad\u0131rd\u0131\u201d (Q. M\u0259likova). M\u0259rhumun sad\u0259, d\u0259bd\u0259b\u0259siz d\u0259fnl\u0259 \u0259laq\u0259dar v\u0259siyy\u0259tin\u0259 \u0259m\u0259l edilm\u0259y\u0259c\u0259yi el\u0259 ilk saatlardan ayd\u0131n oldu. \u201c\u018fn\u0259n\u0259l\u0259r v\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259yin \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 b\u00f6y\u00fck ehtiram \u00fcst\u00fcn g\u0259ldi v\u0259 c\u0259miyy\u0259t onun sakit, s\u0259ssiz-k\u00fcys\u00fcz, t\u0259nt\u0259n\u0259siz d\u0259fn olunmas\u0131 haqq\u0131ndak\u0131 v\u0259siyy\u0259tin\u0259 \u0259m\u0259l ed\u0259 bilm\u0259di\u201d, \u2013 dey\u0259 \u201cKaspi\u201d q\u0259zeti dekabr\u0131n 1-d\u0259 \u00e7ap etdiyi \u201cH\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likovun d\u0259fni\u201d adl\u0131 redaksiya m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131rd\u0131. \u201cOta\u011fa bir ucdan \u0259klill\u0259r g\u0259tirirdil\u0259r, \u2013 dey\u0259, Q\u0259ribsoltan xan\u0131m xat\u0131rlay\u0131rd\u0131. \u2013 Onlar \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259s\u0259lli s\u00f6zl\u0259ri yaz\u0131lm\u0131\u015f enli lentl\u0259rl\u0259 \u00e7evr\u0259l\u0259nmi\u015fdi. O q\u0259d\u0259r \u00e7ox \u0259klil vard\u0131 ki, y\u0131\u011f\u0131b-y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn deyildi\u201d. H\u0259s\u0259n b\u0259yin v\u0259fat\u0131 il\u0259 b\u00f6y\u00fck q\u0131z\u0131 P\u0259ri xan\u0131m\u0131n \u0259ri \u018flim\u0259rdan b\u0259y Top\u00e7uba\u015fov t\u0259kc\u0259 \u00f6z n\u0259slinin deyil, h\u0259m d\u0259 M\u0259likovlar n\u0259slinin a\u011fsaqqal\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdi. Lakin h\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 \u018flim\u0259rdan b\u0259y Peterburqda, III D\u00f6vl\u0259t Dumas\u0131n\u0131n iclaslar\u0131nda oldu\u011fundan Z\u0259rdabinin d\u0259fninin t\u0259\u015fkilini \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev, Qara b\u0259y Qarab\u0259yov, \u018flib\u0259y H\u00fcseynzad\u0259, M\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259, Ha\u015f\u0131m b\u0259y V\u0259zirov v\u0259 ba\u015fqa tan\u0131nm\u0131\u015f ziyal\u0131lar, milli m\u0259tbuat n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri \u00f6z \u00fcz\u0259rl\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Bak\u0131 Dumas\u0131, \u201cNicat\u201d maarif c\u0259miyy\u0259ti, \u201cKaspi\u201d&#8221; q\u0259zetinin redaksiyas\u0131, habel\u0259 rus v\u0259 Az\u0259rbaycan dill\u0259rind\u0259 n\u0259\u015fr olunan dig\u0259r q\u0259zet v\u0259 m\u0259cmu\u0259l\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, m\u00fc\u0259lliml\u0259r v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r bu i\u015fd\u0259 onlar\u0131n yax\u0131n k\u00f6m\u0259k\u00e7il\u0259ri idil\u0259r. M\u00fcs\u0259lman ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 uy\u011fun olaraq m\u0259rhum ad\u0259t\u0259n v\u0259fat etdiyi g\u00fcn torpa\u011fa tap\u015f\u0131r\u0131lsa da, H\u0259s\u0259nb\u0259yl\u0259 vidala\u015fmaq ist\u0259y\u0259nl\u0259rin k\u00fctl\u0259viliyini v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259k t\u0259dbirl\u0259rin \u00e7oxlu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq d\u0259fn m\u0259rasimi noyabr\u0131n 30-na, m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131nda x\u00fcsusil\u0259 \u00f6n\u0259mli say\u0131lan c\u00fcm\u0259 g\u00fcn\u00fcn\u0259 t\u0259yin edilmi\u015fdi. H\u0259min g\u00fcn s\u0259h\u0259rd\u0259n Z\u0259rdabinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Staraya Po\u00e7tovaya k\u00fc\u00e7\u0259si v\u0259 \u0259trafdak\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259r adamlarla dolu idi. \u0130zdiham \u00e7oxmill\u0259tli idi. \u018fks\u0259riyy\u0259ti Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri t\u0259\u015fkil ets\u0259l\u0259r d\u0259, Bak\u0131dak\u0131 dig\u0259r dill\u0259rin v\u0259 dinl\u0259rin t\u0259msil\u00e7il\u0259ri d\u0259 H\u0259s\u0259n b\u0259y\u0259 son borclar\u0131n\u0131 verm\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. Z\u0259rdabinin \u00f6l\u00fc namaz\u0131 Qas\u0131mb\u0259y m\u0259scidind\u0259 q\u0131l\u0131nmal\u0131 idi. 1896-c\u0131 ild\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 memar M\u0259\u015f\u0259di Mirz\u0259 Qafar \u0130smay\u0131lovun layih\u0259si \u0259sas\u0131nda ke\u00e7mi\u015f Karantinnaya (indiki H\u0259zi Aslanov \u2013 V.Q.) k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 in\u015fa edilmi\u015f bu m\u0259scidin \u015f\u0259h\u0259rin \u0259sas magistrallar\u0131ndan biri olan Bazar (H\u00fcs\u00fc Hac\u0131yev \u2013 V.Q.) k\u00fc\u00e7\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 vard\u0131. Z\u0259rdabil\u0259rin m\u0259nzilind\u0259n ba\u015flayaraq Qas\u0131mb\u0259y m\u0259scidin\u0259 q\u0259d\u0259r, habel\u0259 Bazar k\u00fc\u00e7\u0259si il\u0259 &#8220;Kaspi&#8221; redaksiyas\u0131na (indiki Sabir ba\u011f\u0131 \u2013 V.Q.) q\u0259d\u0259r Bak\u0131dak\u0131 b\u00fct\u00fcn rus-m\u00fcs\u0259lman m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin (h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 \u0259sas\u0131n\u0131 H\u0259s\u0259n b\u0259yin qoydu\u011fu 11 bel\u0259 m\u0259kt\u0259b f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi \u2013 V.Q.) \u015fagirdl\u0259ri yolun h\u0259r iki t\u0259r\u0259find\u0259 s\u0131ra il\u0259 d\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Direktor \u0130.V. Depreverin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Bak\u0131 real m\u0259kt\u0259binin &#8220;m\u00fcs\u0259lman&#8221; \u015fagirdl\u0259ri d\u0259 onlara qo\u015fulmu\u015fdular. Bu, yax\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f simvolik aksiya idi. Ad\u0259t\u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin d\u0259fni zaman\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259r v\u0259 zabitl\u0259r f\u0259xri qarovulda dayan\u0131rlar. O zaman Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fcnl\u00fc generallar\u0131 olsa da, ordusu m\u00f6vcud deyildi. O biri t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 Z\u0259rdabini tam \u0259sasla maarif ordumuzun komandan\u0131 saymaq olard\u0131. M\u00fc\u0259llim v\u0259 \u015fagirdl\u0259r onun son m\u0259nzil\u0259 yola sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 f\u0259xri qarovulda dayanma\u011f\u0131 \u00f6zl\u0259rin\u0259 \u015f\u0259r\u0259f say\u0131rd\u0131lar. M\u0259nzil\u0259 g\u0259tiril\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 \u0259klill\u0259r divar boyu d\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Tabutun \u00fcz\u0259rin\u0259 bahal\u0131 \u015fallar v\u0259 mat\u0259m lentl\u0259ri sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131. Z\u00f6vql\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f lentl\u0259rd\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin, ictimai t\u0259\u015fkilatlar\u0131n, t\u0259dris m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin v\u0259 s. adlar\u0131, onlar\u0131n m\u0259rhuma \u00fcnvanlanm\u0131\u015f vida s\u00f6zl\u0259ri yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u201cKaspi\u201dd\u0259ki \u201cH\u0259s\u0259n b\u0259y M\u0259likovun d\u0259fni\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259n \u201cm\u00fcs\u0259lman m\u00fc\u0259lliml\u0259rin d\u0259fn m\u0259rasimin\u0259 m\u0259rhumun t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131 h\u0259kk olunmu\u015f g\u00fcm\u00fc\u015f b\u00fcvuar, m\u00fcs\u0259lman dram truppas\u0131n\u0131n g\u00fcm\u00fc\u015f lira, \u201c\u0130r\u015fad\u201d q\u0259zeti redaksiyas\u0131n\u0131n Qafqazda ilk t\u00fcrk q\u0259zeti \u201c\u018fkin\u00e7i\u201dnin g\u00fcll\u0259rl\u0259 \u00e7evr\u0259l\u0259nmi\u015f v\u0259 q\u0131z\u0131l\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259y\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f birinci say\u0131n\u0131, m\u00fcs\u0259lman gimnazistl\u0259rin H\u0259s\u0259n b\u0259yin qara ha\u015fiy\u0259li b\u00f6y\u00fck portretini g\u0259tirdikl\u0259rini\u201d \u00f6yr\u0259nirik. \u015e\u00fcbh\u0259siz, b\u00fct\u00fcn bu atributlar d\u00f6vr\u00fcn \u0259n\u0259n\u0259vi m\u00fcs\u0259lman d\u0259fn m\u0259rasiml\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn qeyri-s\u0259ciyy\u0259vi v\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z idi. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259d\u0259ni-ictimai h\u0259yat\u0131na \u00e7oxlu yenilikl\u0259r g\u0259tirmi\u015f H\u0259s\u0259n b\u0259yin son m\u0259nzil\u0259 yola sal\u0131nmas\u0131n\u0131n m\u0259hz bel\u0259 yenilik\u00e7i ruhda t\u0259\u015fkili onun \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 v\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 b\u0259sl\u0259n\u0259n sonsuz minn\u0259tdarl\u0131q, \u015f\u00fckran duy\u011fular\u0131n\u0131n ifad\u0259si say\u0131la bil\u0259rdi.<\/p>\n<p><strong><em>Ard\u0131 var<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r t\u0259kc\u0259 \u00f6z h\u0259yatlar\u0131 v\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 deyil, \u00f6l\u00fcml\u0259ri il\u0259 d\u0259 m\u0259nsub olduqlar\u0131 mill\u0259ti, \u00fcmum\u0259n insanlar\u0131 yax\u0131nla\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 v\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259yi, xo\u015f g\u0259l\u0259c\u0259k u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r etm\u0259yi bacar\u0131rlar. Az\u0259rbaycan\u0131n yax\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015find\u0259 bunun parlaq n\u00fcmun\u0259l\u0259ri var. Amma he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, xalq\u0131m\u0131z b\u00f6y\u00fck \u0130nsan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk v\u0259 birlik hissini ilk d\u0259f\u0259 1907-ci ilin 30 noyabr\u0131nda n\u00fcmayi\u015f [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3293","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-kinci-zrdab-ziyali-qzet-tbitsunas"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Mill\u0259tin birl\u0259\u015fdiyi g\u00fcn, yaxud Z\u0259rdabinin d\u0259fni - Z\u0259rdab.com<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Mill\u0259tin birl\u0259\u015fdiyi g\u00fcn, yaxud Z\u0259rdabinin d\u0259fni - Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"B\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r t\u0259kc\u0259 \u00f6z h\u0259yatlar\u0131 v\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 deyil, \u00f6l\u00fcml\u0259ri il\u0259 d\u0259 m\u0259nsub olduqlar\u0131 mill\u0259ti, \u00fcmum\u0259n insanlar\u0131 yax\u0131nla\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 v\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259yi, xo\u015f g\u0259l\u0259c\u0259k u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r etm\u0259yi bacar\u0131rlar. Az\u0259rbaycan\u0131n yax\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015find\u0259 bunun parlaq n\u00fcmun\u0259l\u0259ri var. Amma he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, xalq\u0131m\u0131z b\u00f6y\u00fck \u0130nsan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk v\u0259 birlik hissini ilk d\u0259f\u0259 1907-ci ilin 30 noyabr\u0131nda n\u00fcmayi\u015f [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Z\u0259rdab.com\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2012-07-11T11:54:16+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2012-07-13T13:16:59+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/Vilayet_Quliyev_Polsha_1307091.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"25 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"headline\":\"Mill\u0259tin birl\u0259\u015fdiyi g\u00fcn, yaxud Z\u0259rdabinin d\u0259fni\",\"datePublished\":\"2012-07-11T11:54:16+00:00\",\"dateModified\":\"2012-07-13T13:16:59+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293\"},\"wordCount\":4922,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/Vilayet_Quliyev_Polsha_1307091.jpg\",\"articleSection\":[\"H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130\"],\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293\",\"name\":\"Mill\u0259tin birl\u0259\u015fdiyi g\u00fcn, yaxud Z\u0259rdabinin d\u0259fni - Z\u0259rdab.com\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/Vilayet_Quliyev_Polsha_1307091.jpg\",\"datePublished\":\"2012-07-11T11:54:16+00:00\",\"dateModified\":\"2012-07-13T13:16:59+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#primaryimage\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Mill\u0259tin birl\u0259\u015fdiyi g\u00fcn, yaxud Z\u0259rdabinin d\u0259fni\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/\",\"name\":\"Z\u0259rdab.com\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"url\":\"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Mill\u0259tin birl\u0259\u015fdiyi g\u00fcn, yaxud Z\u0259rdabinin d\u0259fni - Z\u0259rdab.com","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Mill\u0259tin birl\u0259\u015fdiyi g\u00fcn, yaxud Z\u0259rdabinin d\u0259fni - Z\u0259rdab.com","og_description":"B\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r t\u0259kc\u0259 \u00f6z h\u0259yatlar\u0131 v\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259ri il\u0259 deyil, \u00f6l\u00fcml\u0259ri il\u0259 d\u0259 m\u0259nsub olduqlar\u0131 mill\u0259ti, \u00fcmum\u0259n insanlar\u0131 yax\u0131nla\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 v\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259yi, xo\u015f g\u0259l\u0259c\u0259k u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259y\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r etm\u0259yi bacar\u0131rlar. Az\u0259rbaycan\u0131n yax\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015find\u0259 bunun parlaq n\u00fcmun\u0259l\u0259ri var. Amma he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz, xalq\u0131m\u0131z b\u00f6y\u00fck \u0130nsan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk v\u0259 birlik hissini ilk d\u0259f\u0259 1907-ci ilin 30 noyabr\u0131nda n\u00fcmayi\u015f [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293","og_site_name":"Z\u0259rdab.com","article_published_time":"2012-07-11T11:54:16+00:00","article_modified_time":"2012-07-13T13:16:59+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/Vilayet_Quliyev_Polsha_1307091.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"25 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"headline":"Mill\u0259tin birl\u0259\u015fdiyi g\u00fcn, yaxud Z\u0259rdabinin d\u0259fni","datePublished":"2012-07-11T11:54:16+00:00","dateModified":"2012-07-13T13:16:59+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293"},"wordCount":4922,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/Vilayet_Quliyev_Polsha_1307091.jpg","articleSection":["H\u018fS\u018fN B\u018fY Z\u018fRDAB\u0130"],"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293","name":"Mill\u0259tin birl\u0259\u015fdiyi g\u00fcn, yaxud Z\u0259rdabinin d\u0259fni - Z\u0259rdab.com","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.zerdab.com\/wp-content\/uploads\/2012\/07\/Vilayet_Quliyev_Polsha_1307091.jpg","datePublished":"2012-07-11T11:54:16+00:00","dateModified":"2012-07-13T13:16:59+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#primaryimage","url":"","contentUrl":""},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/?p=3293#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.zerdab.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Mill\u0259tin birl\u0259\u015fdiyi g\u00fcn, yaxud Z\u0259rdabinin d\u0259fni"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#website","url":"https:\/\/www.zerdab.com\/","name":"Z\u0259rdab.com","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.zerdab.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/97079b7570c1e89ec0d9e138c3672136","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/www.zerdab.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/d9c52a9a27c32119cb6679a077fa3e2779e5f822c451cbf01098004361d466ec?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"url":"https:\/\/www.zerdab.com\/?author=1"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3293","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3293"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3293\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3308,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3293\/revisions\/3308"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3293"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3293"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zerdab.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3293"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}