Ardınca cild-cild “seçilmiş əsərlər” buraxan yazıçı, şairlərin halına acıyıram.
Çünki cild-cild də olsa, “seçilmiş” də olsa, bir müddət sonra hamısı unudulub gedir. Təbii ki, istisnalar da var, amma biz daha çox əksəriyyət haqqında danışırıq. Mənə belə gəlir ki, hər yazıçı və ya şair bircə kitab, yaxud bircə əsər miras buraxıb getsə, daha yaxşı olar. Yəni o bir əsər sənin dünyaya vəsiyyətin olar, nə gördüyünün, nə anladığının, ifadəsi, yadigarın kimi qalar. Yoxsa cild-cild yığırsan üst-üstə, kimsə də açıb oxumur. Hələ indiki gənclikdən danışırıqsa, bunlar, o “seçilmiş əsərlərə” ikrahla baxırlar. Əslinə qalanda heç onları qınamaq kimi niyyətim də yoxdur, çünki sürət əsrində yaşayırıq, indi kiminsə günlərlə bir kitabın üzərinə yıxılıb oxuduğunu görmək təxminən mümkün deyil, o ki qaldı cild-cild “seçilmiş əsərlər” ola. Bəli, ən gözəli budur ki, bircə əsər, uzaqbaşı bircə kitab yetər. Mövlananın, “Məsnəvi”si, Sədinin “Gülüstan”ı, Yunusun “divan”ı kimi…
Bu istiqamətdə düşünəndə həmişə adını unutduğum bir skandinav yazıçının kiçik bir hekayəsi ağlıma gəlir. O hekayə mənim üçün, sözün həqiqi mənasında, şedevrdir.
Hekayənin qısa məzmunu belədir ki, çayın suyu kəsilir və camaat susuzluqdan əziyyət çəkməyə başlayır. Elin igidləri bir-bir silahlanıb suyun önünü açmaq üçün gedirlər və gedən də bir daha geri dönmür. Beləcə suyun kəsilməsi ilə yanaşı kəndə yas, müsibət ard-arda gəlməyə başlayır. Elin sonuncu igidi də silahlanıb səfərə çıxanda ağsaqqal onu saxlayır və tapşırır ki, o əjdahanın qılıncını əlinə almasın. İgid də söz verib yola düşür, gethaget, gəlib dərənin dar bir yerinə çatır və görür ki, yekə bir əjdaha çayın qabağına yıxılıb, suyun qabağını kəsib. İgid qılıncını sıyırıb əjdahaya hücum edir, əjdaha da yerindən qalxıb qılıncını qapır və amansız döyüş başlayır. Döyüş zamanı necə olursa, onlar göz-gözə gəlirlər və oğlan əjdahanın gözünün dibində tanış, bir qədər də yaxın ifadələr sezir. Əjdaha isə bu baxışdan sarsılır və fürsətdən istifadə edən gənc qılıncı onun başına endirib ikiyə bölür. Düşməni öldürən gənc bir qədər nəfəsini dərmək üçün oturur və baxır ki, ətrafda hər tərəf qızıl-gümüşə döndü, əjdahanın qılıncı isə o qədər gözəldir ki, adam gözünü ondan çəkə bilmir. Əlini uzadıb qılıncı götürür və susuzluğunu yatırmaq üçün çaya tərəf əyiləndə suda əjdaha əksini, yəni çevrilib əjdaha olduğunu görür. Çayın qabağına yıxılıb, insanların suyunu kəsir və növbəti qurbanı gözləməyə başlayır.
Müəllifin vermək istədiyi mesaj nə qədər aydın ifadə olunsa belə, mövzu ətrafında gəzişmə yaxşı olar düşüncəsi ilə öz qənaətimizi dəyərli oxucularla paylaşıram. Hekayədə deyilir ki, dünyada əjdaha, div, falan-filan yoxdur, əjdahalaşmış, divləşmiş insanlar var. Yəni insan əlinə düşən fürsəti başqalarına qarşı zülm aparatına çevirəndə dönüb əjdaha olur, div olur. Qılınc səltənətin, gücün simvoludur, insanlıq, igidlik odur ki, o məqama sahib olandan sonra insanlığından vaz keçməyəsən, əjdahalaşmayasan.
Son illərdə dünyada baş verənlər insanın necə əjdahalaşdığını mərhələ-mərhələ gözlər önünə sərgiləyir. Nə tiranlar gəldi-keçdi, nə əjdahalar nərilti ilə diz çökdü, nə insanlar mərhələ-mərhələ əjdahaya çevrildilər… Xüsusilə də, “ərəb baharı” adı ilə İslam aləmində baş verənlər insanı ciddi-ciddi düşünməyə vadar edir.
Hekayənin gücü orasındadır ki, adamı sual qarşısında qoyur: Mən də potensial əjdahayammı? Ətrafımızda öz əjdahalığını yaşaya bilməyən o qədəri var ki… Sadəcə fürsət tapmır, öz içini olduğu kimi ortaya qoya bilmir, məqamı düşən kimi də hər şeyin necə dəyişdiyinə şahid olursan. Yəni bu hekayəni oxuyandan sonra insanların potensialını düşünürsən, fərqli-fərqli vəziyyətlərdə necə davranacağını, hansı qərarı qəbul edəcəyini təsəvvür eləməyə çalışırsan.
Dünyada əjdaha yoxdur, əjdaha dediyin, div dediyin nağıllarda olur, dünyada insanlar var, əjdahalaşmış, divləşmiş insanlar…
Mənbə: www.zaman.az
